การพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนเพื่อการพึ่งตนเองตามแนวคิดของชาวอโศก.pdf

..h<vU, ^ร:.............../(ศาสตราจารย์ดร.รัตนา พุ่มไพศาล).กรรมการกรรมการ(รองศาสตราจารย์ดร.ทวีวัฒน์ ปิตยาryนท์)กรรมการ(รอง่ศาสตราจารย์ดร.ชุพรรณี ไชยอำพร) รินธรรม อโศกตระกูล : การพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนเพื่อการ พึ่งตนเองตามแนวคิดของชาวอโศก. (A Development of Non-Formal Education Organizing Model for Self-Reliance Based on Asoke’s Concept) อาจารยทีปรกษา ะ รองศาสตราจารย์ดร.เกียรติวรรณ อมาตยกุล, อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม ะ ศาสตราจารย์ดร. สนิท สมัครการ, ๒(ๆrJ หน้า. ISBN 974-17-5494-9.การวิจัยนื้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนเพื่อการ พึ่งตนเองตามแนวคิดของชาวอโศก และพัฒนาขึ้นเป็นรูปแบบ การดำเนินการวิจัยแบ่งเป็น ๓ ช่วง ช่วงแรกเป็นการศึกษาระบบสังคมชาวอโศก ช่วงที่ ๒ เป็นการศึกษาแนวทางการจัดการศึกษา นอกระบบโรงเรียนของชาวอโศก ช่วงที่ ๓ เป็นการพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบ โรงเรียนตามแนวคิดของชาวอโศก การเก็บข้อมูลใช้วีธีการศึกษาจากเอกสาร การสังเกต การสัมภาษณ์ และการสนทนากลุ่ม หลังจากนั้นจึงนำข้อมูลมาวิเคราะห์เนื้อหาควบคู่บริบทสังคม ผลการวิจัยพบว่า ชาวอโศกจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนโดยมีสัมมาสิกขาลัยวังชีวิต เป็นหน่วยงานที่รับผิดชอบ สัมมาสิกขาลัยวังชีวิตมีเป็าหมายที่จะพัฒนาผู้เรียนให้เป็นผู้มี “ศีลเด่น เป็นงาน ชาญวิชา” กล่าวคือเป็นผู้ปฏิบัติตามหลักคำสอนในพระพุทธศาสนา มีความสามารถและ รักการทำงาน และมีความเทางวิชาการเพียงพอสำหรับการพัฒนาพฤติกรรมและเพิ่มสมรรถนะใน การทำงาน คุรูและนิสิตต้องมีคุณสมบัติตรงกันคือรักษาศีล ๘ และวรรณะ ๙ สาระการเรียนรู้ ประกอบด้วยภาคทฤษฎีและภาคปฏิบัติของพฤติกรรม การงานอาชีพ และความรู้ศาสตร์ต่าง ๆ ที่ เหมาะสมแก,สภาพชุมชน บริบทการเรียนรู้ประกอบด้วยความด้องการเปลี่ยนแปลงของนิสิต ความสัมพันธ์ระหว่างคุรุและนิสิต การปฏิบัติงานเพื่อสร้างความเปลี่ยนแปลง การขยายและสร้าง ความมั่นคงในความเปลี่ยนแปลง และความสัมพันธ์ต่อเนื่องระหว่างคุรุและนิสิต การตรวจสอบ ผลเน้นการมีส่วนร่วมของชุมชน คุรุ และนิสิตในการตรวจสอบความเปลี่ยนแปลงของนิสิตโดยบุ่ง เพื่อการพัฒนา มิใช่เพื่อการตัดสิน หลังจากจบการศึกษาแล้ว มีการติดตามผลและพัฒนาต่อเนื่อง ผู้วิจัยอาศัยแนวทางการจัดการศึกษาของสัมมาสิกขาลัยวังชีวิต พัฒนาเป็นรูปแบบการจัด การศึกษานอกระบบโรงเรียนเพื่อการพึ่งตนเองของชาวอโศก โดยมีองค์ประกอบ ๘ ประการ คือ หลักการ เป้าหมาย ผู้นำการเปลี่ยนแปลง กลุ่มเป้าหมาย สาระการเรียนรู้ บริบทการเรียนรู้ การตรวจสอบผล และการติดตามและพัฒนาต่อเนื่อง ในการใช้รูปแบบนี้อบรมเกษตรกรที่ชุมชน ราชธานีอโศก ปรากฎว่าเกษตรกรเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตได้จริงภาควิชา การศึกษานอกโรงเรียน สาขาวิชา การศึกษานอกระบบโรงเรียน ปีการศึกษา ๒๕๔๖ลายมือชื่อนิสิตJ- น rrr*sลายมือชื่ออาจารย์ที่ปรึกษา.....ลายมือชื่ออาจารย์'ที่ปรึกษาร่วม'ไ^ ## 4284940027 : MAJOR NON-FORMAL EDUCATIONKEY WORD : NON-FORMAL EDUCATION / COMMUNITY EDUCATION / MORAL EDUCATION / SELF-RELIANCE / ASOKE-EDUCATIONจRINDHAMMA ASOKETRAKUL ะ A DEVELOPMENT OF NON-FORMAL EDUCATION FOR SELF-RELIANCE BASED ON ASOKE’S CONCEPT. THESIS ADVISER : ASSOC. PROF. KIATIWAN AMARTAYAKUL, Ph.D., THESIS CO-ADVISER ะ PROF. SNIT SMUCKARN, Ph.D., 237 pp. ISBN 974-17-5494-9.This research was to study the organization of the Asoke communities’ non-formal education for self-reliance in order to propose a developed model. The research was conducted in three phases. The first phase was to study the social environment within Asoke communities. The second phase was to รณdy the organization of non-formal education. And the third phase was to develop a suitable non-formal education model based on Asoke’s concept. Research data was accumulated from documents, participant observations, in-depth interviews as well as group discussions. The data was analyzed in accordance with social context.It is Sammasikkhalaya Wangjivit’s responsibility to organize non-formal education in Asoke communities. The educational concept, like the concept for other community activities, is Bunniyom. Its goal is to develop learners’ behavior, work, and knowledge. Gurus as change agent, and nisits as client system, have to practice eight precepts and nine vamas. Learning contents consist of both theory and practice of behavior, work, and knowledge suitable for community. Learning contexts comprise learners’ need to change, relationship between gurus and nisits, working for change, generalization and stabilization of change, and continuance of relationship between gurus and nisits. Assessment is to examine nisits’ change. Last, but not at least, is promoting learners to create continual changes. The developed model is also comprised of these eight elements: educational concept, goal, change agent, client system, learning contents, learning context, assessment, and continuance. Being used in the training of farmers in Ubonratchathani, the model did change their way of life.VDepartment Non-Formal Education Student’s signature.........r!id. :............................Field of รณdy Non-Formal Education Academic year 2003 ฉกิตติกรรมประกาศความเมตตาของอาจารย์ทีปรึกษาทังศองท่าน ศอ รองศาสตราจารย ดร.เกียรติวรรณ อมาตยกุล และศาสตราจารย์ ดร.สนิท สมัครการ ทำให้การวิจัยนี้ประสบผลสำเร็จตาม วัตถุประสงค์ นอกจากนี้อาจารย์หลายท่านได้ปลูกจัเงให้ผู้วิจัยซาบซึ้งถึงคุณค่าของการวิจัยเชิง คุณภาพ ซึ่งเป็นวิธีวิทยาที่ใช้ในการวิจัยนี ได้แก่ ศาสตราจารย์ ดร.นงลักษณ วิรัชชัย ศาสตราจารย ดร.สุภางค์ จันทวานิช รองศาสตราจารย์ดร.สุพรรณี ไชยอำพร ผู้ช่วยศาสตราจารย ดร.อลิศรา ชูชาติ อาจารย์ ดร.อมรวิชช์ นาครทรรพ และอีกหลายท่านกรุณาถามข่าวคราวและให้กำลังใจด้วย ความปรารถนาดียิ่งต่อผู้วิจัย เป็นด้นว่า ศาสตราจารย์ อุ่นตา นพคุณ ศาสตราจารย์ ดร.รัตนา พุ่มไพศาล รองศาสตราจารย์ดร.ศิริเดช สุชีวะ ผู้ช่วยศาสตราจารย์ดร.จุมพล พูลภัทรชีวิน พลตรี จำลอง ศรีเมือง คุณสุนัย เศรษฐ์บุญสร้าง คุณสมพงษ์ พ่งเจริญจิตต์ คุณนราทิพย์ พุ่มทรัพย์ ตลอดจนเพื่อนผู้ปฏิบัติธรรมชาวอโศก สำหรับการเสนอรายงานการวิจัยนี้ในการประชุมนานาชาติ เรือง Education Reform: Key Factors in Effective Implementation ระหว่างวันที ๒-๕ กันยายน ๒๕๔๕ ที่โรงแรมแอมบาสซาเดอร์ กรุงเทพฯ ดร.ขวัญดี อัตวาวุฒิชัย กรุณาสละเวลาตรวจแก้ และแกฝนการเขียนและการออกเสียงภาษาอังกฤษให้ด้วยความเอาใจใส่ของครูต่อถูกศิษย์ จนแม้ ในวันเสนอรายงาน ก็ยังเข้าร่วมฟ้งด้วยรองศาสตราจารย์ดร.ทวีวัฒน์ ปีตยานนทั กรุณาให้คำแนะนำในการพัฒนาหัวข้อวิจัย ดร.ปาน กิมปี กรุณาตรวจแนวคำถามสัมภาษณ์ รองศาสตราจารย์ ดร.อาชัญญา รัตนอุบล กรุณา ให้คำแนะนำขันตอนต่าง ๆ ตลอดระยะเวลาของการทำวิทยานิพนธ์ คุณเพชรตะวัน ธนะรุ่ง คุณดาวพร ชาวหินฟ้า และคุณดาวธรรม สิทธิสงค์ช่วยประสานงานและอำนวยความสะดวกใน การเก็บข้อมูลทีชุมชนราชธานีอโศกและบัานแก้งลิง จังหวัดอุบลราชธานี คุณรวงข้าว ชาวหินฟ้า บรรณารักษ์ห้องสมุดสมาคมผู้ปฏิบัติธรรม บริการข้อมูลเกี่ยวกับชาวอโศกด้วยอัธยาศัยไมตรีอันดี ยิ่ง เพื่อนผู้ปฏิบัติธรรมชาวอโศกอีกหลายท่านช่วยรับภาระหน้าที่แทนเพื่อให้ผู้วิจัยมีเวลาทำวิจัย เต็มที่ผู้วิจัยกราบขอบพระคุณและขอบคุณด้วยความระลึกถึงเมตตาจิตของทุกท่าน โดยเฉพาะอย่างยิ่ง พ่อท่านสมณะโพธิรักษ์ ผู้นำชาวอโศกที่กระตุ้นให้ผู้วิจัยเปลี่ยนแปลงตนเองมาตลอดระยะเวลากว่า ๒๐ ปี อีกทังยังสนับสนุนให้ศึกษาต่อและทำวิจัยตามความสนใจของผู้วิจัย หน'าบทคัดย่อภาษาไทย.............................................................................................................................งบทคัดย่อภาษาอังกฤษ........................................................................................................................จกิตติกรรมประกาศ............................................................................................................................ฉสารบัญ..............................................................................................................................................ชสารบัญตาราง...................................................................................................... ญสารบัญภาพ........................................................................................................................................ฎสารบัญแผนภูมิ..................................................................................................................................ฏบทที่ ๑ บทนำความเป็นมาและความสำคัญของปีญหา.............................................................................๑วัตถุประสงค์ของการวิจัย....................................................................................................๘ขอบเขตของการวิจัย...........................................................................................................๘นิยามศัพท์ที่ใช้ในการวิจัย...................................................................................................๙ประโยชน์ที่คาดว่าจะไค้รับ...................................................... ๑0๒ เอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของก. การจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียน............................................................................๑๑ข. การพึ่งตนเอง...............................................................................................................๓๑ค. ชาวอโศก.....................................................................................................................๔๑๓ วิธีดำเนินการวิจัยช่วงที่ ๑ การศึกษาระบบสังคมของชาวอโศก................................................................๕๒ช่วงที่ ๒ การศึกษาแนวทางการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนในชุมชนราชธานีอโศก....................................................................................๕๘ช่วงที่ ๓ การพัฒนารูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียน.................................๖®๔ สังคมชาวอโศกก. ระบบสังคมของชุมชน...............................................................................................๖๕. ๑. สถานภาพและบทบาทของสมาชิกชุมชน ........................;............................๖๕๒. การจัดช่วงชั้นทางสังคม ................................................................................๗®๓.ค่านิยมทางสังคม...........................................................................................๗๒๔. บรรทัดฐานทางสังคม ..................................................................................๗๘๕. กลุ่มสังคม ...................................................................................................๑00สารบญ สารบัญ (ต่อ)บทที่ หน้าข. ปีจจัยในการพึ่งตนเองของชุมชน............................................................................๑๐๔๑. ประชากร..................................................................................................................................๑๐๔๒. ผู้นำ..............................................................................................................๑๐๔๓. การศึกษา......................................................................................................๑๐๖๔. การสื่อสาร................................................................................................๑๐๗๕. องค์การทางสังคม....................................................................................๑๐๗๖. ความเป็นปีกแผ่นทางสังคม......................................................................๑๐๙๗. ความช่วยเหลือจากภายนอก.....................................................................๑๐๙๕ การจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนในชุมชนราชธานีอโศกก. ชุมชนราชธานีอโศก........................................................ ........................................๑๑en๑. ประวัติชุมชน........................................................................................1, ๑๑๕๒. การงานอาชีพ............................................................................................๑๑๗ข. สัมมาสิกขาลัยวังชีวิต.............................................................................................๑๒0๑. ความเป็นมา...............................................................................................๑๒0๒. ระเบียบการ...............................................................................................๑๒๔๓. แนวทางการจัดการศึกษา............................................... .........................๑ GDGD๖ รูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนเพื่อการพึ่งตนเองตามแนวคิดของชาวอโศก๑. แนวคิดหลักการ .......................................................................................................©๖๙๒. เป็าหมาย.................................................................. ................................................๑๗0๓. ผู้นำการเปลี่ยนแปลง..............................................................................................๑๗๒๔. กลุ่มเป็าหมาย............................................................. ............................................๑๗๓๕. สาระการเรียนรู้......................................................................................................๑๗๔๖. บริบทการเรียนรู้.....................................................................................................๑๗๗๗. การตรวจสอบผล...................................................................................................๑๗๙๘. การติดตามและพัฒนาต่อเนื่อง...............................................................................๑๘0๗ การใช้รูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนเพื่อการพึ่งตนเองตามแนวคิดของชๅวอโศกก. การใช้รูปแบบในการอบรมเกษตรกร.....................................................................๑๘®ข. การติดตามผลและพัฒนาต่อเนื่อง...........................................................................๑๘๖ ฌบทที่ หน้า๘. สรุปผลการวิจัยและข้อเสนอแนะก. สรุปผลการวิจัย........................................................................................................๑๙๒ข. อภิปรายผล................................................................................................................๒00ค. ข้อเสนอแนะ ............................................................................................................๒0๑รายการอ้างอิง ..............................................................................................................................๒0๓ภาคผนวก...................................................................................................................................๒๑๒ภาคผนวก ก รายนามผู้ทรงคุณวุฒิ..............................................................................๒๑๓ภาคผนวก ข แนวคำถามสัมภาษณ์และสนทนากลุ่ม..................................................๒๑๔ภาคผนวก ค การแสดงธรรมเรื่องชุมชนเข้มแข็ง.........................................................๒๑๙ภาคผนวก ง ศีล.........................................................................................................๒๒๘ภาคผนวก จ ชุมชนชาวอโศก.....................................................................................๒๓๕ประวัติผู้เขียนวิทยานิพนธ์.........................................................................................................๒๓๗สารบัญ (ต่อ) ตารางที่ หน้า๑ การวิเคราะห์องค์ประกอบของรูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียน.........................๑๖๒ การติดตามผลการจัดกิจกรรมการศึกษานอกระบบโรงเรียน..............................................๖รทรท สภาพสังคมชาวอโศก .................................................................................................๑0รท๔ ป็จจัยในการหึ่งตนเองของชุมชน............................................ ......................................๑๑๑๕ จำนวนคุรูและนิสิตสัมมาสิกขาลัยวังชีวิต......................................................................๑๒๓๖ การจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนในชุมชนราชธานีอโศก............................................๑๖๕๗ รูปแบบการจัดการศึกษานอกระบบโรงเรียนเพื่อการหึ่งตนเองตามแนวคิดของชาวอโศก....®๘๒สารบญตาราง ภาพที่ หน้า๑ นักบวชฐานะต่าง ๆ........................................................................................................๖๘๒ ตลาดอาริยะ..................................................................................................................๘๐๓ การรับประทานอาหารที่ชุมชนราชธานีอโศก...................................................................๘๓๔ การพิงธรรมในงานพุทธาภิเษก......................................................................................๘๔๕ การตอบปิญหาธรรมะในงานปลุกเสก............................................................................๘๕๖ การบูชาพระบรมสารีริกธาตุ ที่พุทธสถานสันติอโศก........................................................๘๕๗ งานมหาปวารณา ที่พุทธสถานปฐมอโศก........................................................................๘๖๘-๙ โรงสี-อุตสาหกิจบุญนิยม.........................................................................................๘๙๑๐ สินค้าแปรรูปจากผลผลิตกสิกรรมไร้สารพิษ...................................................................๘๙๑® สิกขมาตุเย็บเล่มหนังสือ-สื่อสารบุญนิยม........................................................................๙๑๑๒ วันไหว้ครูของนักเรียนสัมมาสิกขาราชธานีอโศก - การศึกษาบุญนิยม.............................๙®๑๓-๑๔ การลงแขกทำงานร่วมกัน......................................................................................๙รท๑๕-๑๖ การประชุมชน และการประชุมหน่วยงานต่าง ๆ......................................................๙๗๑๗ ชุมชนราชธานีอโศก...................................................................................................๑๖๖๑๘ ผู้สมัครเข้าเป็นนิสิตเข้ารับการสอบสัมภาษณ์.................................................. ๑๖๗๑๙ วันไหว้ครู.............................................................................................. ๑๖๗สารบญภาพ รสารบัญแผนภูมิแผนภูมิที่ หน้า๑ กรอบแนวคิดนำในการวิจัย.............................................................................................๕®๒ การเลื่อนฐานะในการปฏิบัติธรรม...................................................................................๖๖<ะท การเลื่อนฐานะในการปฏิบัติธรรมของชาย-หญิง...............................................................๖๗๔ โครงสร้างการบริหารงานของชาวอโศก.......................................................................๖๙๕ องค์กรบุญนิยม..........................................................................................................ร)0๘ บทที่ ๑ บทนำความเป็นมาและความสำคัญของป๋ญหาการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมในช่วงแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๑ - ฉบับ ที่ ๗ ไค้ก่อให้เกิดความไม่สมดุลของการพัฒนาประเทศ ทำให้เกิดปีญหา (แผนพัฒนาเศรษฐกิจและ สังคมแห่งชาติฉบับที่ ๙: ข, สถาบันวิจัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศไทย, ๒๕®๘: ๒- ๓) คอ๑. ความเหลื่อมลาของการกระจายรายไค้ ความยากจน และความเสื่อมโทรมของ ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมรุนแรงขึ้น๒. ความขัดแย้งในสังคมมีมากขึ้น๓. ความอ่อนแอของสังคมไทยที่ตกอยู่ในกระแสวัตถุนิยม ก่อให้เกิดปีญหาทาง ศีลธรรมและปีญหาสังคมมากขึ้นทังนีเป็นเพราะมุ่งเน้นการพัฒนาเศรษฐกิจตามแนวเศรษฐกิจทุนนิยมเสรีซึ่งต้องใช้เงินลงทุนสูง และพัฒนาเทคโนโลยีตลอดเวลาเพื่อเพิ่มความสามารถในการแข่งขันในตลาดโลก เมื่อประเทศไทย เป็นประเทศยากจนและไม่ไค้ลงทุนเพื่อการพัฒนาเทคโนโลยีมาก่อน จึงค้องพื่งพาทุนและเทคโนโลยี จากต่างประเทศ นอกจากนี การพัฒนาเศรษฐกิจโดยมุ่งเป้าไปที่การแข่งขันในตลาดโลก ทำให้เกิด ภาวะพึ่งพาตลาดโลกขึนอีกประการหนึ่งค้วยในทำนองเดียวกันการพัฒนาชุมชนก็เป็นไปในลักษณะ ที่ทำให้ชนบทค้องพื่งพาทุน เทคโนโลยี และตลาดจากสังคมเมือง โดยประชาชนถูกบังคับให้มี ส่วนร่วมในการพัฒนาตามความต้องการของหน่วยงานภาครัฐ เพราะประชาชนและช้าราชการยัง ไม,เช้าใจหรือไม,เห็นด้วยกับแนวคิดการมีส่วนร่วมของประชาชนในโครงการพัฒนา ซึ่งหมายถึง การมีส่วนร่วมในการตัดสินใจเลือกทำโครงการ การดำเนินการ การรับผลประโยชน์ อันเป็