12 บทที่ 5 ใจเพชร น 243-352.pdf

ฏฐา มโนมยา) (ขุ.ธ. 25/11) ความรู้แจ้งเห็นจริงตามลําดับของการวิปัสสนา นามรูปปริจเฉทญาณ (รู้แจ้งแยกรูปแยกนามได้) ปัจจัยปริคคหญาณ (รู้แจ้งเหตุปัจจัยแก่กันของนามรูป) (พระวิสุทธิมัคค์ “ปัญญานิเทศ” หน้า 540-656) ซึ,งพระพุทธเจ้ายืนยันว่าทุกสิ,งทุกอย่างในมหาจักวาลทังนามและรูปล้วนสัมพันธ์กันหมดตามหลักปฎิจจสมุปบาท (อนุโลม) 11 (วิ.ม.4/1) ไม่มีอะไรที,ไม่สัมพันธ์กันสิ,งต่าง ๆ ล้วนมีความสัมพันธ์เกี,ยวเนื,องกัน สอดคล้องกับที, กระแส ชนะวงศ์ ได้กล่าวในหัวข้อเรื,อง “ภาวะผู้นํากับงานสาธารณสุข” ว่า “การสาธารณสุขไม่ใช่เกาะเดียวอยู่กลางทะเล แต่มันเกี,ยวข้องกับหลายเกาะ 244 หลายองค์ประกอบ เช่น ร่างกาย จิตใจ เศรษฐกิจ สังคม สิ,งแวดล้อม การเมืองและวัฒนธรรม เป็นต้น ทุกอย่างเกี,ยวโยงสัมพันธ์กันทังหมด” (กระแส ชนะวงศ์. บรรยาย 2556, กันยายน 28) ความสัมพันธ์ที,เกี,ยวเนื,องกันสอดคล้องกับที,นักวิทยาศาสตร์ยืนยันว่า เมื,อวัตถุทุกอย่างแตกสลายจะกลายเป็นพลังงานคลื,นแม่เหล็กทังหมด และพลังงานคลื,นแม่เหล็กเมื,อมารวมกันก็จะเป็นวัตถุ ดังข้อมูลการศึกษาค้นคว้าระหว่างความสัมพันธ์ของธรรมชาติกับสสารและพลังงานเริ,มต้นจากการศึกษาของ เดโมคริตัสในกรีกยุคโบราณ และพัฒนามาสู่วิชาฟิสิกส์ของนิวตัน และในศตวรรษที, 20 นักฟิสิกส์สามารถที,จะศึกษาสู่ “องค์ประกอบพืนฐาน” ของสสาร ซึ,งพิสูจน์ได้ว่ามีอะตอม และต่อมาก็พบองค์ประกอบของอะตอมได้แก่ นิวเคลียสและอิเล็กตรอน และในที,สุดก็พบองค์ประกอบของนิวเคลียส คือโปรตอนและนิวตรอน รวมทังอาจจะมีอนุภาคที,เล็กกว่าอะตอมชนิดอื,น ๆ อีกด้วยในทัศนะของนิวตัน ธาตุต่าง ๆ ซึ,งเคลื,อนที,อยู่ในเวลาและอวกาศที,สัมบูรณ์ นีก็คืออนุภาคทางวัตถุ ในสมการทางคณิตศาสตร์มันถูกกระทําเหมือนกับเป็น “จุดที,มีมวลสาร” และในแบบจําลองทังสองแบบอนุภาคของวัตถุจะคงที,มีมวลและรูปร่างอยู่ในสภาพเดิมเสมอ ดังนัน สสารวัตถุ จึงเป็นสิ,งคงที,เสมอ และโดยเนือแท้แล้วไม่มีพลังกระทําการในตนเอง ภายหลังในปี พ.ศ. 2448 ซึ,งเป็นจุดเริ,มต้นของวิชาฟิสิกส์สมัยใหม่ โดย อัลเบิร์ตไอน์สไตน์ได้เริ,มแนวคิดสองกระแส ซึ,งเป็นการปฎิวัติแนวความคิดเดิม แนวคิดแรกก็คือทฤษฎีสัมพันธภาพพิเศษ (Special Theory of Relativity) อีกแนวคิดหนึ,ง คือวิธีการใหม่ในการศึกษาตีความการแผ่รังสีแม่เหล็กไฟฟ้า ซึ,งได้กลายมาเป็นส่วนสําคัญของทฤษฎีควอนตัม (ทฤษฎีที,ว่าด้วยปรากฏการณ์ของอะตอม) ซึ,งทําให้เกิดความเข้าใจว่ามวลสารมิใช่อะไรอื,นนอกจากพลังงานรูปหนึ,งเท่านัน แม้กระทั,งวัตถุในสภาพสถิตย์ก็มีพลังงานสะสมอยู่ในมวลสารของมัน และความสัมพันธ์ระหว่างสสารและพลังงานได้โดยสมการคือ E = mc² (Capra Fritjof. 2000: 50-51, 61-63) การแปรสภาพกลับไปกลับมาของสสารและพลังงานนัน สัมพันธ์กับอัลเบิร์ตไอน์สไตน์กล่าวว่า เนื,องจากสสารและพลังงานนันโดยเนือแท้แล้วเป็นสิ,งเดียวกัน เพียงแต่แสดงออกมาในรูปแบบที,แตกต่างกันเท่านัน มวลของร่างกายนันไม่ใช่สิ,งที,หยุดนิ,ง สามารถผันแปรตามการเปลี,ยนแปลงของพลังงานในตัวมันเอง ณ จุดนีเองจึงนํามาสู่ความเข้าใจในอีกมิติว่า แท้ที,จริงแล้วร่างกายของมนุษย์ ณ ระดับใต้อะตอม ก็คือพลังงานซับซ้อนที,มีการสั,นสะเทือนและแกว่งในอัตราที,แตกต่างกันไป เราจะพบว่าแท้ที,จริงแล้ว ร่างกายมนุษย์ก็มีการใช้พลังงานในรูปแบบต่าง ๆ ตลอดเวลา (Einstein A. 1970 : 14-31) การแปรสภาพไม่คงตัวของสสารและพลังงาน สัมพันธ์กับข้อมูลที,นักวิทยาศาสตร์ยืนยันว่า ปริมาณต่าง ๆ ในธรรมชาติสามารถจัดกลุ่มได้เป็น 2 แบบ คือ สสารและพลังงานสสารทุกสถานะประกอบด้วยอนุภาคต่าง ๆ และมีโครงสร้างที,เป็นระเบียบ แรงเป็นสาเหตุให้สสารเคลื,อนที, 245 ด้วยรูปแบบต่าง ๆ กันไปในทิศทางต่าง ๆ กันพลังงานเป็นสิ,งสําคัญในการดําเนินชีวิตบนโลก พลังงานมีหลายรูปแบบและพลังงานในรูปแบบต่าง ๆ สามารถเปลี,ยนแปลงรูปแบบได้ ถ้าอุณหภูมิของของเหลวลดลงมากพอ โมเลกุลของของเหลวจะเบียดตัวแน่นขึนอีก โดยแรงดึงดูดระหว่างโมเลกุลมีอิทธิพลสูงขึน จนถึงจุดที,เรียกว่าจุดเยือกแข็ง โมเลกุลของธาตุจะแยกตัวออกเป็นอะตอมและเรียงตัวกันใหม่ ในรูปแบบที,แน่นอนและยึดเหนี,ยวกันแน่นหนา โดยแรงไฟฟ้าที,เรียกว่า อิเลคโตรเวเลนต์ (Eelectrovalent force) หรือแรงโควาเลนต์ (Covalent force) ที,อุณหภูมิ ณ จุดนี ของเหลวก็ได้เปลี,ยนสถานะเป็นของแข็งโดยสมบูรณ์ ของแข็งเกือบทุกชนิดเป็นผลึก เมื,ออุณหภูมิสูงขึนถึงจุดที,เรียกว่าจุดหลอมเหลวเมื,อใด ของแข็งทั,วทังก้อนจะแปรสภาพพร้อมกันเป็นของเหลวทันที ที,อุณหภูมิเดียวกันนีจะเรียกว่า จุดเยือกแข็ง ถ้าของเหลวแปรสภาพเป็นของแข็ง พลังงานเคมี เมื,อเกิดปฏิกิริยาเคมีขึน หมายถึงมีการแลกเปลี,ยนและการจัดที,อยู่ของอิเลคตรอนที,วิ,งวนรอบนิวเคลียสเสียใหม่นัน จะมีการเปลี,ยนแปลงปริมาณในการเกิดโมเลกุลใหม่ด้วย หลังจากเกิดปฏิกิริยาแล้วจะพบว่าเหลือพลังงานอยู่จํานวนหนึ,ง ปฏิกิริยาแบบนีเรียกว่า ปฏิกิริยาคายความร้อน (Exothermic reaction) หากปฏิกิริยาที,เกิดต้องการพลังงานจํานวนหนึ,ง เพื,อให้เกิดโมเลกุลใหม่ เรียกว่าปฏิกิริยาดูดกลืนความร้อน (Endothermic reaction) พลังงานทุกรูปแบบมีความสัมพันธ์กันทังทางตรงและทางอ้อม พลังงานสามารถเปลี,ยนรูปแบบได้โดยผ่านกระบวนการที,ถูกต้อง (ฉันทนา อิศรางกูร ณ อยุธยา และทวีศักดิl จินดานุรักษ์. 2540 : 168) จะเห็นได้ว่า ทุกสิ,งทุกอย่างล้วนสัมพันธ์เกี,ยวเนื,องกัน ไม่มีอะไรที,ไม่สัมพันธ์กัน พระพุทธเจ้าตรัสถึงความสัมพันธ์ของนามรูปในมหาจักรวาล ในอรรถกถาแปล เล่ม 76หน้า 81 นิยาม 5 อย่าง คือ อุตุนิยาม พีชนิยาม จิตนิยาม กรรมนิยาม และธรรมนิยาม และใน “มหาขันธกะ” ถึง “โพธิกถาปฏิจจสมุปบาทมนสิการ” วิ.ม.4/1 - 3 ดังนี [1] โดยสมัยนัน พระผู้มีพระภาคเจ้าแรกตรัสรู้ ประทับอยู่ ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ใกล้ฝั,งแม่นําเนรัญชราในอุรุเวลาประเทศ. ครังนันพระผู้มีพระภาคประทับนั,งด้วยบัลลังก์เดียวเสวยวิมุตติสุข ณ ควงไม้โพธิพฤกษ์ตลอด 7 วันและทรงมนสิการ (การพิจารณาทําใจในใจโดยแยบคาย) ปฏิจจ สมุปบาท (การอาศัยกันและกันเกิดขึนหรือความเป็นเหตุปัจจัยสืบเนื,องกันเป็นไปตามลําดับ) เป็นอนุโลมและปฏิโลมตลอดปฐมยามแห่งราตรีว่าดังนี: “หลักปฎิจจสมุปบาท (อนุโลม) 11 คือ การอาศัยกันและกันเกิดขึน (ความเป็นเหตุปัจจัยสืบเนื,องกันเป็นไปตามลําดับ) ดังนีเพราะอวิชชา (ความไม่รู้ของอุตุ คือ วัตถุและพลังงานที,ไม่มีชีวิต จึงเคลื,อนสังเคราะห์กันด้วยกฎของสมดุลร้อนเย็น พัฒนาจนเป็นชีวิตของพืชสัตว์และคน เมื,อเป็นคนได้เกิดความหลง ความไม่รู้อย่างแจ่มแจ้งว่า กิเลสสุขลวงจากกามและอัตตา (ความยึดมั,นถือมั,น) จะนําทุกข์มหาศาลทังปวงมาให้ เป็นปัจจัย (เหตุ) จึงมี สังขาร (การปรุงแต่ง ผสมผสาน สร้างและ 246 สังเคราะห์) สังขาร จึงมี วิญญาณ (พลังงานแห่งความรู้สึกนึกคิด) วิญญาณ จึงมี นามรูป (ตัวรู้และตัวถูกรู้) นามรูป จึงมี สฬายตนะ (สื,อติดต่อ 6 อย่าง คือ ตา หู จมูก ลิน กาย ใจ และพลังเชื,อมต่อให้มีการรับรู้ทังภายนอกและภายใน) สฬายตนะ จึงมี ผัสสะ (สิ,งที,มาสัมผัสหรือกระทบ) ผัสสะ จึงมี เวทนา (ความรู้สึกสุข ทุกข์ เฉย ๆ) เวทนา จึงมี ตัณหา (ความอยาก อยากเอาสิ,งสุขเข้ามา อยากเอาสิ,งทุกข์ออกไป) ตัณหา จึงมี อุปาทาน (ความยึดมั,นถือมั,นว่าร่างกาย ความสุข ความทุกข์เป็นตัวเราของเรา) อุปาทาน จึงมี ภพ (สภาพกามภพ รูปภพ อรูปภพ และอัตตามานะที,อาศัยอยู่) ภพ จึงมี ชาติ (การเกิด) ชาติ จึงมี ชรา (ความแก่ความเสื,อม) มรณะ (ความตาย) โสกะ (ความเศร้าโศก) ปริเทวะ (ครํ,าครวญรําพันห่วงหาอาลัยอาวรณ์) ทุกข์ (ไม่สบาย) โทมนัส (เสียใจ) อุปายาส (ความลําบาก คับแค้นใจ) กองทุกข์ทังมวลนันย่อมเกิด ด้วยประการฉะนี” ปฏิจจสมุปบาทปฏิโลม อนึ,งเพราะอวิชชานั,นแหละดับโดยไม่เหลือด้วยมรรคคือวิราคะสังขารจึงดับ เพราะสังขารดับวิญญาณจึงดับ เพราะวิญญาณดับนามรูปจึงดับ เพราะนามรูปดับสฬายตนะจึงดับ เพราะสฬายตนะดับผัสสะจึงดับ เพราะผัสสะดับเวทนาจึงดับ เพราะเวทนาดับตัณหาจึงดับ เพราะตัณหาดับอุปาทานจึงดับ เพราะอุปาทานดับภพจึงดับ เพราะภพดับชาติจึงดับ เพราะชาติดับชรามรณะโสกะปริเทวะทุกข์โทมนัสอุปายาสจึงดับ เป็นอันว่ากองทุกข์ทังมวลนั,นย่อมดับด้วยประการฉะนี. ลําดับนันพระผู้มีพระภาคทรงทราบเนือความนันแล้วจึงทรงเปล่งอุทานนี ในเวลานันว่าดังนี ... เมื,อใดแลธรรมทังหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีเพียรเพ่งอยู่เมื,อนัน ความสงสัยทังปวงของพราหมณ์นันย่อมสินไปเพราะมารู้ธรรมพร้อมทังเหตุ. [2] ลําดับนัน พระผู้มีพระภาคทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาท เป็นอนุโลมและปฏิโลมตลอดมัชฌิมยามแห่งราตรี ... จึงทรงเปล่งอุทานนีในเวลานันว่าดังนี ... เมื,อใดแลธรรมทังหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีเพียรเพ่งอยู่เมื,อนันความสงสัยทังปวงของพราหมณ์นันย่อมสินไปเพราะได้รู้ความสินแห่งปัจจัยทังหลาย. [3] ลําดับนัน พระผู้มีพระภาคทรงมนสิการปฏิจจสมุปบาทเป็นอนุโลมและปฏิโลมตลอดปัจฉิมยามแห่งราตรี ... จึงทรงเปล่งอุทานนีในเวลานันว่าดังนี ... เมื,อใดแลธรรมทังหลายปรากฏแก่พราหมณ์ผู้มีเพียรเพ่งอยู่เมื,อนัน พราหมณ์นันย่อมกําจัดมารและเสนาเสียได้ ดุจพระอาทิตย์อุทัยทําอากาศให้สว่างฉะนัน. การแก้ปัญหาที,ต้นเหตุนันสัมพันธ์กับที,พระพุทธเจ้าตรัสว่า “ละเหตุทุกข์ได้เป็นสุขในที,ทังปวง” (ขุ.ขุ.25/59), “ละทุกข์ทังปวงได้ เป็นความสุข” (ขุ.ขุ.25/33) และองค์ประกอบที,จะทําให้ประสบความสําเร็จในการดับทุกข์ คือ “ความเป็นผู้มีมิตรดีสหายดีสังคมสิ,งแวดล้อมดีเป็นพรหมจรรย์ (ความพ้นทุกข์) ทังสิน” (สํ.ม.19/5) 247 ทําไมต้องสมดุลร้อนเย็น เป็นที,น่าสะดุดใจ ว่าทําไมปราชญ์ผู้ยิ,งใหญ่และการแพทย์หลักแผนต่าง ๆ ในโลก จึงมีองค์ความรู้ด้านสุขภาพที,เกี,ยวข้องกับสมดุลร้อนเย็น ดังรายละเอียดต่อไปนี ปราชญ์ผู้ยิ,งใหญ่ที,เป็นผู้มีปัญญารู้โลกอย่างแจ่มแจ้งโดยไม่มีใครเทียมเท่า (อนุตตระ) คําตรัสทุกคําเป็นจริงตลอดกาล (อกาลิโก) คือพระพุทธเจ้า ได้ตรัสว่า “เป็นผู้มีอาพาธน้อยมีทุกข์น้อย ประกอบด้วยเตโชธาตุ (ความร้อน) อันมีวิบาก (พลังสร้างผล) เสมอกันไม่เย็นนัก ไม่ร้อนนัก เป็นอย่างกลาง ๆ ควรแก่ความเพียรฯ” (ที.ปา.11/293) จะเห็นได้ว่า พระพุทธเจ้า พบว่า การปรับสมดุลร้อน-เย็น จะเป็นพลังสร้างผลให้มีโรคน้อย มีทุกข์น้อย ให้เกิดสภาพร่างกายพร้อมที,จะประกอบความเพียร ซึ,งก็คือร่างกายที,แข็งแรงนันเอง สัมพันธ์กับสิ,งที,พระพุทธเจ้าตรัสถึงสาเหตุทําให้เกิดสุข (ความแข็งแรงหรือประโยชน์) ทุกข์ (ความเจ็บป่วยหรือความเดือดร้อน) หรือ อทุกขมสุขเวทนา ในสํ.สฬา.18/427-429 “สุข ทุกข์ หรือ อทุกขมสุขเวทนา เกิดจาก เรื,องดี (ไฟ) 1 เสมหะ (นํา) 1 ลม (ลม) 1 ดี เสมหะ ลม รวมกัน (ดิน) 1 ฤดู 1 รักษาตัวไม่สมํ,าเสมอ 1 ถูกทําร้าย 1 ผลของกรรม 1เป็นที, 8 ฯ” ไฟ คือ ร้อน ส่วน ดินนําลม คือ เย็น จะเห็นได้ว่า การปรับสมดุลร้อนเย็นในร่างกาย ในฤดูร้อนหนาวต่าง ๆ ด้วยสิ,งที,มีฤทธิlร้อนเย็น ทังด้านวัตถุ (รูปธรรม) และจิต (นามธรรม) ถ้าไม่สมดุลร้อนเย็นก็จะทําให้เกิดทุกขเวทนา (เจ็บป่วย) แต่ถ้าสมดุลร้อนเย็นก็จะทําให้เกิดสุขเวทนา (แข็งแรง) การปรับสมดุลร้อนเย็นทังกายใจนัน สัมพันธ์กับข้อความที,ว่า “สมัยหนึ,งพระผู้มีพระภาคประทับอยู่ ณ พระวิหารเชตวันอารามของท่านอนาถบิณฑิกเศรษฐีใกล้พระนครสาวัตถี ก็สมัยนันแล ท่านพระคิริมานนท์อาพาธได้รับทุกข์เป็นไข้หนักครังนันแล ท่านพระอานนท์เข้าไปเฝ้าพระผู้มีพระภาคถึงที,ประทับถวายบังคมพระผู้มีพระภาคแล้วนั,ง ณ ที,ควรส่วนข้างหนึ,งครันแล้วได้กราบทูลพระผู้มีพระภาคว่า ข้าแต่พระองค์ผู้เจริญ ท่านพระคิริมานนท์อาพาธได้รับทุกข์เป็นไข้หนัก ขอประทานพระวโรกาส ขอพระผู้มีพระภาคได้โปรดอนุเคราะห์เสด็จเยี,ยมท่านพระคิริมานนท์ยังที,อยู่เถิดพระเจ้าข้าฯ พระผู้มีพระภาคตรัสว่า ดูกรอานนท์ถ้าเธอพึงเข้าไปหาแล้วกล่าวสัญญา 10 ประการ แก่คิริมานันทภิกษุไซร้ ข้อที,อาพาธของคิริมานันทภิกษุจะพึงสงบระงับโดยพลันเพราะได้ฟังสัญญา 10 ประการนันเป็นฐานะที,จะมีได้สัญญา 10 ประการเป็นไฉนคืออนิจจสัญญา 1 อนัตตสัญญา 1อสุภสัญญา 1 อาทีนวสัญญา 1 ปหานสัญญา 1 วิราคสัญญา 1 นิโรธสัญญา 1 สัพพโลเกอนภิรตสัญญา 1 สัพพสังขาเรสุอนิจจสัญญา 1 อนาปานัสสติ 1 ฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ ก็อนิจจสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนีอยู่ในป่าก็ดี อยู่ที,โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนีว่า รูปไม่เที,ยง เวทนาไม่เที,ยง สัญญาไม่เที,ยง 248 สังขารทังหลายไม่เที,ยง วิญญาณไม่เที,ยง ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่เที,ยงในอุปาทานขันธ์ 5 เหล่านีด้วยประการอย่างนี ดูกรอานนท์ นีเรียกว่า อนิจจสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ ก็อนัตตสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนีอยู่ในป่าก็ดี อยู่ที,โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนีว่า จักษุเป็นอนัตตา รูปเป็นอนัตตา หูเป็นอนัตตา เสียงเป็นอนัตตา จมูกเป็นอนัตตา กลิ,นเป็นอนัตตา ลินเป็นอนัตตา รสเป็นอนัตตา กายเป็นอนัตตา โผฏฐัพพะเป็นอนัตตา ใจเป็นอนัตตา ธรรมารมณ์เป็นอนัตตา ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นอนัตตาในอายตนะทังหลายทังภายในและภายนอก 6 ประการเหล่านี ด้วยประการอย่างนี ดูกรอานนท์ นีเรียกว่า อนัตตสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ ก็อสุภสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี ย่อมพิจารณาเห็นกายนีนั,นแล เบืองบนแต่พืนเท้าขึนไป เบืองตํ,าแต่ปลายผมลงมา มีหนังหุ้มอยู่โดยรอบเต็มด้วยของไม่สะอาดมีประการต่าง ๆ ว่า ในกายนีมีผม ขน เล็บ ฟัน หนัง เนือ เอ็น กระดูก เยื,อในกระดูก ม้าม เนือ หัวใจ ตับ พังผืด ไต ปอด ไส้ใหญ่ไส้ น้อยอาหารใหม่ อาหารเก่า ดี เสลด หนอง เลือด เหงื,อ มันข้น นําตา เปลวมัน นําลาย นํามูก ไขข้อ มูตร ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่งามในกายนีด้วยประการดังนี ดูกรอานนท์ นีเรียกว่า อสุภสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ ก็อาทีนวสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนีอยู่ในป่าก็ดี อยู่ที,โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนีว่า กายนีมีทุกข์มากมีโทษมาก เพราะฉะนันอาพาธต่าง ๆจึงเกิดขึนในกายนีคือ โรคตา โรคหู โรคจมูก โรคลิน โรคกาย โรคศีรษะ โรคที,ใบหู โรคปาก โรคฟัน โรคไอ โรคหืด โรคไข้หวัด โรคไข้พิษ โรคไข้เซื,องซึม โรคในท้อง โรคลมสลบ โรคบิด โรคจุกเสียด โรคลงราก โรคเรือน โรคฝี โรคกลาก โรคมองคร่อ โรคลมบ้าหมู โรคหิดเปื,อย โรคหิดด้าน โรคคุดทะราดหูด โรคละอองบวม โรคอาเจียนโลหิต โรคดีเดือด โรคเบาหวาน โรคเริมโรคพุพอง โรคริดสีดวง อาพาธมีดีเป็นสมุฏฐาน อาพาธมีเสมหะเป็นสมุฏฐาน อาพาธมีลมเป็นสมุฏฐาน อาพาธมีไข้สันนิบาต อาพาธอันเกิดแต่ฤดูแปรปรวน อาพาธอันเกิดแต่การบริหารไม่สมํ,าเสมอ อาพาธอันเกิดแต่ความเพียรเกินกําลัง อาพาธอันเกิดแต่วิบากของกรรม ความหนาว ความร้อน ความหิวความกระหาย ปวดอุจจาระปวดปัสสาวะ ย่อมพิจารณาเห็นโดยความเป็นโทษในกายนีด้วยประการดังนี ดูกรอานนท์ นีเรียกว่า อาทีนวสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ ก็ปหานสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี ย่อมไม่ยินดี ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทําให้หมดสินไป ย่อมทําให้ถึงความไม่มี ซึ,งกามวิตกอันเกิดขึนแล้ว ย่อมไม่ยินดี ย่อมละย่อมบรรเทา ย่อมทําให้หมดสินไป ย่อมทําให้ถึงความไม่มี ซึ,งพยาบาทวิตกอันเกิดขึนแล้ว ย่อมไม่ยินดี ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทําให้หมดสินไป ย่อมให้ถึงความไม่มี ซึ,งวิหิงสา 249 วิตกอันเกิดขึนแล้ว ย่อมไม่ยินดี ย่อมละ ย่อมบรรเทา ย่อมทําให้หมดสินไป ย่อมให้ถึงความไม่มี ซึ,งอกุศลธรรมทังหลายอันชั,วช้าอันเกิดขึนแล้ว ดูกรอานนท์นีเรียกว่าปหานสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.2460) “ดูกรอานนท์ ก็วิราคสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนีอยู่ในป่าก็ดี อยู่ที,โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนีว่า ธรรมชาตินั,นสงบธรรมชาตินั,นประณีต คือธรรมเป็นที,ระงับสังขารทังปวง ธรรมเป็นที,สละคืนอุปธิทังปวง ธรรมเป็นที,สินไปแห่งตัณหาธรรมเป็นที,สํารอกกิเลส ธรรมชาติเป็นที,ดับกิเลสและกองทุกข์ ดูกรอานนท์นีเรียกว่าวิราคสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ นิโรธสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี อยู่ในป่าก็ดี อยู่ที,โคนไม้ก็ดี อยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาเห็นดังนีว่า ธรรมชาตินั,นสงบธรรมชาตินั,นประณีต คือธรรมเป็นที,ระงับสังขารทังปวง ธรรมเป็นที,สละคืนอุปธิทังปวง ธรรมเป็นที,สินไปแห่งตัณหา ธรรมเป็นที,ดับโดยไม่เหลือ ธรรมชาติเป็นที,ดับกิเลสและกองทุกข์ ดูกรอานนท์นีเรียกว่า นิโรธสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ สัพพโลเกอนภิรตสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ ภิกษุในธรรมวินัยนี ละอุบายและอุปาทานในโลกอันเป็นเหตุตังมั,นถือมั,นและเป็นอนุสัยแห่งจิต ย่อมงดเว้นไม่ถือมั,นดูกรอานนท์ นีเรียกว่า สัพพโลเกอนภิรตสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ สัพพสังขาเรสุอนิจจสัญญาเป็นไฉน ดูกรอานนท์ภิกษุในธรรมวินัยนี ย่อมอึดอัด ย่อมระอา ย่อมเกลียดชัง แต่สังขารทังปวง ดูกรอานนท์ นีเรียกว่า สัพพสังขาเรสุอนิจจสัญญาฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ อานาปานัสสติเป็นไฉน ดูกรอานนท์ภิกษุในธรรมวินัยนีอยู่ในป่าก็ดีอยู่ที,โคนไม้ก็ดีอยู่ในเรือนว่างเปล่าก็ดี นั,งคู้บัลลังก์ตังกายให้ตรงดํารงสติไว้เฉพาะหน้าเธอ เป็นผู้มีสติหายใจออกเป็นผู้มีสติหายใจเข้า เมื,อหายใจออกยาวก็รู้ชัดว่าหายใจออกยาวหรือเมื,อหายใจเข้ายาว ก็รู้ชัดว่าหายใจเข้ายาว เมื,อหายใจออกสันก็รู้ชัดว่าหายใจออกสันหรือเมื,อหายใจเข้าสันก็รู้ชัดว่าหายใจเข้าสัน ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้กําหนดรู้กายทังปวงหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้กําหนดรู้กายทังปวงหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักระงับกายสังขารหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักระงับกายสังขารหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักกําหนดรู้ปีติหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักกําหนดรู้ปีติหายใจเข้าย่อมศึกษาว่าจักกําหนดรู้จิตตสังขารหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักกําหนดรู้จิตตสังขารหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักระงับจิตตสังขารหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักระงับจิตตสังขารหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักกําหนดรู้จิตหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักกําหนดรู้จิตหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักยังจิตให้บันเทิงหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักยังจิตให้บันเทิงหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักตังจิตให้มั,นหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักตังจิตให้มั,นหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักเปลืองจิตหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักเปลืองจิตหายใจออก 250 ย่อมศึกษาว่าจักเปลืองจิตหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่เที,ยงหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความเป็นของไม่เที,ยงหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความคลายกําหนัดหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความคลายกําหนัดหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความดับสนิทหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความดับสนิทหายใจเข้า ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความสลัดคืนหายใจออก ย่อมศึกษาว่าจักเป็นผู้พิจารณาเห็นโดยความสลัดคืนหายใจเข้า ดูกรอานนท์นีเรียกว่า อานาปานัสสติฯ” (องฺ.ทสก.24/60) “ดูกรอานนท์ ถ้าเธอพึงเข้าไปหาแล้วกล่าวสัญญา 10 ประการนีแก่คิริมานนทภิกษุไซร้ ข้อที,อาพาธของคิริมานนทภิกษุจะพึงสงบระงับโดยพลัน เพราะได้ฟังสัญญา 10 ประการนี เป็นฐานะที,จะมีได้ฯ ลําดับนันแล ท่านพระอานนท์ได้เรียนสัญญา 10 ประการนี ในสํานักของพระผู้มีพระภาคแล้ว ได้เข้าไปหาท่านพระคิริมานนท์ยังที,อยู่ ครันแล้ว ได้กล่าวสัญญา 10 ประการ แก่ท่านพระคิริมานนท์ ครังนันแล อาพาธนันของท่านพระคิริมานนท์สงบระงับโดยพลัน เพราะได้ฟังสัญญา 10 ประการนี ท่านพระคิริมานนท์หายจากอาพาธนัน ก็แลอาพาธนันเป็นโรคอันท่านพระคิริมานนท์ละได้แล้ว ด้วยประการนันแลฯ” (องฺ.ทสก.24/60) การปรับสมดุลร้อนเย็นดังกล่าว สอดคล้องกับทฤษฎีสุขภาวะแบบขัวตรงกันข้าม คือ การปรับสมดุลร้อนเย็นตามหลักแพทย์ทางเลือก ถ้าหยิน-หยาง เกิดผิดปกติขึนไม่ว่าทางใด ทางหนึ,ง จะทําให้ฝ่ายหนึ,งเพิ,ม หรือขณะที,อีกฝ่ายหนึ,งอ่อนแอลง เช่น ถ้าหยางมากเกิน จะเกิด โรคร้อน ถ้าหยินมากเกิน จะเกิดโรคเย็น (โครงการพัฒนาเทคนิคการทํายาสมุนไพร, โครงการศึกษาการแพทย์ตะวันออก และมูลนิธิสาธารณสุขกับการพัฒนา, 2541 : 163-176) สอดคล้องกับการ ปรับสมดุลดิน (เย็น) นํา (เย็น) ลม (เย็น) ไฟ (ร้อน) ตามหลักการแพทย์แผนไทย “การแพทย์ แผนไทย มีการตรวจวินิจฉัยโรค และการบําบัดโรคด้วยแนวคิดพืนฐานเรื,องธาตุทัง 4 คือ ดิน นํา ลม และไฟ ที,ประกอบกันขึนเป็นร่างกายของคน การเสียสมดุลของธาตุทัง 4 จากอิทธิพลการเปลี,ยนแปลงตามวัย กาลเวลา ฤดูกาล ภูมิประเทศ และพฤติกรรมของคน ต่างเป็นสาเหตุของการ เกิดโรค” (เฉลิมพล เกิดมณี. 2547 : 2) สมดุลร้อนเย็นดังกล่าว สอดคล้องกับนักวิทยาศาสตร์ทางฟิสิกส์เคมีชีวะที,พบว่า อุณหภูมิมีผลอย่างมากต่อการเปลี,ยนแปลงของสสารและพลังงานทังของสิ,งมีชีวิตและไม่มีชีวิต ดังนีเนื,องจากโครงสร้างระดับสองระดับสามและระดับสี,ของชีวโมเลกุลมีแรงยึดเหนี,ยวที,สําคัญ 3 ชนิด คือ พันธะไฮโดรเจน พันธะไฮโดรโฟบิก และพันธะไอออนิก ดังนันปัจจัยต่าง ๆ ที,มีอิทธิพลต่อพันธะเหล่านี ย่อมมีผลต่อการเปลี,ยนแปลงของโครงสร้างโมเลกุล และในที,สุดทําให้โครงรูปเปลี,ยนแปลงไปด้วย ปัจจัยที,สําคัญเหล่านัน ได้แก่ ความเป็นกรดด่าง ปริมาณเกลือแร่ในนํา และ 251 อุณหภูมิปัจจัยทัง 3 ชนิดที,กล่าวมามีอิทธิพลต่อโครงสร้างและโครงรูปของชีวโมเลกุล ซึ,งเท่ากับว่ามีผลต่อหน้าที,และการทํางานของชีวโมเลกุลเหล่านัน ถ้าปัจจัยเหล่านีเปลี,ยนแปลง ทําให้โครงรูปและโครงสร้างเปลี,ยนแปลงไป ชีวโมเลกุลก็จะทํางานในหน้าที,ของตนเองไม่ได้ เราเรียกสภาพนีว่า สภาพเสียธรรมชาติ (Denatured state) และสภาพเดิมของโมเลกุลที,ทํางานได้ เราเรียกว่าสภาพธรรมชาติ (Native state) สรุปแล้วคือ สภาพธรรมชาติของชีวโมเลกุล จะมีโครงสร้างระดับต่าง ๆ ซึ,งทําให้มีโครงรูปจํานวนจํากัดและโดยทั,วไปมีโครงรูปจําเพาะ ในกรณีสภาพเสียธรรมชาติ จะมีโครงสร้างไร้รูป มีโครงรูปไม่แน่นอนทํางานตามหน้าที,ไม่ได้ (พิชิต โตสุโขวงศ์. 2535 : 38-41) ในทางวิทยาศาสตร์พลังร้อนเย็นมีผลต่อสุขภาพ ดังนี “Flexor (withdrawal) reflex เป็นรีเฟล็กซ์ที,เกิดเมื,อมีตัวกระตุ้นอันตรายมากระตุ้น ... ซึ,งอาจเป็นการกระตุ้นเชิงกล ความร้อน หรือสารเคมีก็ได้ ... เมื,อกล้ามเนือหดตัวมากเกินไป ... กล้ามเนือขาดเลือดมาเลียงจะเกิดอาการปวดกล้ามเนือ ... อาการเจ็บปวดจะทําให้เกิดการเกร็ง (Spasm) ของกล้ามเนือ มีผลให้กล้ามเนือขาดเลือดมาเลียงมากยิ,งขึน ทําให้รู้สึกปวดมากขึนไปอีก ...” (กนกวรรณ ติลกสกุลชัย และชัยเลิศ พิชิตพรชัย. 2552 : 882-884) ความผิดปกติของรีเฟล็กซ์ของระบบประสาทร่างกาย