4.บทที่ 1วันที่ นิ่ง12-08-50.docx

ี่สะสมมากับผักทำให้มีสารพิษตกค้างอยู่ส่งผลให้ผู้บริโภคได้รับสารพิษ ซึ่งบางชนิดมีพิษสูงเป็นอันตรายร้ายแรงกับผู้บริโภค วัตถุมีพิษที่สะสมอยู่ในผักทำให้เกิดความผิดปกติต่อระบบต่าง ๆ ของร่างกาย ได้แก่ การทำลายระบบประสาท ระบบการทำงานของกล้ามเนื้อ ระบบขับถ่ายของร่างกาย บางครั้งอาจจะมีอันตรายถึงแก่ชีวิต (กนกวรรณ อยู่วงศ์ 2541: 3) จะเห็นได้ว่า สารเคมีที่ใช้ในการเกษตรโดยเฉพาะการกำจัดศัตรูพืช เป็นอันตรายต่อมนุษย์และสิ่งแวดล้อมทั้งทางตรงและทางอ้อมก่อให้เกิดผลกระทบมากมายต่อสิ่งมีชีวิต ทำให้ขาดสมดุลธรรมชาติ ระบบนิเวศของสิ่งมีชีวิตสูญเสียไปอย่างมากมาย (ชญาภา โชติยะสิทธิ 2548: 1) กระแสความตื่นตัวเรื่องพิษภัยจากสารเคมีในพืชผักในช่วงระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมานี้ ทำให้ประชาชนเริ่มหันมาสนใจบริโภคผักปลอดสารเคมี หรือปลูกผักปลอดสารเคมีไว้บริโภคเองในครัวเรือนมากขึ้นตามลำดับ ปัจจุบันรัฐบาลได้ส่งเสริมสนับสนุนการเกษตรในแนวทางที่รักษาความสมดุลของธรรมชาติและสภาพแวดล้อมมากขึ้น โดยส่งเสริมสนับสนุนแนวทางการเกษตรผสมผสาน เช่น เกษตรทฤษฎีใหม่ตามแนวพระราชดำริของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว เกษตรแบบยังชีพ การเกษตรแบบธรรมชาติ การเกษตรแบบยั่งยืน ล้วนเป็นการเกษตรที่มุ่งหวังเกื้อกูลธรรมชาติและทั้งเป็นการเกษตรเพื่อความอุดมสมบูรณ์ของธาตุอาหาร ทำให้เกษตรกรมีรายได้จากผลผลิตเพิ่มขึ้น (พัฒนา ประเสริฐสุข และศศิกาญจน์ ริบรวมทรัพย์ 2547: 11-12) เกษตรกรโดยทั่วไปต้องทำงานหนัก ชีวิตค่อนข้างยากจน จึงทำให้คนไม่อยากมีอาชีพเป็นเกษตรกร ประกอบกับกระแสการโฆษณาที่กระตุ้นให้คนมีความต้องการในการบริโภคสินค้านานาชนิด ส่งผลให้คนม่ได้คำนึงถึงความต้องการที่แท้จริงของชีวิต เกษตรกรที่ไม่รู้เท่าทันจึงตกเป็นเหยื่อของการเอารัดเอาเปรียบได้รับความทุกข์ยาก มีหนี้สินเพราะการทำกสิกรรมที่ขาดความรู้ ทำให้ไม่สามารถพัฒนาไปในทิศทางที่เหมาะสม ผลผลิตทางการเกษตรจึงเต็มไปด้วยสารพิษเพราะผู้ผลิตขาดความรับผิดชอบต่อสังคม ขาดคุณธรรม เป็นการทำบาปและทำร้ายผู้บริโภค (ลัดดา ปิยวงศ์รุ่งเรือง 2549 : 4) อนึ่ง สภาพสังคมไทยในปัจจุบัน เยาวชนส่วนใหญ่ขาดการเรียนรู้ทำความเข้าใจและศึกษาเรื่องราวของชีวิตจึง ทำให้ไม่ทราบว่าชีวิตเกิดมาทำไม? เป้าหมายอยู่ที่ไหน? สิ่งที่สูงสุดที่มนุษย์ควรได้เป็นอย่างไร? ดังนั้นเยาวชนจึงไม่เห็นความสำคัญของศีลธรรม เยาวชนหลงเดินในทางที่ผิดก่อให้เกิดปัญหายุ่งยากวุ่นวายในสังคม สร้างความหนักใจให้แก่พ่อแม่ ผู้ปกครอง ครู อาจารย์ รวมถึงผู้บริหารบ้านเมืองทุกระดับชั้น (สุทธฺสีโล ภิกขุ 2545 : 2) ซึ่งนับเป็นประเด็นสำคัญที่เกี่ยวพันกับเป้าหมายในการจัดการศึกษาของการปฏิรูปการศึกษาที่กำลังดำเนินการอยู่ ในขณะนี้ ซึ่งเป็นการปฏิรูปเพื่อให้สอดคล้องกับการพัฒนาคุณธรรมจริยธรรม ปัจจุบันสถานการณ์ทางสังคมและเศรษฐกิจของไทยเปลี่ยนแปลงไปอย่างรวดเร็ว เพื่อเป็นการสนองความต้องการที่จะให้กระบวนการทางการสมดุลระหว่างความเจริญงอกงามทางสติปัญญากับความเจริญทางคุณธรรมจริยธรรมศึกษา ตรงตามจุดหมายของหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐาน คือ มุ่งพัฒนาคนไทยให้เป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งร่างกายและจิตใจ เป็นคนดี คนเก่ง สามารถอยู่ร่วมในสังคมอย่างมีความสุข (กรมวิชาการ 2545 :1 ) นอกจากนี้กระทรวงศึกษาธิการได้นำพระพุทธศาสนามาใช้ในโรงเรียนอย่างจริงจัง ในโรงเรียนวิถีพุทธโดยให้คำแนะนำ ให้การอบรม ติดตามประเมินผล โรงเรียนที่สมัครเข้าโครงการโรงเรียนวิถีพุทธมีการประชุมเรื่องโรงเรียนวิถีพุทธ ครั้งแรกเมื่อวันที่ 26-27 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2546 (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานกระทรวงศึกษาธิการ 2548 : 2) เพื่อนำแนวทางในพระพุทธศาสนามาพัฒนานักเรียนแบบองค์รวมโดยมีการพัฒนาตามหลักธรรมไตรสิกขา คือนำไตรสิกขามาพัฒนาศีลและระเบียบวินัย พัฒนาสมาธิและปัญญาอย่างบูรณาการ ให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ได้พัฒนาการกิน อยู่ ดู ฟัง ให้เป็น ซึ่งสอดคล้องกับหลักการพัฒนาของชาวอโศกที่เรียกว่า “ กรรมฐาน ” คือ การสำรวมในการ กิน อยู่ หลับ นอน (คณะกรรมการพัฒนาหลักสูตรโรงเรียนสัมมาสิกขาปฐมอโศก 2547 : 4) โรงเรียนสัมมาสิกขาปฐมอโศกเป็นโรงเรียนในสังกัดของชุมชนชาวอโศก ได้ตระหนักถึงปัญหาของสังคมในยุคปัจจุบันนี้เป็นอย่างยิ่ง จึงเน้นการพัฒนาคุณภาพของครูและนักเรียนให้มีคุณธรรมจริยธรรมตามแนววิถีแห่งพุทธ เพื่อให้สอดคล้องกับแผนพัฒนาการศึกษาแห่งชาติ พุทธศักราช 2545-2549 และสอดคล้องกับ หลักไตรสิกขาขององค์สมเด็จพระสัมมาสัมพุทธเจ้า อีกทั้งตรงตามปรัชญาการศึกษาของโรงเรียนที่ว่า “ ศีลเด่น เป็นงาน ชาญวิชา ” (คณะกรรมการพัฒนาหลักสูตรโรงเรียนสัมมาสิกขาปฐมอโศก 2547 : 6) กล่าวคือ 1. ศีลเด่น ( เน้นคุณธรรม ) พัฒนาคุณธรรม จริยธรรม และค่านิยมที่พึงประสงค์ของครูและนักเรียนเป็นอันดับแรกเนื่องจากเชื่อตามหลักศาสนาพุทธว่า “ จิตวิญญาณเป็นประธานของ สิ่งทั้งปวง ” เมื่อพัฒนาจิตใจได้แล้วการพัฒนาด้านอื่นๆ ก็จะเกิดขึ้นได้โดยไม่ยาก หลักธรรมในศาสนาพุทธ สามารถนำมาใช้ พัฒนาด้านความฉลาดทางอารมณ์ (Emotion Quotient – E.Q.) ทำให้สามารถควบคุม ดูแลอารมณ์ เข้าใจตนเองได้จนกระทั่งนำไปแก้ไขข้อขัดแย้งทางอารมณ์ และนำไปสู่การยกระดับจิตใจให้มีความสุขอย่างที่ควรจะเป็น เป็นมนุษย์พัฒนาที่มีคุณธรรมจริยธรรมในสังคมสืบไป จุดเน้น “ ศีลเด่น ” คือ ครูและนักเรียนสามารถถือศีลแปดหรือศีลห้าละเลิกอบายมุข รับประทานอาหารมังสวิรัติได้ และมีค่านิยมอนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรมและประเพณีไทยที่ดีงาม เช่น แต่งกายแบบไทย มารยาทอันงดงามอย่างไทย ฯลฯ 2. เป็นงาน ( เน้นประสิทธิภาพการประกอบสัมมาอาชีพ ) นักเรียนมีโอกาสฝึกปฏิบัติวิชาชีพที่สนใจอย่างเต็มความสามารถโดยฝึกให้ คิดเป็น ทำเป็น แก้ปัญหาเป็น เน้นคุณภาพ ตั้งแต่ทำงานขั้นพื้นฐานได้จนกระทั่งนำไปประกอบอาชีพ พึ่งพาตนเองได้ มีการฝึกปฏิบัติงานในระหว่างการเรียนที่หลากหลายอาชีพตามความถนัด โดยเน้นภูมิปัญญาชาวบ้านและพึ่งพาเทคโนโลยีเท่าที่จำเป็น รู้จักรักษาสิ่งแวดล้อม เช่น การทำกสิกรรมธรรมชาติโดยไม่ใช้สารเคมี ดำเนินตามนโยบายเศรษฐกิจพอเพียง คือ พึ่งตน จุดเน้น “ เป็นงาน ” คือ นักเรียนสามารถประกอบสัมมาอาชีพ มีทักษะในการทำงาน รักการทำงาน สามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้ ทำงานอย่างมีสมาธิและมีเจตคติที่ดีต่ออาชีพสุจริต 3. ชาญวิชา ( เน้นกระบวนการเรียนรู้แบบพุทธ ) จัดกิจกรรมการเรียนการสอน โดยเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลาง ทั้งด้าน ศีลเด่น และเป็นงาน ก่อให้เกิดภูมิปัญญา ( วิชชา ) เป็นพื้นฐานที่จะศึกษาวิทยาการอื่น ๆ จึงเป็น “ ชาญวิชา ” ที่สร้างสรรค์บูรณาการให้กลมกลืนสอดคล้อง และก่อให้เกิดจริยธรรมเพื่อการดำรงชีวิตในทุกด้าน ทุกหน้าที่อย่างถูกต้องไม่เบียดเบียนตนเองและ สรรพชีวิตอื่นๆ ไม่ทำลายธรรมชาติ สังคมและสิ่งแวดล้อม แต่เป็นประโยชน์เกื้อกูลและแก้ปัญหาของชุมชนได้ จุดเน้น “ ชาญวิชา ” คือ นักเรียนสามารถนำ “ ความรู้จากการเรียนรู้ ” มาบูรณาการกับ “ ศีลเด่น ” และ “ ทักษะการทำงาน ” โดยไม่แยกส่วนจากกัน ( องค์รวม ) แล้วนำไปใช้พัฒนาตนเองอย่างต่อเนื่องเป็นการเรียนรู้ตลอดชีวิต และมุ่งสู่ความเป็นมนุษย์ที่สมบูรณ์ด้วยปัญญาตามหลักพระพุทธศาสนา สรุปได้ว่า ไตรสิกขาในกรอบของการพัฒนาผู้เรียนของโรงเรียนสัมมาสิกขาปฐมอโศก คือการพัฒนาผู้เรียนให้มีศีล มีการฝึกสมาธิที่เน้นการทำงาน จนเกิดผลเป็นปัญญา คือ เกิดชาญวิชา เป็นการพัฒนาที่สอดคล้องกับ อธิศีล อธิจิต อธิปัญญา ตามหลักไตรสิกขานั่นเอง อนึ่ง ชุมชนชาวอโศกเป็นชุมชนที่ได้ริเริ่มการทำกสิกรรมธรรมชาติ ซึ่งเป็นกสิกรรมที่ไม่ใช้สารเคมีทุกชนิดในทุกกระบวนการ ทุกขั้นตอนของการผลิตไม่ว่าจะเป็นการดูแล การกำจัดศัตรูพืช โดยริเริ่มมาพร้อมกับการเกิดชุมชนชาวอโศกในปี พ.ศ. 2515 ที่ชุมชนศีรษะอโศกชุมชนแห่งแรก (ลัดดา ปิยวงศ์รุ่งเรือง 2549 : 48) สำหรับชุมชนปฐมอโศกนั้นได้เริ่มการทำกสิกรรมธรรมชาติเมื่อเริ่มก่อตั้งชุมชนในปีพ.ศ. 2527 และกระทำต่อเนื่องมาถึงปัจจุบัน กลุ่มชาวอโศกได้เรียกผลผลิตจากการทำกสิกรรมธรรมชาติในชุมชนว่า “ ผักไร้สารพิษ ” เพื่อให้แตกต่างกับการเรียกผักปลอดสารพิษ ซึ่งผักปลอดสารพิษมีความหมายคือ ผักที่ปลูกโดยใช้วิธีการป้องกันการกำจัดศัตรูพืชแบบผสมผสานร่วมกับการปลูกผักโดยใช้มุ้งตาข่ายไนล่อน มีการควบคุมการใช้สารเคมีป้องกันกำจัดศัตรูพืชเท่าที่จำเป็น และการเก็บผักโดยวิธีเว้นระยะที่ปลอดภัย จึงยังคงมีสารพิษตกค้างอยู่บ้างแต่ไม่เกินค่าเอ็มอาร์แอล ( MRL = Maximum Residue Limit) ค่าเอ็มอาร์แอล หมายถึงปริมาณสารพิษตกค้างตามที่คณะกรรมการโครงการมาตรฐานอาหารโลกสากล กำหนด ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข ฉบับที่ 163 พ.ศ. 2538 ลงวันที่ 28 เมษายน 2538 เรื่องอาหารที่มีสารพิษตกค้างประกาศไว้ หมายถึงการตรวจผักจำนวน 4 ตัวอย่างมีสารพิษตกค้างคิดเป็นร้อยละไม่เกิน 10.25 ของตัวอย่างผักทั้งหมดที่ส่งตรวจ (ทรงศักดิ์ ศรีอนุชา และคณะ 2539 : 29 ) ดังนั้น ผักปลอดสารพิษจึงอาจจะมีสารพิษจากสารเคมีปราบศัตรูพืชตกค้างอยู่บ้างแต่ไม่เกินกำหนด ต่างกับผักไร้สารพิษ คือ ผักไร้สารพิษจะไม่มีสารเคมีปราบศัตรูพืชใดใดตกค้างอยู่ เนื่องจาก ไม่มีการใช้สารเคมีปราบศัตรูพืชทุกชนิดในทุกขั้นตอนของการผลิต ชุมชนชาวอโศกได้ก่อตั้งเครือข่ายกสิกรรมไร้สารพิษแห่งประเทศไทย มีชื่อย่อว่า “ คกร. ” ในปีพ.ศ. 2544 ชาวอโศกที่มุ่งมั่นในการผลิตผักไร้สารพิษโดยใช้ภูมิปัญญาแบบดั้งเดิมนำมาผสมผสานกับเทคโนโลยีในยุคปัจจุบัน ได้พัฒนาการผลิตปุ๋ยหมักจากสารชีวภาพต่างๆรวมถึงการผลิตสารสกัดชีวภาพเพื่อใช้ในชุมชนและจำหน่ายแก่เกษตรกรที่สนใจในเรื่องการผลิตผักไร้สารพิษ จนกระทั่งเกิดโรงงานปุ๋ยพลังแผ่นดินในปีพุทธศักราช 2545 เพื่อผลิตปุ๋ยชีวภาพและ สารสกัดชีวภาพดังกล่าวในปริมาณมาก ๆ นอกจากนั้นยังให้ความรู้ให้การอบรมแก่เกษตรกรที่ต้องการปลูกผักไร้สารพิษ ร่วมกับหน่วยงานของรัฐบาลและเอกชน โดยการสนับสนุนขององค์กรต่าง ๆ ดังนี้ 1) สถาบันเพื่อการเกษตรและชนบทจำเนียรสารนาท (สจส.) 2) ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร (ธกส.) 3) สำนักงานกองทุนสนับสนุนการสร้างเสริมสุขภาพ กระทรวงสาธารณสุข (สสส.) 4) กรมพัฒนาที่ดินกระทรวงเกษตรและสหกรณ์การเกษตร 5) กองทุนเพื่อสังคมภาคตะวันตก นอกจากนี้ ยังมีองค์กรต่าง ๆ มาขอรับการอบรม และศึกษาดูงาน ที่ชุมชนปฐมอโศก อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม และชุมชนของชาวอโศกทั่วประเทศไทย สำหรับการอบรมเยาวชนเรื่องการปลูกผักไร้สารพิษในชุมชนปฐมอโศกเกิดขึ้นตั้งแต่ปีพุทธศักราช 2541 โดยการอบรมนักเรียนที่จะเข้าศึกษาใหม่ในโรงเรียนสัมมาสิกขาปฐมอโศกทุกปี ซึ่งผู้วิจัยเองได้ทำหน้าที่เป็นวิทยากรในด้านการทำปุ๋ยหมักชีวภาพ และการปลูกผักไร้สารพิษ และจากการอบรมที่ผ่านมา ผู้วิจัยพบว่าปัญหาที่เกิดขึ้นในการอบรม ยังขาดการรวบรวมความรู้ให้เป็นหมวดหมู่ ขาดเอกสาร คู่มือการฝึกอบรมและเอกสารการฝึกอบรม ซึ่งวิทยากรจะใช้เป็นแนวทางในการดำเนินการฝึกอบรมให้มีประสิทธิผลตรงตามหลักการและแนวคิดของชาวอโศกอย่างแท้จริง และจะช่วยให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมมีสื่อการเรียนรู้ที่ส่งเสริมให้เกิดความรู้ความเข้าใจอย่างชัดเจนมากยิ่งขึ้น สื่อการสอนประกอบการอบรมที่มีขาดความทันสมัย รวมถึงกิจกรรมฝึกอบรมที่เหมาะกับวัย จึงมีผลทำให้การอบรมที่ผ่านมา ผู้เข้ารับการฝึกอบรมขาดความสนใจ และต้องใช้เวลามากในการนำเสนอความรู้ที่เป็นพื้นฐานด้วยวิธีการบรรยาย ดังนั้น ในการวิจัยครั้งนี้ผู้วิจัยมีความมุ่งหมายที่จะพัฒนาชุดฝึกอบรมเรื่องการปลูกผักไร้สารพิษโดยใช้แนวคิดวิถีพุทธ คือหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา เรื่องไตรสิกขา อริยสัจสี่ และอิทธิบาทสี่ ซึ่งเป็นหลักธรรมที่ใช้ในการประกอบสัมมาอาชีพ และใช้ในการดำเนินชีวิต โดยมีกระบวนการฝึกอบรมและวิธีการสอนแบบอริยสัจสี่ เป็นกรอบแนวคิดในการสร้างชุดฝึกอบรม เอกสาร สื่อการสอน รวมถึงกิจกรรมในการอบรม เพื่อเป็นการตอบสนองการดำเนินงานของโรงเรียนวิถีพุทธ ตอบสนองการเกษตรที่ไม่พึ่งพาสารเคมี วัตถุประสงค์ของการวิจัย 1. เพื่อพัฒนาชุดฝึกอบรม เรื่อง การปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ สำหรับนักเรียนในระดับช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศก 2. เพื่อศึกษาผล สัมฤทธิ์ ในการฝึกอบรม 2 ด้าน คือ ด้านความรู้ และด้านทักษะการปลูกผักไร้สารพิษของผู้เข้ารับการฝึกอบรม 3. เพื่อเปรียบเทียบคุณลักษณะด้านจิตใจของผู้เข้ารับการฝึกอบรมก่อนและหลังเข้ารับการฝึกอบรม สมมติฐานในการวิจัย 1. ชุดฝึกอบรมเรื่องการปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ สำหรับนักเรียนในระดับช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศกมีประสิทธิภาพจากการประเมินของผู้เชี่ยวชาญในทุกประเด็นมีความเหมาะสมดี 2. หลังการใช้ชุดฝึกอบรม เรื่อง การปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธสำหรับนักเรียนในระดับช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศกผู้เข้ารับการฝึกอบรมมีผลสัมฤทธิ์การอบรมด้านความรู้สูงกว่าก่อนการฝึกอบรม และด้านทักษะการปลูกผักไร้สารพิษมีค่าเฉลี่ยอยู่ในระดับดี 3. ผลการประเมินคุณลักษณะด้านจิตใจหลังการฝึกอบรมสูงกว่าก่อนการฝึกอบรม กรอบแนวคิดในการวิจัย ในการพัฒนาชุดฝึกอบรมเรื่องการปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ สำหรับนักเรียนในระดับช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศก ผู้วิจัยได้ใช้หลัก 3 ประการมาเป็นกรอบแนวคิดในการออกแบบการวิจัยได้แก่ ประการแรก แนวคิดวิถีพุทธที่นำมาออกแบบกิจกรรมในชุดฝึกอบรมได้แก่ 1. หลักธรรมไตรสิกขา ประกอบด้วย 1) ศีลสิกขา คือ การศึกษาเรื่องศีล 2)จิตสิกขา คือการศึกษาเรื่องจิต 3)ปัญญาสิกขา คือ การศึกษาเรื่องปัญญา 2. หลักธรรมอริยสัจสี่ประกอบด้วย 1) ทุกข์ คือ เรื่องของความทุกข์หรือปัญหา 2) ทุกขสมุทัย คือ เหตุให้เกิดทุกข์หรือสาเหตุของปัญหา 3) ทุกขนิโรธ คือ ความดับไม่เหลือแห่งทุกข์หรือสภาพการหมดปัญหา 4.มรรค คือ ทางดำเนินให้ถึงความดับไม่เหลือแห่งทุกข์หรือแนวทางแก้ปัญหา 3 . อิทธิบาทสี่ ประกอบด้วย 1) ฉันทะ คือ ความยินดี ความพอใจในสิ่งนั้น 2) วิริยะ คือ ความพากเพียรในสิ่งนั้น 3) จิตตะ คือ การเอาจิตเอาใจฝักใฝ่ในสิ่งนั้นไม่วางธุระ ไม่ปล่อยใจฟุ้งซ่านล่องลอย 4) วิมังสา คือการตรวจสอบการกระทำนั้นหรือสิ่งนั้นเพื่อปรับปรุงแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ประการที่สอง กระบวนการเรียนรู้แบบอริยสัจสี่ที่ดัดแปลงโดย สาโรช บัวศรี (สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน 2540 : 199) ประกอบด้วยขั้นตอนการเรียนรู้ 4 ขั้นตอน ได้แก่ ขั้นที่ 1 ขั้นรับรู้ปัญหา ขั้นที่ 2 ขั้นหาสาเหตุของปัญหา ขั้นที่ 3 ขั้นแสวงหาแนวทางแก้ปัญหา ขั้นที่ 4 ขั้นค้นพบแนวทางแก้ปัญหา ประการที่สาม กระบวนการพัฒนาชุดฝึกอบรมตามแนวคิดของ สมจิต จันทร์ฉาย และคณะ (2547 :26 ) มี 5 ขั้นตอน ดังนี้ ขั้นตอนที่ 1 ศึกษาข้อมูลพื้นฐานในการพัฒนาชุดฝึกอบรม ขั้นตอนที่ 2 การออกแบบชุดฝึกอบรม ขั้นตอนที่ 3 การสร้างและประเมินชุดฝึกอบรม ขั้นตอนที่ 4 การทดลองใช้ชุดฝึกอบรม ขั้นตอนที่ 5 การพัฒนาและปรับปรุงชุดฝึกอบรม กรอบแนวคิดในการวิจัย ผู้วิจัยขอนำเสนอกรอบแนวคิดในการวิจัยเป็นแผนภูมิดังต่อไปนี้ ตัวแปรต้น ตัวแปรตาม 3187700 406400 ผลสัมฤทธิ์ในการฝึกอบรม 1. ด้านความรู้ 1.1 ชุมชนที่ตนอาศัย 1.2 ผลกระทบของการเกษตรที่ใช้สารเคมีกับสิ่งแวดล้อม 1.3 ธาตุอาหารของดิน 1.4 ระบบนิเวศและการอนุรักษ์ระบบนิเวศ 1.5 เทคโนโลยีการปลูกผักไร้สารพิษ 1.6 เทคโนโลยีการผลิตจุลินทรีย์และปุ๋ยหมักชีวภาพ 2. ด้านทักษะการปลูกผักไร้สารพิษ 2.1 มีทักษะในการปลูกผักไร้สารพิษ 2.2 มีทักษะในการทำงานร่วมกับผู้อื่น ผลการประเมินคุณลักษณะด้านจิตใจ 1. มีจิตใจ ดีงามเมตตากรุณาต่อสัตว์ 2. มีจิตใจเอาใจใส่ในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 3. มีจิตใจ เอาใจใส่ในการงาน 3187700 406400 1 88900 ชุดฝึกอบรมเรื่องการปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ สำหรับนักเรียนช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศก ประกอบด้วยเอกสารดังนี้ 1 คู่มือการใช้ชุดฝึกอบรม 1 เล่ม 2. ชุดฝึกอบรม 5 ชุด หน่วยที่ 1 ทำไมต้องปลูก “ผักไร้สารพิษ” หน่วยที่ 2 เพื่อพระแม่ธรณี หน่วยที่ 3 ระบบนิเวศกับหลักเมตตาธรรม หน่วยที่ 4 เทคโนโลยีการปลูกผักไร้สารพิษ หน่วยที่ 5 เทคโนโลยีการผลิตจุลินทรีย์และปุ๋ยหมักชีวภาพ 1 88900 2755900 127000 2755900 127000 แผนภูมิที่ 1 กรอบแนวคิดในการวิจัย ขอบเขตการวิจัย 1. ประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ประชากรที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ คือ นักเรียนช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในเครือข่ายของชุมชนอโศกที่กระจายอยู่ทั่วประเทศ รวม 10 โรงเรียน มีจำนวนนักเรียนทั้งหมด 260 คน กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยครั้งนี้ คือ นักเรียนช่วงชั้นที่ 3 จากโรงเรียนสัมมาสิกขาปฐมอโศก ตำบลพระประโทน อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐม จำนวน 20 คน 2. ตัวแปรที่ศึกษา 2.1 ตัวแปรต้น คือ ชุดฝึกอบรม เรื่อง การปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธสำหรับนักเรียนในระดับช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศก 2.2 ตัวแปรตาม คือ ผลสัมฤทธิ์ในการอบรม 2 ด้าน คือ ด้านความรู้และด้านทักษะการปลูกผักไร้สารพิษ ผลการประเมินคุณลักษณะด้านจิตใจ 3 ข้อ คือ 1) มีจิตใจ ดีงามเมตตากรุณาต่อสัตว์ 2) มีจิตใจเอาใจใส่ในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 3) มีจิตใจ เอาใจใส่ในการงาน นิยามศัพท์เฉพาะ 1. ชุดฝึกอบรมเรื่อง การปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ สำหรับนักเรียนในระดับช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศก หมายถึง เครื่องมือที่ใช้สำหรับการดำเนินงานฝึกอบรมเรื่อง การปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ สำหรับนักเรียนในระดับช่วงชั้นที่ 3 ของโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศก ซึ่งประกอบด้วย คู่มือการใช้ชุดฝึกอบรม แผนการจัดการฝึกอบรม สื่อการเรียนรู้สำหรับผู้เข้ารับการอบรม สื่อการจัดกิจกรรมการเรียนการสอนของผู้ดำเนินการฝึกอบรม แบบวัดประเมินผลสัมฤทธิ์การอบรม 2. การปลูกผักไร้สารพิษหมายถึง ชื่อที่ใช้เรียกผลผลิตจากการทำกสิกรรมธรรมชาติของชุมชนชาวอโศกซึ่งปลูกพืชแบบเกษตรกรรมธรรมชาติประยุกต์เป็นการปลูกพืชแบบผสมผสานในแปลงเดียวกันโดยไม่ใช้สารเคมีทุกชนิดในทุกกระบวนการทุกขั้นตอนของการผลิตไม่ว่าจะเป็นการดูแลรักษาและการกำจัดศัตรูพืช แต่ใช้สารสกัดชีวภาพจากธรรมชาติแทน ตลอดจนใช้ระบบนิเวศควบคุมแมลงตามธรรมชาติโดยมีเป้าหมายในการผลิตเพื่อการรักษาศีลข้อที่ 1 (มีเมตตาต่อสัตว์ ไม่เบียดเบียนสัตว์) และมีการปลูกเพื่อบริโภคในครัวเรือนเป็นหลัก 3. แนวคิดวิถีพุทธ หมายถึง แนวคิดตามหลักพุทธธรรม ซึ่งเป็นองค์ความรู้ด้านธรรมะในศาสนาพุทธ หรือการนำหลักธรรมของศาสนาพุทธมาใช้ในวิถีชีวิต ในงานวิจัยนี้ผู้วิจัยได้นำหลักธรรมมาใช้เป็นแนวทางในการกำหนดเนื้อหา และกิจกรรมการอบรมดังนี้ 3.1 ไตรสิกขา เป็นหลักการศึกษาของศาสนาพุทธ นำมาใช้เพื่อจุดมุ่งหมายดังนี้ 3.1.1 ศีล เพื่อ พัฒนาผู้เข้ารับการฝึกอบรมให้มีศีล 5 มีวินัยเป็นพื้นฐานของการดำรงชีวิต 3.1.2 สมาธิ เพื่อ พัฒนาจิตใจให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมมีจิตใจที่ตั้งมั่น มีสมาธิกับการทำงาน มีความอดทน ขยันหมั่นเพียร 3.1.3 ปัญญา เพื่อ ให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมได้เกิดศรัทธาในธรรม รู้บาป-บุญ คุณ-โทษ ใฝ่รู้ใฝ่ศึกษา 3.2 อริยสัจสี่ เป็นหลักธรรมที่พัฒนาผู้เข้ารับการฝึกอบรม ให้มีกระบวนการคิดอย่างมีเหตุผล และสามารถแก้ปัญหาได้ ขั้นตอนการฝึกเพื่อจุดมุ่งหมายดังนี้คือ 3.2.1 ขั้นทุกข์ เพื่อ ฝึกให้รู้จักทุกข์หรือรู้ปัญหา 3.2.2 ขั้นสมุทัย เพื่อ ฝึกให้รู้จักเหตุแห่งทุกข์หรือรู้จักการตั้งสมมติฐาน 3.2.3 ขั้นนิโรธ เพื่อ ฝึกให้รู้จักคิดเพื่อแก้ปัญหา หรือรู้จักการทดลอง 3.2.4 ขั้นมรรค เพื่อ ฝึกให้รู้จักแนวทางการแก้ปัญหาอย่างถูกต้อง ฝึกการพูดสรุป ฝึกวิเคราะห์ผลการทดลอง และการนำเสนอ 3.3 อิทธิบาทสี่ เป็นหลักธรรมที่ทำให้ผู้เข้ารับการฝึกอบรมประสบผลสำเร็จในการทำงานขั้นตอนการฝึกเพื่อจุดมุ่งหมายดังนี้คือ 3.3.1 ฉันทะ เพื่อ ฝึกให้มีความยินดี พอใจในสิ่งที่ทำ 3.3.2 วิริยะ เพื่อ ฝึกให้มีความพากเพียรในสิ่งนั้น 3.3.3 จิตตะ เพื่อ ฝึกให้มีการเอาจิตเอาใจฝักใฝ่ในสิ่งที่กระทำ ไม่ปล่อยใจฟุ้งซ่าน ล่องลอย 3.3.4 วิมังสา เพื่อ ฝึกให้มีการตรวจสอบการกระทำนั้นหรือสิ่งนั้นเพื่อปรับปรุงแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น 4. ผลสัมฤทธิ์ในการฝึกอบรม หมายถึง ผลสัมฤทธิ์ที่เกิดขึ้นกับผู้เข้ารับการฝึกอบรมเรื่อง การปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ สำหรับนักเรียนช่วงชั้นที่ 3 ในสังกัดชุมชนชาวอโศก ซึ่งประกอบด้วย 4.1 ด้านความรู้ วัดจากคะแนนที่ได้จากแบบทดสอบความรู้ในเรื่องต่อไปนี้ 4.1.1 ความเข้าใจเกี่ยวกับสภาพลักษณะท้องถิ่น หรือชุมชนที่ตนเองอาศัย 4.1.2 ผลกระทบของการเกษตรที่ใช้สาร เคมีกับสิ่งแวดล้อมในชุมชน 4.1.3 คุณสมบัติบางประการของดิน และ ธาตุอาหารของดิน 4.1.4 ความสัมพันธ์ของระบบนิเวศ และการอนุรักษ์ระบบนิเวศ 4.1.5 ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ เทคโนโลยีการปลูกผักไร้สารพิษ 4.1.6 ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับ เทคโนโลยีการผลิตจุลินทรีย์และปุ๋ยหมักชีวภาพ 4.2 ด้านทักษะวัดจากคะแนนที่ได้จากแบบสังเกตทักษะของผู้เข้ารับการฝึกอบรมในเรื่องต่อไปนี้ 4.2.1 ทักษะการปลูกผักไร้สารพิษ 4.2.2 ทักษะในการ ทำงานร่วมกับผู้อื่น 5. คุณลักษณะด้านจิตใจ หมายถึง พฤติกรรมที่แสดงออกถึงความมีจิตใจดีงาม วัดได้จากแบบประเมินพฤติกรรมตนเอง ตามข้อบ่งชี้ในด้านต่อไปนี้ 5.1 จิตใจดีงามเมตตากรุณาต่อสัตว์ 5.2 จิตใจเอาใจใส่ในธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม 5.3 จิตใจเอาใจใส่ในการงาน 6. ผู้เข้ารับการฝึกอบรม หมายถึง นักเรียนช่วงชั้นที่ 3 โรงเรียนสัมมาสิกขาปฐมอโศก อำเภอเมือง จังหวัดนครปฐมที่สมัครเข้ารับการอบรม จำนวน 20 คน ประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ 1. ชุดฝึกอบรม เรื่อง การปลูกผักไร้สารพิษตามแนวคิดวิถีพุทธ ของชุมชนปฐมอโศก ที่มีคุณภาพ ซึ่งโรงเรียนในสังกัดชุมชนชาวอโศกและโรงเรียนอื่น ๆ รวมถึงผู้สนใจสามารถนำไปใช้เป็นแนวทางในการดำเนินการฝึกอบรมได้ 2. นักเรียนที่เข้าร่วมโครงการได้รับความรู้ความเข้าใจในด้านธรรม และด้านการปลูกผักไร้สารพิษ เกิดทักษะการปลูกผักไร้สารพิษ และมีคุณลักษณะด้านจิตใจที่ดีงาม สามารถนำความรู้ที่ได้รับมาฝึกฝนใช้ในชีวิตจริงได้ 3. องค์ความรู้ในการนำหลักธรรมของพระพุทธศาสนา เรื่อง ไตรสิกขา อริยสัจสี่ และอิทธิบาทสี่ มาใช้ในการปลูกผักไร้สารพิษ ซึ่งเป็นการนำแนวคิดทางพุทธศาสนามาสู่การปฏิบัติจริง