00 วิทยานิพนธ์ แสงอรุณ.pdf

ศ.ม. (ปรัชญา), Ph.D. (Buddhist Studies) วันสำเร็จการศึกษา : ๒ มิถุนายน ๒๕๖๖ บทคัดยอ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาหลักการรักษาโรคในพระพุทธศาสนาตามหลักคิลานสูตร (๒) เพื่อศึกษาวิธีการปองกันและรักษาโรคโควิด ๑๙ ของแพทยวิถีธรรม (๓) เพื่อวิเคราะหการประยุกตหลักคิลานสูตรรักษาผูปวยจากปญหาโควิด ๑๙ ของจิตอาสาแพทยวิถีธรรม ผลการวิจัยพบวา การรักษาโรคในพระพุทธศาสนา แบงออกเปน ๒ ประเภทคือ โรคทางกาย (กายิกโรโค) และโรคทางใจ (เจตสิกโรโค) การรักษาโรคทางกาย ตองออกกำลังกาย ปรับเปลี่ยนอาหาร ใชยาสมุนไพรใหสมดุล โรคทางใจตองรักษาดวยกระบวนการปรับเปลี่ยนอารมณ โดยใชธรรมะ “คิลานสูตร" นั้นเปนหนึ่งในพระสูตรในการรักษาโรคในพระไตรปฎก เปนหลักธรรมรักษาโรคที่สำคัญในการอบรมคายสุขภาพ ที่บูรณาการเพื่อใหเกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ ดานจิตใจ เครือขายจิตอาสาแพทยวิถีธรรมไดบูรณาการมาประยุกตใชในการรักษาโรค วิธีปองกันและรักษาโรคโควิด ๑๙ ของแพทยวิถีธรรมนั้น มีแนวคิดหลัก คือ การฝกฝนปฏิบัติเพื่อเขาถึงสภาวะของความสุข คือ ใจเปนประธานของสิ่งทั้งปวง พึ่งตนเอง ประหยัดเรียบงาย มีประโยชนไมมีโทษ พิสูจนผลไดดวยตนเอง มีการอธิบายกลไกการเกิดการหายของโรคอยางเปนวิทยาศาสตร มีวิธีปฏิบัติมีการบูรณาการการใชธรรมชาติกับพระพุทธศาสนาในการรักษาโรคที่ดี คือหมอที่ดีไดแกตัวเราเอง เบื้องตนคือการลดกิเลสรักษาโรค โดยมีแนวคิด "ศูนยบาทรักษาทุกโรค" ผลของการปฏิบัติของผูปวยในโรคโควิด ๑๙ พบวารักษาโรคไดจริง กอใหเกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณของชีวิต เขาใจการลดกิเลสรักษาโรคครบถวนสมบูรณทั้งวิทยาศาสตรเชิงนามธรรมและรูปธรรม ข Thesis Title : Application of Gilana Sutta to Prevent COVID-19 Treat Infected Patients in the Buddhist Dhamma Medicine Volunteer Network Researcher : Miss Sangaroon Sungkomsilp Degree : Master of Arts (Buddhist Studies) Thesis Supervisory Committee : Phrakrupariyathijethiyanuruksa, Asst. Prof. Dr., Pali IV, B.A. (BuddhistPsychology), M.A. (Buddhist Studies), Ph.D. (Buddhist Studies) : Assoc. Prof. Dr. Phoonchai Punthiya, B.A. (Religions), M.A. (Philosophy), Ph.D. (Buddhist Studies) Date of Graduation : June 2, 2023 Abstract This research aims to achieve three objectives: (1) to examine the principles of treatment in Buddhism as outlined in the Gilana Sutta, (2) to explore the methods of prevention and treatment of COVID-19 employed by Dhamma practitioners, and (3) to analyze the application of the Gilana principles in the treatment of COVID-19 patients using a volunteer spirit medicine approach with a Dhamma orientation. The findings reveal that the treatment of diseases in Buddhism can be classified into two categories: physical diseases (Kãyikaroko) and mental diseases (Cetasikaroko). Physical ailments necessitate dietary modifications and the use of herbal medicine to restore balance, while mental illnesses require emotional adjustment through the application of the "Gilana Sutta," one of the sutras for treating diseases found in the Tipitaka. This principle serves as a crucial guideline for the health camp training's disease treatment. By integrating these practices, happiness, comfort, and a sense of wholeness of mind can be achieved. The Dhamma Medicine approach to preventing and treating COVID-19 is centered on the idea of attaining a state of happiness, where the mind assumes a central role, emphasizing self-reliance, simplicity, and frugality without sacrificing ค efficacy. The results can be empirically verified, and the disease mechanism has been scientifically described. The integration of nature and Buddhism in disease treatment demonstrates a commendable approach. Individuals can become their own reliable doctors by initially reducing attachment to disease using the concept of a “Zero Baht Center for Cure All Diseases”. The practical application of Dhamma Medicine in COVID-19 patients has yielded positive outcomes, leading to happiness, comfort, and a sense of completeness in life. It contributes to a reduction in defilements and offers comprehensive treatment of diseases from both abstract and concrete perspectives. ง กิตติกรรมประกาศ วิทยานิพนธเรื่อง “การประยุกตใชคิลานสูตร เพื่อปองกันและรักษาโรคโควิด ๑๙ ของเครือขายจิตอาสาแพทยวิถีธรรม” ฉบับนี้ สำเร็จสมบูรณไดดวยความกรุณาจาก พระครูปริยัติเจติยานุรักษ, ผศ. ดร. และ รศ. ดร.พูนชัย ปนธิยะ คณะกรรมการควบคุมวิทยานิพนธ ที่ไดใหคำแนะนำและแกไขขอบกพรองมาโดยตลอด ตั้งแตเริ่มตนจนสำเร็จเรียบรอย ผูวิจัยขอกราบขอบพระคุณดวยความเคารพอยางสูง ขอกราบขอบพระคุณ ผศ. ดร.สมหวัง แกวสุฟอง, รศ. ดร.สัญญา สะสอง, ดร.วิโรจน วิชัย ที่กรุณาเปนผูเชี่ยวชาญในการตรวจสอบเครื่องมือวิจัยในครั้งนี้ ขอกราบขอบพระคุณ ดร.ใจเพชร กลาจน ประธานมูลนิธิแพทยวิถีธรรมแหงประเทศไทย ที่กรุณาใหสัมภาษณในงานวิจัยนี้ ขอขอบพระคุณ จิตอาสาแพทยวิถีธรรม เจาหนาที่บุคลากรสาธารณสุข ผูเขาคายสุขภาพแพทยวิถีธรรมทุกทาน ที่กรุณาใหขอมูลการสัมภาษณและการสนทนากลุมแกผูวิจัย ขอขอบพระคุณ คณาจารย เจาหนาที่บัณฑิตศึกษามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม ทุกทาน และกัลยาณมิตรเพื่อนรวมรุนทุกรูป/คน ที่คอยชวยเหลือและเปนกำลังใจซึ่งกันและกัน ผูวิจัยขอขอบพระคุณไว ณ โอกาสนี้ คุณความดีอันเกิดจากวิทยานิพนธเลมนี้ ผูวิจัยขอถวายเปนปฏิบัติบูชา เพื่อตอบแทนคุณพระพุทธศาสนา ตอบแทนคุณบิดามารดา คุณครูบาอาจารย ตลอดจนผูมีพระคุณทุกทาน หากงานวิจัยครั้งนี้มีขอบกพรองประการใด ผูวิจัยตองขออภัย และยินดีนอมรับคำแนะนำดวยความเต็มใจยิ่ง นางสาวแสงอรุณ สังคมศิลป ๒ มิถุนายน ๒๕๖๖ จ สารบัญ เรื่อง หนา บทคัดยอภาษาไทย ก บทคัดยอภาษาอังกฤษ ค กิตติกรรมประกาศ ง สารบัญ จ สารบัญตาราง ช สารบัญภาพ ซ คำอธิบายสัญลักษณและคำยอ ฌ บทที่ ๑ บทนำ ๑ ๑.๑ ความเปนมาและความสำคัญของปญหา ๑ ๑.๒ คำถามวิจัย ๕ ๑.๓ วัตถุประสงคของการวิจัย ๕ ๑.๔ ขอบเขตการวิจัย ๕ ๑.๕ นิยามศัพทเฉพาะที่ใชในการวิจัย ๖ ๑.๖ ทบทวนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวของ ๗ ๑.๗ วิธีดำเนินการวิจัย ๑๗ ๑.๘ ประโยชนที่ไดรับจากการวิจัย ๑๙ บทที่ ๒ การรักษาโรคในพระพุทธศาสนาตามหลักคิลานสูตร ๒๐ ๒.๑ ความหมายของโรค ๒๐ ๒.๒ ประเภทของโรค ๒๓ ๒.๓ โรคที่ปรากฏในพระไตรปฏก ๓๑ ๒.๔ การรักษาโรคในพระไตรปฎก ๓๒ ๒.๕ สรุปทายบท ๔๓ บทที่ ๓ วิธีปองกันและรักษาโรคโควิด ๑๙ ของแพทยวิถีธรรม ๔๕ ๓.๑ บริบทของมูลนิธิแพทยวิถีธรรมแหงประเทศไทย ๔๕ ๓.๒ ศาสตรการแพทยวิถีธรรม ๕๑ ฉ ๓.๓ การแพรระบาดของโรคโควิด ๑๙ ๖๓ ๓.๔ การปองกันโรคโควิด ๑๙ ตามหลักแพทยวิถีธรรม ๗๐ ๓.๕ การดูแลรักษาสุขภาพจากโรคโควิด ๑๙ ดวยหลักการแพทยวิถีธรรม ๗๘ ๓.๖ ตัวอยางผูที่ใชหลักการแพทยวิถีธรรมที่ปองกันและรักษาโรคโควิด ๑๙ ตามหลักการแพทยวิถีธรรม ๙๑ ๓.๗ สรุปทายบท ๑๒๐ บทที่ ๔ วิเคราะหการประยุกตใชคิลานสูตรเพื่อการปองกันและรักษาสุขภาพ จากโรคโควิด ๑๙ ของเครือขายจิตอาสาแพทยวิถีธรรม ๑๒๒ ๔.๑ ประชากร ๑๒๒ ๔.๒ การประยุกตหลักธรรมคิลานสูตรกับหลักการแพทยวิถีธรรม ๑๒๔ ๔.๓ การปองกันและรักษาโรคโควิด ๑๙ ของแพทยวิถีธรรม ๑๓๒ ๔.๔ ผลของการประยุกตใชหลักคิลานสูตรดูแลสุขภาพตามหลักศาสตรการแพทยวิถีธรรม ๑๓๓ บทที่ ๕ สรุปผลการวิจัยและขอเสนอแนะ ๑๓๗ ๕.๑ สรุปผลการวิจัย ๑๓๗ ๕.๒ ขอเสนอแนะ ๑๔๒ บรรณานุกรม ๑๔๔ ภาคผนวก ๑๕๒ ภาคผนวก ก. หนังสือขอความอนุเคราะหผูทรงคุณวุฒิตรวจสอบเครื่องมือวิจัย ๑๕๓ ภาคผนวก ข. แบบสัมภาษณ ๑๕๙ ภาคผนวก ค. หนังสือขอความอนุเคราะหเก็บขอมูลวิจัย ๑๖๖ ประวัติผูวิจัย ๑๘๘ ช สารบัญตาราง ตารางที่ หนา ตารางที่ ๑ แสดงจำนวนและรอยละของกลุมประชากร จำแนกตาม เพศ อายุ การศึกษา อาชีพหลัก ๑๒๒ ซ สารบัญภาพ ภาพที่ หนา ภาพที่ ๑ กราฟแสดงจำนวนผูปวยสะสมโรคติดตอเชื้อไวรัสโคโรนา ............................................... ๖๕ ภาพที่ ๒ หลักการล็อกดาวนแบบแพทยวิถีธรรม ............................................................................ ๗๑ ภาพที่ ๓ วิธีทำกระโจมอบสมุนไพร................................................................................................ ๘๑ ภาพที่ ๔ ภาพเสนลมปราณแขน ดานหนาและดานหลัง ................................................................. ๘๒ ภาพที่ ๕ เสนลมปราณลำไสใหญ ................................................................................................... ๘๓ ภาพที่ ๖ วิธีการใชขวดสวนลางลำไสใหญ (ดีท็อกซ) ....................................................................... ๘๙ ภาพที่ ๗ วิธีการสอดสายเขาไปที่รูทวารหนัก ................................................................................. ๙๐ ภาพที่ ๘ การอานบททบทวนธรรมหมอเขียว .............................................................................. ๑๐๘ ภาพที่ ๙ อาหารเปนยาบำบัดโรคและฟนฟูสุขภาพ ..................................................................... ๑๐๙ ภาพที่ ๑๐ ออกกำลังกาย กดจุด โยคะ กายบริหาร แบบหมอเขียว ............................................ ๑๑๐ ภาพที่ ๑๑ ถอนพิษรอน ปรับสมดุลรอนเย็นดวยยาเม็ดที่ ๔ แชมือแชเทา ................................... ๑๑๐ ภาพที่ ๑๒ คบและเคารพมิตรดี แลกเปลี่ยนสภาวะกายใจ .......................................................... ๑๑๑ ภาพที่ ๑๓ โรงพยาบาลสนามชุมชนตำบลบึงวิชัย อำเภอเมือง จังหวัดกาฬสินธุ .......................... ๑๑๒ ภาพที่ ๑๔ กิจกรรมสวดมนตทบทวนธรรม โรงพยาบาลสนามชุมชนตำบลบึงวิชัย ...................... ๑๑๓ ภาพที่ ๑๕ กิจกรรมออกกำลังกายโรงพยาบาลสนามชุมชนตำบลบึงวิชัย อ.เมือง จ.กาฬสินธุ...... ๑๑๓ ภาพที่ ๑๖ กิจกรรมออกกำลังกายโรงพยาบาลสนามชุมชน ต.บึงวิชัย อ.เมือง จ.กาฬสินธุ .......... ๑๑๔ ฌ คำอธิบายสัญลักษณและคำยอ อักษรยอในวิทยานิพนธฉบับนี้ อางอิงจากคัมภีรพระไตรปฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พุทธศักราช ๒๕๓๙ ในการอางอิงใชระบบระบุ เลม/ขอ/หนา โดยใสตัวเลขไวหลังคำยอชื่อคัมภีร ดังตัวอยางเชน สํ.ม.(ไทย) ๑๙/๑๙๖/๑๓๐ หมายถึง พระสุตตันตปฎก มหาวารวรรค ภาษาไทย เลมที่ ๑๙ ขอที่ ๑๙๖ หนาที่ ๑๓๐ เรียงตามคัมภีร ดังนี้ ๑. คำอธิบายคำยอในภาษาไทย ก. คำยอชื่อคัมภีรพระไตรปฎก พระวินัยปฎก คำยอ ชื่อคัมภีร ภาษา วิ.มหา. (ไทย) = วินัยปฎก มหาวิภังค (ภาษาไทย) วิ.ม. (ไทย) = วินัยปฎก มหาวรรค (ภาษาไทย) วิ.จู. (ไทย) = วินัยปฎก จูฬวรรค (ภาษาไทย) พระสุตตันตปฎก คำยอ ชื่อคัมภีร ภาษา ที.ปา. (ไทย) = สุตตันตปฎก ทีฆนิกาย ปาฏิกวรรค (ภาษาไทย) ม.มู. (ไทย) = สุตตันตปฎก มัชฌิมนิกาย มูลปณณาสก (ภาษาไทย) ม.ม. (ไทย) = สุตตันตปฎก มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปณณาสก (ภาษาไทย) ม.อุ. (ไทย) = สุตตันตปฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปณณาสก (ภาษาไทย) สํ.ส. (ไทย) = สุตตันตปฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (ภาษาไทย) สํ.สฬา. (ไทย) = สุตตันตปฎก สังยุตตนิกาย สฬายตนวรรค (ภาษาไทย) สํ.ม. (ไทย) = สุตตันตปฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค (ภาษาไทย) องฺ.เอกก.(ไทย) = สุตตันตปฎก อังคุตตรนิกาย เอกกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ทุก. (ไทย) = สุตตันตปฎก อังคุตตรนิกาย ทุกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ติก. (ไทย) = สุตตันตปฎก อังคุตตรนิกาย ติกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.จตุกฺก.(ไทย) = สุตตันตปฎก อังคุตตรนิกาย จตุกกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ปฺจก.(ไทย) = สุตตันตปฎก อังคุตตรนิกาย ปญจกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ฉกฺก. (ไทย) = สุตตันตปฎก อังคุตตรนิกาย ฉักกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.เอกาทสก. (ไทย) = สุตตันตปฎก อังคุตตรนิกาย เอกาทสกนิบาต (ภาษาไทย) ญ ขุ.ขุ. (ไทย) = สุตตันตปฎก ขุททกนิกาย ขุททกปาฐะ (ภาษาไทย) ขุ.สุ. (ไทย) = สุตตันตปฎก ขุททกนิกาย สุตตนิบาต (ภาษาไทย) พระอภิธรรมปฎก คำยอ ชื่อคัมภีร ภาษา อภิ.สงฺ. (ไทย) = อภิธรรมปฎก ธรรมสังคณี (ภาษาไทย) บทที่ ๑ บทนำ ๑.๑ ความเปนมาและความสำคัญของปญหา พระพุทธเจา ตรัสวา ความไมมีโรคเปนลาภอยางยิ่ง,0๑ ความสำคัญของการมีสุขภาพรางกายดี ไมมีโรคภัยเบียดเบียนวา เปนชวงเวลาที่เหมาะแกการบำเพ็ญเพียรอยางยิ่ง1๒ หากรางกายเจ็บปวยไมอาจเยียวยาไดแลว พระองคจะทรงมุงเนนการเยียวยาทางดานจิตใจเปนหลัก ดังที่ปรากฏวา ครั้งหนึ่งมีภิกษุ ทุพพลภาพปวยหนัก ระยะสุดทาย พระพุทธเจาทรงเยียวยารักษาดานจิตใจทรงมีพระดำรัสวา “แมรางกายจะเจ็บหนักแตยังสามารถพัฒนาไปสูการบรรลุธรรมได”2๓ พระองคตรัสสูตรในการรักษาโรคไวทั้งโรคทางกายและโรคทางใจ หนึ่งในพระสูตรในการรักษาโรคที่พระพุทธเจาตรัสสอนไวคือ “คิลานสูตร”3๔ วาดวยคนไขและบุคคลผูเปรียบดวยคนไข ดังพุทธพจนวา ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนไข ๓ จำพวกนี้มีปรากฏในโลก ๓ จำพวกคนไข ๓ จำพวกไหนบาง คือ ๑. คนไขบางคนในโลกนี้ ไดโภชนะที่เปนสัปปายะ หรือไมไดโภชนะที่เปนสัปปายะก็ตาม ไดยาที่เปนสัปปายะ หรือไมไดยาที่เปนสัปปายะก็ตาม และไดคนพยาบาลที่เหมาะสม หรือไมไดคนพยาบาลที่เหมาะสมก็ตาม ยอมไมหายจากอาพาธนั้นไดเลย ๒. คนไขบางคนในโลกนี้ไดโภชนะที่เปนสัปปายะหรือไมไดโภชนะที่เปนสัปปายะก็ตาม ไดยาที่เปนสัปปายะ หรือไมไดยาที่เปนสัปปายะก็ตามและไดคนพยาบาลที่เหมาะสม หรือไมไดคนพยาบาลที่เหมาะสมก็ตามยอมหายจากอาพาธนั้นได ๓. คนไขบางคนในโลกนี้ไดโภชนะที่เปนสัปปายะ จึงหายจากอาพาธนั้น เมื่อไมได ยอมไมหาย ไดยาที่เปนสัปปายะจึงหายจากอาพาธนั้น เมื่อไมไดยอมไมหาย และไดคนพยาบาลที่เหมาะสมจึงหายจากอาพาธนั้นเมื่อไมไดยอมไมหาย ดูกรภิกษุทั้งหลาย คนไข ๓ จำพวกนี้มีปรากฏอยูในโลก จากพุทธพจนดังกลาว ตองเลือกใชวิธีที่ทำใหรูสึกสบาย ไมวาจะเปนอาหารกาย อาหารใจ ยาและวิธีการรักษา ตองเลือกผูที่ดูแลที่เหมาะควร ๑ ขุ.ขุ. (ไทย) ๒๕/๒๐๔/๙๖. ๒ องฺ.ปฺจก. (ไทย) ๒๒/๕๓-๕๔/๙๒-๙๓. ๓ องฺ.ปฺจก. (ไทย) ๒๒/๑๒๑/๒๐. ๔ องฺ.ติก. (ไทย) ๒๐/๒๒/๑๖๙. ๒ จึงจะหายจากอาพาธนั้น ในพระพุทธศาสนาที่ใชบำบัดรักษาความเจ็บปวย หากปฎิบัติใหถึงการ ลด ละ เลิก ความโลภ ความโกรธ ความหลง และความมัวเมาจนถึงขั้นบรรลุนิพพานแลว ก็สามารถบำบัดโรคทางกายและโรคทางใจไดอยางถาวร ซึ่งในพระพุทธศาสนาไดกลาวถึงโรค ๒ ประการคือ โรคทางกาย (กายิโก โรโค) และโรคทางใจ (เจตสิโก โรโค) ดังพุทธพจนวา ดูกรภิกษุทั้งหลาย โรค ๒ อยางนี้ ๒ อยางเปนไฉน คือ โรคทางกาย ๑ โรคทางใจ ๑ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตวทั้งหลายผูปฏิญาณความไมมีโรคดวยโรคทางกาย ตลอดปหนึ่ง มีปรากฏ ผูปฏิญาณความไมมีโรคตลอด ๒ ป บาง ๓ ป บาง ๔ ป บาง ๕ ป บาง ๑๐ ป บาง ๒๐ ป บาง ๓๐ ป บาง ๔๐ ป บาง ๕๐ ป บาง ผูปฏิญาณความไมมีโรคแมยิ่งกวา ๑๐๐ ป บาง มีปรากฏ ดูกรภิกษุทั้งหลาย สัตวเหลาใดปฏิญาณความไมมีโรคทางใจแมครูหนึ่ง สัตวเหลานั้นหาไดยากในโลก เวนแตพระขีณาสพเทานั้น4๕ องคการอนามัยโลก (WHO : World Health Organization) ไดใหความหมายของคำวา สุขภาพ หรือ สุขภาวะ วา เปนสภาวะอันสมบูรณที่ครอบคลุม ๔ ดานของชีวิต ไดแก ๑) สภาวะดานรางกาย ๒) สภาวะดานจิตใจ ๓) สภาวะดานสังคม ๔) สภาวะดานจิตวิญญาณ5๖ สอดคลองกับแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๖๔) มีวิสัยทัศนวา “ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เปนประเทศพัฒนาแลว ดวยการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง” หรือเปนคติพจนประจำชาติวา “มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน” โดยยึด “คนเปนศูนยกลางการพัฒนา” มุงสรางคุณภาพชีวิตและสุขภาวะที่ดีสำหรับคนไทย6๗ สุขภาพที่ดีจึงเปนสิ่งสำคัญไมวาจะเปนระดับบุคคล ครอบครัว หรือระดับประชาคมโลก ดังคำที่วา “สิ่งสำคัญที่สุดในชีวิตประการแรกคือสุขภาพตองแข็งแรง” ความเจ็บปวยเปนปญหาที่สรางความทุกขทรมานแสนสาหัสใหกับผูปวย ไมเพียงแตตัวผูปวยเอง ยังรวมไปถึงครอบครัวญาติพี่นองอีกดวย ความเจ็บปวยยังสงผลถึงสภาพเศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดลอม เชน เมื่อมีคนในครอบครัวปวยหนัก คนในครอบครัวตองลาออกจากงานเพื่อมาดูแล ทำใหครอบครัวขาดรายได เสียคาใชจายสูง ซึ่งวิธีดูแลสุขภาพในปจจุบันนั้นสามารถลดปญหาสุขภาพไดเพียงสวนหนึ่งแตยังมีปญหาสุขภาพอีกจำนวนมากที่ไมสามารถแกไขได ๕ องฺ.จตุกฺก. (ไทย) ๒๑/๑๕๗/๑๖๘. ๖ ความหมายของสุขภาพ, [ออนไลน], แหลงที่มา: http://mh64012.blogspot.com/2015/11/4-who-world- health-organization.html. [๑๑ กันยายน ๒๕๖๓]. ๗ สำนักงานคณะกรรมการพัฒนาการเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ สำนักนายกรัฐมนตรี. แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแหงชาติ ฉบับที่สิบสอง พ.ศ. ๒๕๖๐ – ๒๕๖๔. หนา ๔. [ออนไลน], แหลงที่มา: https://www.nesdc.go.th/ewt_dl_link.php?nid=6422 [๑๑ กันยายน ๒๕๖๓]. ๓ โรคระบาดในโลกนั้นมีมาอยางยาวนานยกตัวอยางเชน เมื่อราว ๗๐๐ ปกอนซึ่งตรงกับสมัยกรุงสุโขทัยของไทย เกิดมีโรคระบาดที่ไมเคยมีใครรูจักมากอน แพรกระจายไปทั่วทวีปยุโรป โรคดังกลาวคราชีวิตผูคนในทวีปนั้นไปอยางนอย ๑ ใน ๔ ของประชากรทั้งหมด ตอมายังกระจายไปทั่วโลกและอาจทำใหมีคนเสียชีวิตมากถึง ๗๕ ลานคนทั่วโลก โรคนี้ไดรับชื่อภายหลังวากาฬโรค (Black Death หรือ Black Plague)๘ ความรายแรงของโรคกาฬโรคนั้นทำใหเกิดความหวาดกลัวตอผูคนทั่วไปและบุคคลากรทางการแพทย และยังมีโรคระบาดอื่นๆ ตามมาไมวาจะเปน โรคไขหวัดใหญสเปน (Spanish flu), โรคซารส (Sars) หรือไขหวัดมรณะ, โรคเมอรส8๙ เปนตน การมาถึงของโรคติดเชื้อโควิด ๑๙ (COVID-19) เปนโรคอุบัติใหมลาสุดที่กลายเปนโรคระบาดไปทั่วโลกรวมถึงประเทศไทย ทำใหเกิดอาการเจ็บปวยจำนวนมากและบางสวนเสียชีวิต การระบาดของโรคโควิด ที่แพรกระจายไปจำนวนมากเกิดสภาพผูปวยลนเตียงลนโรงพยาบาล ผูปวยจำนวนมากที่ไมสามารถเขาถึงบริการสุขภาพได สงผลกระทบใหเกิดความเสียหายเดือดรอนดานตาง ๆ สืบเนื่องตามมา ไดแก ปญหาดานจิตใจ เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดลอม เกิดสภาพผูปวยลนเตียงลนโรงพยาบาล เนื่องจากความรุนแรงของโรคที่เกิดขึ้น ซึ่งอาการโดยทั่วไปของโรคโควิด ๑๙9๑๐ เชน มีไข ไอแหง ออนเพลีย อาการที่พบไมบอยนักมีดังนี้ ปวดเมื่อยเนื้อตัว เจ็บคอ ทองเสีย ตาแดง ปวดศีรษะ สูญเสียความสามารถในการดมกลิ่นและรับรส มีผื่นบนผิวหนัง หรือนิ้วมือนิ้วเทาเปลี่ยนสี อาการรุนแรงมีดังนี้ หายใจลำบากหรือหายใจถี่ เจ็บหนาอกหรือแนนหนาอก ผูที่ไมมีภูมิตานทาน มีโรคประจำตัว หรือรางกายออนแอ มักเกิดอาการปอดบวม ปอดอักเสบ ไดมากกวาไขหวัด ไขหวัดใหญ หรือโรคภูมิแพ โดยเฉพาะในคนที่เปนกลุมเสี่ยง เชน ผูสูงอายุ สุขภาพไมแข็งแรง มีโรคประจำตัว เปนตน สูญเสียความสามารถในการพูดและเคลื่อนไหว โดยเฉลี่ยแลวผูที่ติดเชื้อไวรัสจะแสดงอาการปวยใน ๕-๖ วัน อยางไรก็ตาม ผูปวยอาจใชเวลานานถึง ๑๔ วันจึงจะแสดงอาการ การหาหนทางในการแกปญหาสุขภาพทั้งทางกายและทางใจที่ทำใหหายหรือทุเลาจากโรคจึงเปนสิ่งสำคัญ ๘ ดร.นำชัย ชีววิวรรธน, COVID-๑๙ โรคระบาดแหงศตวรรษ, พิมพครั้งที่ ๑, (กรุงเทพมหานคร: บริษัทมติชน จำกัด (มหาชน), ๒๕๖๓), หนา ๑๗. ๙ กรมปองกันและบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงมหาดไทย, Disaster Profile สาระภัย การถอดบทเรียนวิกฤติการแพรระบาดของโรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา ๒๐๑๙, ปที่ ๗ เลมที่ ๑๒ (เมษายน ๒๕๖๔): ๑๕-๑๖. ๑๐ โรคติดเชื้อไวรัสโคโรนา ๒๐๑๙ (COVID-19) กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข, [ออนไลน], แหลงที่มา: https://ddc.moph.go.th/viralpneumonia/ind_knowledge.php [๑๑ ธันวาคม ๒๕๖๔]. ๔ การปองกันและแกปญหาที่สำคัญที่สุด มีประสิทธิภาพที่สุด ดังที่พระพุทธเจาตรัสไว คือ อัตตา หิ อัตตโน นาโถ “ตนเปนที่พึ่งของตน”10๑๑ การพึ่งตนในการดำรงชีวิตที่ประหยัด เรียบงาย รวมถึงการพึ่งตนในการทำสิ่งที่จำเปนสำคัญตอชีวิตในทุกๆ ดาน ที่ตนสามารถทำได ทั้งดานการดูแลสุขภาพ เศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดลอม ฯลฯ จึงเปนสิ่งที่จำเปนสำคัญอยางยิ่งที่ตองทำควบคูกับการแกปญหาที่ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน กำลังดำเนินการอยู จึงจะทำใหชีวิตอยูรอดปลอดภัย อยูเย็นเปนสุข และชวยเหลือเกื้อกูลผูอื่นสืบเนื่องตอไปได การที่ผูปวยหรือประชาชนพึ่งตนเองไดมาก ทำใหเจาหนาที่สุขภาพไมตองแบกรับภาระที่มากเกินไปและสามารถดูแลผูปวยไดอยางมีประสิทธิภาพ ซึ่งเปนผลดีตอผูปวยและระบบสุขภาพโดยรวม ซึ่งการแพทยวิถีธรรมนั้นสามารถพึ่งตนหรือบูรณาการรวมกับการดูแลสุขภาพทุกแผนไดตามความเหมาะสม ดวยเหตุนี้เองจึงทำใหผูวิจัยมีความสนใจที่จะศึกษาหลักการประยุกตใชคิลานสูตรในพระไตรปฏก เพื่อดูแลสุขภาพและปองกันโรคโควิด ๑๙ ปองกันการติดเชื้อโควิด ๑๙ การรักษาหรือบรรเทาอาการติดเชื้อโควิด ๑๙ หรืออาการคลายติดเชื้อโควิด ๑๙ และอาการแทรกซอนจากการรับวัคซีนปองกันโควิด ๑๙ รวมถึงการฟนฟูสุขภาพจากปญหาโควิด ๑๙ โดยผูวิจัยเลือกที่จะศึกษากับเครือขายจิตอาสาแพทยวิถีธรรม ซึ่งเปนจิตอาสาสังกัดมูลนิธิแพทยวิถีธรรมแหงประเทศไทย โดย ดร.ใจเพชร กลาจน (หมอเขียว) เปนประธานมูลนิธิ ซึ่งเปนองคกรที่จัดการอบรมเพื่อใหความรูในเรื่องการดูแลสุขภาพพึ่งตนตามหลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง รวมกับหลักพุทธธรรมแกประชาชนทั่วไปโดยไมรับคาตอบแทนใดๆ ภายใตแนวคิดที่วา “ลดกิเลสรักษาโรค, ศูนยบาทรักษาทุกโรค, และหมอที่ดีที่สุดในโลกคือตัวเราเอง” ซึ่งในปจจุบันมีจิตอาสาทั้งในและตางประเทศที่ผานเกณฑการคัดเลือกจากองคกร ตั้งแตป พ.ศ. ๒๕๓๘-๒๕๖๕ ประมาณ ๗๐๐ กวาคน เฉพาะที่เปนจิตอาสาแพทยวิถีธรรมประมาณ ๔๐๐ กวาคนและมีประชาชนที่ผานการอบรมจากมูลนิธิไมต่ำกวา ๓๐๐,๐๐๐ คนทั่วโลก11๑๒ ถาผูใดสามารถพึ่งตัวเองไดจนโรคหายหรือทุเลา