33 ภาคผนวก ฐ ใจเพชร น 2813-2832.pdf

าวันได้ แต่ก็จําไม่ได้ จึงเสนอให้ผู้เขียนพิมพ์เป็นหนังสือ บทความหรือเอกสาร ประกอบกับเจ้าหน้าที>โรงพยาบาลปทุมธานี ทําโครงการเพื>อที>จะมาศึกษาเรียนรู้เรื>องนีHโดยเฉพาะ เพื>อนําไปประยุกต์ใช้ในโรงพยาบาล โดยมาฝึกฝนอบรม ระหว่างวันที> 9-15 สิงหาคม 2552 ณ ศูนย์เรียนรู้สุขภาพพึ>งตนแนวเศรษฐกิจพอเพียง สวนป่านาบุญ อําเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร (หน่วยแพทย์ทางเลือกวิถีพุทธ โรงพยาบาลอํานาจเจริญและสถาบันบุญนิยม) ผู้เขียนเห็นว่าสิ>งนีHน่าจะพอเป็นประโยชน์บ้างจึงได้เขียนเผยแพร่ หวังว่าท่านผู้อ่านคงจะพอได้ประโยชน์บ้างตามสมควร เราทัHงผองพี>น้องกัน หมอเขียว : ใจเพชร กล้าจน 2817 การเตรียมวางขันธ์วางร่าง(ส่งวิญญาณ) 4 ขั5นตอน 1. สังเกตอาการของการใกล้วางขันธ์วางร่าง 2. ลดความทุกข์ทรมานทางกายให้มากที9สุด 3. ประคองสติสู่การวางขันธ์วางร่าง 4. ประคองสติญาติ 1. สังเกตอาการของการใกล้วางขันธ์วางร่าง ในคนทั>วไปเมื>อใกล้ถึงเวลาที>จะวางขันธ์ (เสียชีวิต) มักจะมีอาการร้อน (หยาง) นําเด่น ในทางพุทธศาสนาหรือแพทย์แผนไทย จะบอกว่าเป็นอาการไฟธาตุใกล้แตกดับ แล้วตามด้วยเย็น(หยิน) นําเด่น คือ อาการร้อนที>สุดตีกลับเป็นเย็น ตัวอย่างอาการร้อน (หยาง) นําเด่น ได้แก่ สัญญาณชีพ (การหายใจ ชีพจร ความดันโลหิต อุณหภูมิ) แรงผิดปกติและมักไม่สมํ>าเสมอ เช่น หายใจหอบแรงเร็วผิดปกติจังหวะไม่สมํ>าเสมอ ชีพจรแรงเร็วผิดปกติจังหวะไม่สมํ>าเสมอ ความดันสูงโลหิตสูงผิดปกติ อุณหภูมิของร่างกาย สูงผิดปกติ (บางครัHงอาจวัดด้วยปรอทไม่ผิดปกติ แต่ผู้ป่วยรู้สึกร้อนมากผิดปกติหรือเราสัมผัสดู จะรู้สึกร้อนผิดปกติ) มักมีอาการเพ้อ เบลอ หลงลืม กระสับกระส่าย ตาลอย ตาเหลือก แข็งเกร็ง ชักกระตุกตามร่างกายร่วมด้วย อาจเป็นเพียงบางอาการหรือหลายอาการร่วมกันก็ได้ หลังจากนัHน ก็จะตีกลับเป็นอาการเย็น (หยิน) นําเด่น ตัวอย่างอาการเย็น (หยิน) นําเด่น ได้แก่ สัญญาณชีพเบาผิดปกติจังหวะไม่สมํ>าเสมอ เช่น หายใจช้าเบาผิดปกติ จังหวะไม่สมํ>าเสมอ ชีพจรช้าเบาผิดปกติ จังหวะไม่สมํ>าเสมอ ความดันโลหิตตํ>าผิดปกติ อุณหภูมิของร่างกายเย็นผิดปกติ (บางครัHงอาจวัดด้วยปรอทไม่ผิดปกติ แต่ผู้ป่วยรู้สึก เย็นมากผิดปกติหรือเราสัมผัสดูจะรู้สึกเย็นผิดปกติ) มักมีอาการบวมเย็นเขียวคลํHาตามปลายมือ ปลายเท้า ริมฝีปากหรือตามส่วนอื>น ๆ ของร่างกาย เคลื>อนไหวตัวได้น้อย พูดน้อย ตาลอย เบลอ หลงลืม อาจเป็นเพียงบางอาการหรือหลายอาการร่วมกันก็ได้ 2818 ถ้าเราไม่สามารถแก้ไขทัHงสองอาการได้ ผู้ป่วยก็จะวางขันธ์ (เสียชีวิต) บางคนอาจ วางขันธ์ด้วยอาการร้อนเด่น บางคนอาจวางขันธ์ด้วยอาการเย็นเด่น บางคนอาจวางขันธ์ด้วยอาการร้อนและเย็นแทรกพร้อมกัน กรณีผู้ปฏิบัติธรรมที>ปฏิบัติดีปฏิบัติชอบหรือผู้ที>ดูแลสุขภาพตัวเองได้ดี อาการ ก่อนวางขันธ์หรือเสียชีวิตจะต่างจากคนทั>วไป ก็คืออาการก่อนวางขันธ์ทัHงร้อนและเย็นจะไม่เด่น ความทุกข์ทรมานมีน้อย บางครัHงมีอาการปกติเหมือนคนธรรมดา แต่เจ้าตัวจะรู้ตัวว่าใกล้เวลา วางขันธ์แล้ว พลังชีวิตเริ>มลดลงแล้ว เรี>ยวแรงกําลังจะค่อย ๆ ลดลง ร่างกายจะค่อย ๆ ลดการทํางานลง ลดการเคลื>อนไหวลง ค่อย ๆ นิ>งสงบ แล้ววางขันธ์ด้วยความสงบสบาย 2. ลดความทุกข์ทรมานทางกายให้มากที9สุด ทําให้ผู้ป่วยเกิดสภาพที>รู้สึกสบายหรือลดความทุกข์ทรมานทางกายให้มากที>สุดเท่าที> จะทําได้ ด้วยการปรับสมดุลร้อนเย็น เช่น การกดนวดเบา ๆ ถ้าผู้ป่วยร่างกายร้อนเกินหรือรู้สึก ไม่สบายจากอาการร้อนเกินก็เอาผ้าชุบนํHาเย็นหรือสมุนไพรฤทธิEเย็นมาเช็ด ถ้าร่างกายเย็นเกินหรือรู้สึกไม่สบายจากอาการเย็นเกินก็เช็ดตัวด้วยนํHาอุ่นหรือสมุนไพรฤทธิEเย็นผ่านไฟหรือสมุนไพร ฤทธิEเย็นผสมฤทธิEร้อนหรือสมุนไพรฤทธิEร้อนอย่างเดียว ตามแต่สภาพร่างกายและความรู้สึกสบายของผู้ป่วย รวมถึงการปรับสมดุลด้วยวิธีการอื>น ๆ เช่น การปรับสมดุลแนวเศรษฐกิจพอเพียง ด้วยเทคนิค 9 ข้อ ตามหลักการแพทย์ทางเลือกวิถีพุทธ (บุญนิยม) ซึ>งท่านสามารถติดตามรายละเอียดได้ ในหนังสือเทคนิคการดูแลสุขภาพแนวเศรษฐกิจพอเพียง/ ยอดยาดี สุขภาพดีวิถีพุทธ / ถอดรหัสสุขภาพ/ ความลับฟ้า/ มาเป็นหมอดูแลตัวเองกันเถอะ ซึ>งควรเลือกวิธีการที>ไม่รบกวนความสงบของผู้ป่วยมากจนเกินไป และสามารถลดความทุกข์ทรมานหรือผู้ป่วยรู้สึกสบายกายสบายใจที>สุด กรณีที>แพทย์แผนปัจจุบันวินิจฉัยว่าผู้ป่วยไม่มีโอกาสรอดชีวิตแล้ว ถ้าเป็นไปได้ ควรเอาสิ>งระคายเคืองร่างกายออกให้ได้มากที>สุดเท่าที>จะทําได้ ตามความสมัครใจของผู้ป่วยเป็นหลัก กรณีที>ผู้ป่วยไม่สามารถให้ความเห็นได้ ก็เอาความสมัครใจของญาติ โดยเจ้าหน้าที>ให้ข้อมูล ตามความเป็นจริง เพราะอุปกรณ์ที>ช่วยชีวิตต่าง ๆ เช่น ท่อหรือสายต่าง ๆ ที>ใส่เข้าไปในร่างกาย จะระคายเคืองให้รู้สึกไม่สบายทุกข์ทรมาน ทําให้วางขันธ์ด้วยความทุกข์ทรมาน ไม่สงบ 2819 มักมีคําถามเสมอว่า ผู้ที>ถอดเครื>องช่วยหายใจจะบาปไหม จะถือว่าเป็นการฆ่าคนไหม ตามภูมิปัญญาของผู้เขียน ที>ปฏิบัติธรรมมา 10 กว่าปี มีความเห็นว่า ถ้าแพทย์ผู้ดูแลลงความเห็นว่า ผู้ป่วยไม่มีโอกาสรอดแล้วต้องตายแน่นอน แสดงว่าแม้ใส่เครื>องช่วยหายใจรวมถึงอุปกรณ์เครื>องมือช่วยชีวิตอื>น ๆ ผู้ป่วยก็ต้องเสียชีวิตอยู่แล้ว แต่เสียชีวิตด้วยความทุกข์ทรมานจากการระคายเคือง ของอุปกรณ์เครื>องมือดังกล่าว แต่ถ้าถอดอุปกรณ์เครื>องมือดังกล่าวออก ผู้ป่วยก็จะเสียชีวิตเช่นเดียวกัน แต่เสียชีวิตด้วยความไม่ทุกข์ทรมานจากอุปกรณ์เครื>องมือดังกล่าว การถอดอุปกรณ์เครื>องมือในกรณีดังกล่าวจึงเป็นบุญกุศลทัHงต่อผู้ป่วยและต่อผู้ที>ช่วยถอดอุปกรณ์เครื>องมือ และเรา ก็ไม่ได้ฆ่าผู้ป่วย เพราะสิ>งที>ฆ่าผู้ป่วยคือความเจ็บป่วยของเขาเอง และเราก็ได้พากเพียรพยายามช่วยเหลืออย่างเต็มที>แล้ว แต่ก็สุดความสามารถที>เราจะช่วยได้ เราจึงไม่บาป และควรลดหรืองดการใช้ยาเคมีระงับปวดหรือยาเคมีอื>น ๆ ลง ให้อยู่ในระดับที>ผู้ป่วย มีพลังชีวิตสูงสุด คือสบาย เบากาย มีกําลังมากที>สุด หรือยังขันธ์ยังอัตภาพโดยไม่ยากไม่ลําบาก ไม่ทุกข์ทรมานจนเกินไป เพราะยาเคมีระงับปวดหรือยาเคมีอื>น ๆ จะกดประสาทให้เบลอทําให้ ครองสติลําบาก และยาเคมีดังกล่าวก็จะเข้าไปรบกวนและทําลายเซลล์เนืHอเยื>อของอวัยวะต่าง ๆ ในร่างกาย ซํHาเข้าไปอีก ทําให้เกิดอาการเจ็บปวดทุกข์ทรมานมากขึHนเป็นทวีคูณ หลายครัHงที>ฤทธิEของยาไม่ว่าจะเป็นยาระงับปวดหรือยาเคมีอื>น ๆ ทําลายอวัยวะจนเกิดความเจ็บปวดทุกข์ทรมานมากกว่าที>ฤทธิEของยาจะกดประสาทไม่ให้รับรู้ว่าเจ็บปวดทุกข์ทรมาน เช่น คนที>เสพยาเสพติด ยาเสพติดก็จะทําร้ายอวัยวะต่าง ๆ ของร่างกายให้ทุกข์ทรมานมากยิ>งขึHน และต้องเสพมากยิ>งขึHนเป็นทวีคูณ สุดท้ายก็ต้องเสียชีวิตด้วยความทุกข์ทรมานจากพิษของยาเสพติด หรือผู้ป่วยบางคนที>ต้องกินหรือฉีดยาเสพติดระงับปวด ยาเสพติดไม่ใช่ยารักษาโรค แต่เป็นยาทําให้เกิดโรคเกิดการทําร้ายอวัยวะมากยิ>งขึHน ผู้ป่วยก็จะได้ความทุกข์ทรมานจากโรคเดิมและโรคใหม่อันเกิดจากยาเสพติด สุดท้ายความรุนแรงของโรคที9ทวียิ9งขึ5นก็จะมากเกินกว่าฤทธิ>ของยาแก้ปวด จะระงับได้ ไม่ว่าจะเป็นยาระงับปวดชนิดต่าง ๆ หรือยาเสพติดระงับปวด ผู้ป่วยจะเสียชีวิตด้วยความทุกข์ทรมานอย่างรุนแรงและไม่สงบ ดังนัHนการเรียนรู้วิธีปรับสมดุลเพื>อลดความทุกข์ทรมานจึงเป็นทางออกของปัญหาดังกล่าว สําหรับอาหารและนํHานัHน ผู้ป่วยที>จะวางขันธ์ ร่างกายต้องการอาหารและนํHาในปริมาณ ที>น้อยหรือบางครัHงก็ไม่ต้องการเลย ทัHงนีHทัHงนัHนให้ดูที>สภาพและความต้องการของผู้ป่วยเป็นหลัก 2820 3. ประคองสติสู่การวางขันธ์วางร่าง ผู้ที>จะประคองสติ ควรเป็นผู้ที>มีความเมตตา มีสติสมาธิตัHงมั>ง ใจเย็น นิ>งสงบพอสมควรและเป็นผู้ที>ผู้ป่วยไว้วางใจ ควรใช้เวลาอย่างน้อย 5-10 นาที ก่อนผู้ป่วยสิHนใจ (จะพูดก่อนหน้านัHนก็ได้ เมื>อเห็นว่าผู้ป่วยเริ>มทุกข์ทรมานมากจนทนได้ยากลําบากและโอกาสหายน้อยมาก) ประเด็นที>ควรสื>อกับผู้ป่วย ดังนีH • การปฏิบัติใจที>จะให้ได้ประโยชน์สูงสุด ต่อร่างกายและจิตใจ ซึ>งจะทําให้ฟืHน ก็ฟืHนได้ดี แม้เสื>อมก็เสื>อมได้ดี ก็คือ เมื>อได้ทีมหมอ ญาติและตัวเขาเอง ได้พากเพียรพยายามดูแลแก้ไขปัญหาสุขภาพอย่างดีที>สุดแล้ว ให้ทําใจว่า ถ้าร่างกายนีHจะฟืHนก็ให้ฟืHน ถ้าร่างกายนีHจะเสื>อมก็ให้เสื>อม การทําใจดังกล่าว จะเป็นประโยชน์สูงสุดต่อร่างกายและจิตใจ เพราะถ้าร่างกายจะฟืHนก็จะทําให้ฟืHนอย่างดี และถ้าร่างกายจะเสื>อมก็จะทําให้เสื>อมอย่างดี จะทําให้จิตใจสงบผาสุกที>สุดด้วย • การตัHงอยู่หรือการเสื>อมไปไม่ใช่เรื>องแปลก เป็นเรื>องปกติธรรมดาของทุก ๆ ชีวิต ทุกชีวิตไม่ว่าใครก็ต้องเผชิญการตัHงอยู่ ก็ต้องเผชิญการเสื>อมไปเป็นธรรมดา ไม่มีผู้ใดที>หลีกพ้นการตัHงอยู่ ไม่มีผู้ใดที>หลีกพ้นการเสื>อมไป เป็นการดําเนินไปและเป็นหน้าที>ของทุกชีวิตที>ต้องตัHงอยู่ เป็นการดําเนินไปและเป็นหน้าที>ของ ทุกชีวิตที>ต้องเสื>อมไป เป็นความปกติธรรมดาที>จะเกิดสิ>งเหล่านีHหมุนวนเกิดดับอยู่ตลอดกาลนาน • ให้จิตตัHงอยู่ในกุศล ด้วยการหมั>นระลึกถึงคุณงามความดีที>เราเคยทํามา หรือ คุณงามความดีของคนที>เราศรัทธา เช่น การพากเพียรดูแลครอบครัว การพากเพียรรับผิดชอบและพัฒนาการงาน การทําประโยชน์ให้กับญาติพี>น้อง บุคคลอื>น ๆ และสังคม เป็นต้น การตัHงจิตอยู่ในกุศลจะทําให้จิตใจสงบผาสุก ร่างกายก็จะพลอยสงบตามไปด้วย • ให้ปล่อยวางความวิตกกังวล ความห่วงใย ความห่วงหาอาวรณ์ในเรื>องต่าง ๆ ทุกเรื>อง เช่น การห่วงครอบครัวและญาติ ในกรณีที>คนในครอบครัวหรือญาติ โตพอที>จะดูแลตัวเองได้แล้ว ก็บอกกับผู้ป่วยว่าแต่ละคนสามารถดูแลตัวเองได้แล้ว ไม่ต้องห่วงใคร ถ้ามีบางคนที>ยังดูแลตัวเองไม่ได้ ก็บอกกับผู้ป่วยว่าผู้นัHนผู้นีHจะช่วยดูแล ถ้าไม่สามารถระบุบุคคลได้ก็บอกว่า จะมีผู้คอยช่วยดูแลแทน ทรัพย์สมบัติบ้านช่องเรือนชานกิจกรรมการงาน ก็เช่นเดียวกัน บอกกับผู้ป่วย 2821 ว่าจะมีใครช่วยดูแล ถ้าไม่สามารถระบุบุคคลได้ ก็บอกว่าจะมีคนช่วยดูแล ไม่ต้องห่วงไม่ต้องวิตกกังวล • กรณีที>เรารู้และแน่ใจว่าผู้ป่วยได้บําเพ็ญคุณงามความดีมามาก ก็บอกกับผู้ป่วยว่า “ผู้ป่วยได้บําเพ็ญคุณงามความดีสั>งสมบุญกุศลมามากแล้ว ภพภูมิใหม่ย่อมเป็นภพภูมิที>ดีกว่า” แล้วค่อยพูดประโยคต่อไป กรณีที>ไม่แน่ใจว่าผู้ป่วยได้บําเพ็ญคุณงามความดีหรือไม่ก็ให้เว้นคําพูดนีH แล้วพูดประโยคต่อไปเลย ดังนีH “ถ้าร่างกายที>เรายืมอาศัยอยู่นีH เสื>อมมากเกินไปแล้ว ทุกข์ทรมานมากเกินไปแล้ว ก็วางขันธ์วางร่างนีHซะ แล้วไปเอาภพใหม่ร่างใหม่ที>ดีกว่า ที>ไม่ทุกข์ไม่ทรมานเหมือนที>เป็นอยู่” • เราสามารถพูดสื>อสาระดังกล่าว หรือภาษาใกล้เคียงที>สื>อไปในทํานองสาระดังกล่าว โดยสื>อวนเวียนกลับไปกลับมาหลายรอบก็ได้ โดยดูที>ปฏิกิริยาตอบรับของผู้ป่วย ถ้าผู้ป่วยรับได้และพยายามปฏิบัติตาม เราก็จะสังเกตเห็นความสงบผาสุกของผู้ป่วย ถ้าผู้ป่วยรับไม่ได้หรือรับได้แต่รู้สึกพอแล้ว ก็จะแสดงปฏิกิริยาต้านหรือสื>ออาการบางอย่างบอกเรา เช่น ผู้ป่วยยกมือให้เราหยุดหรือมีสีหน้าท่าทีไม่พอใจ รําคาญใจ ก็ให้เราหยุดสื>อสาระดังกล่าว ด้วยจิตเมตตา ไม่ถือสา ในขีดความสามารถที>จะรับสาระของผู้ป่วย แล้วปล่อยให้เป็นไปตามธรรมชาติของเหตุปัจจัย • ถ้าเราพูดสาระในการวางขันธ์วนหลายรอบพอสมควรแล้ว ผู้ป่วยก็ยังไม่วางขันธ์อยู่ก็ให้ เราพักการพูดสาระนัHน โดยอาจไม่กลับมาพูดอีก แต่ผู้ป่วยก็จะเอาสาระนัHนไปใช้ เวลาต้องวางขันธ์จริง ๆ หรือถ้าองค์ประกอบเหตุปัจจัยสมควรจะกลับมาพูดอีก เมื>อประเมินว่าผู้ป่วยใกล้จะวางขันธ์เราก็สามารถกลับมาพูดซํHาอีกได้ • ในขณะที>ใกล้วินาทีสุดท้ายที>ผู้ป่วยจะวางขันธ์ เราจะสังเกตเห็นการหายใจเฮือกใกล้สุดท้ายหรือเฮือกสุดท้าย เป็นการหายใจที>ค่อย ๆ นิ>งค่อย ๆ สงบ ซึ>งผู้ป่วยต้องรวบรวมกําลังกายกําลังใจเพื>อจะวางร่างวางขันธ์ เราอาจให้กําลังใจผู้ป่วย ด้วยการบอกผู้ป่วยว่า ทํามาได้ดีแล้ว ใกล้จะสําเร็จแล้ว ให้พยายามอีกนิดหนึ>ง อีกอึดใจหนึ>งก็จะสําเร็จแล้ว พูดซํHาวนกลับไปกลับมาเรื>อย ๆ จนผู้ป่วยสามารถรวบรวมกําลังกายกําลังใจแล้ววางขันธ์ได้ด้วยความสงบ • เมื>อผู้ป่วยวางขันธ์แล้ว ผู้ป่วยจะหยุดการเคลื>อนไหว สมองไม่ทํางานไม่มีการตอบโต้ ใด ๆ หัวใจหยุดเต้น ไม่สามารถวัดชีพจรที>ข้างคอ หรือต้นขาด้านในได้ ถ้าตาของผู้เสียชีวิตยังไม่ปิด ก็ให้ปิดตาลง กดค้างไว้สักพักเพื>อให้อยู่ตัว จัดส่วนประกอบของ 2822 ใบหน้าและร่างกายให้เข้าที>เข้าทางดูดีตามสมควร แล้วให้ญาตินําศพไปดําเนินการตามจารีตประเพณีต่อไป 4. ประคองสติญาติ การชื>นชมความสําเร็จในการวางขันธ์อย่างสงบของผู้เสียชีวิต และผู้เสียชีวิตก็ไม่ต้อง ทนทุกข์ทรมานกับความเสื>อมหรือโรคภัยไข้เจ็บที>รุมเร้ากายขันธ์ของผู้ป่วยให้ญาติฟัง เป็นส่วนหนึ>งที>ทําให้ญาติมีกําลังใจ สุขใจ ภูมิใจและคลายความเศร้าโศกเสียใจลงได้บ้าง ครูบาอาจารย์ของผู้เขียน เวลาไปแสดงธรรมที>งานศพ มักจะเล่าเรื>องราวในชาดกครัHงสมัยพุทธกาลเรื>องหนึ>ง ซึ>งมีเนืHอหาสาระดังนีH เมื>อครัHงพุทธกาล มีหญิงนางหนึ>งที>พ่อแม่ สามีและลูก ทุกคนของนาง ได้เสียชีวิตในเวลาไล่เลี>ยกัน นางได้เศร้าโศกเสียใจมากจนแทบจะเป็นบ้า จึงได้ไปพบพระพุทธเจ้า แล้วทูลถามถึงยาที>จะช่วยชุบชีวิตของพ่อแม่ สามีและลูกของนาง พระพุทธเจ้าตรัสให้ไปหาเมล็ดผักกาดในบ้านที>คนอยู่ในบ้านไม่มีญาติตายมาชุบชีวิต นางจึงเที>ยวไปสอบถามแต่ละบ้าน ปรากฏว่า ไม่ว่าจะไปถามบ้านหลังไหนต่อหลังไหน คนที>อยู่ ในบ้านก็ล้วนแต่มีญาติคนนัHนคนนีHเสียชีวิตทัHงนัHน เช่น บ้านแต่ละหลัง ก็บอกว่า พ่อตายบ้าง แม่ตายบ้าง สามีตายบ้าง ภรรยาตายบ้าง บุตรตายบ้าง หลานตายบ้าง เหลนตายบ้าง ญาติคนนัHนคนนีHตายบ้าง เป็นต้น นางก็เลยเข้าใจความจริงว่า ชีวิตที>เกิดมาทุกชีวิต ก็ต้องมีญาติพี>น้องตายพรากจากกันไปเป็นธรรมดาเหมือน ๆ กันหมด ไม่ช้าก็เร็ว ไม่มีชีวิตใดหลีกหนีพ้นไปได้ ไม่ใช่เราคนเดียวที>มีสภาพเช่นนัHน ทุกคนล้วนมีสภาพเช่นเดียวกันหมด นางจึงคลายความเศร้าโศกเสียใจลง แล้วไปฟังธรรมพระพุทธเจ้า จนบรรลุเป็นพระอรหันต์ ผู้เขียนเองเมื>อมีเหตุปัจจัยพอเหมาะ ก็มักเล่าเรื>องราวเหล่านีHให้ญาติผู้เสียชีวิตฟังอยู่เสมอ เพื>อให้ญาติผู้เสียชีวิตได้รู้และฉุกคิดความจริงของชีวิต เป็นส่วนหนึ>งที>ช่วยคลายความเศร้าโศกเสียใจลงไปได้บ้าง และผู้เขียนมักเล่าให้ญาติผู้เสียชีวิตฟังเสมอว่า ถ้าผู้เสียชีวิตรู้ว่าเราเสียใจ เป็นทุกข์ ผู้เสียชีวิตก็คงไม่สบายใจ วิตกกังวล ห่วงหาอาลัยอาวรณ์ จิตใจไม่สุขสงบ ไปสู่สุคติไม่ได้ แต่ถ้าเขารู้ว่าเราสงบ ไม่เอาเรี>ยวแรงกําลังไปเศร้าโศกเสียใจ แต่เอาเรี>ยวแรงกําลังมาดําเนินกิจกรรมการงานให้เรียบร้อยอย่างพอเหมาะพอดี ผู้เสียชีวิตก็จะไปสู่สุคติอย่างไม่ห่วงหาอาลัย เมื>อวันเวลาล่วงเลยไป ความเศร้าโศกเสียใจ ความห่วงหาอาลัย ก็จะจางคลายไป แม้จะมีอาการดังกล่าววนกลับมาบ้างเป็นบางคราว ก็เป็นธรรมดาที>พลังงานความรู้สึกดังกล่าว ยังไม่หมด 2823 ไป ยังฝังค้างอยู่ในจิตวิญญาณเรา เราสามารถล้างพลังงานความรู้สึกทุกข์ รู้สึกไม่สบายดังกล่าวได้ด้วยการหมั>นพิจารณาไตร่ตรองยอมรับความเป็นจริงว่าทุกชีวิตก็เป็นธรรมดาอย่างนัHน มันเป็นเพียงวัตถุสสารและพลังงานที>หมุนวนเกิดดับอยู่ในโลกเป็นธรรมดาตราบชั>วกาลนาน ไม่ใช่สุขไม่ใช่ทุกข์ในใจเรา การที>เราสร้างอารมณ์ความรู้สึกเศร้าโศกเสียใจ ห่วงหาอาลัย ก็เป็นการสร้าง ความทุกข์ ความไม่สบายให้กับจิตใจและร่างกายเปล่า ๆ ไม่มีประโยชน์อะไร และเราหรือใคร ๆ ก็ไม่สามารถแก้ไขหรือเปลี>ยนแปลงความจริงได้ แต่ถ้าเรายอมรับความจริงก็จะทําให้จิตใจเราสงบสบาย ร่างกายก็พลอยสบายไปด้วย เมื>อเราหมั>นพิจารณาไตร่ตรองความจริงดังกล่าว ก็จะทําให้อารมณ์ความรู้สึกทุกข์ใจ ไม่สบายใจดังกล่าวค่อย ๆ จางคลายไป แม้มีอารมณ์ความรู้สึกดังกล่าววนกลับมาอีกกี>ครัHงก็ตาม ก็ให้เราพิจารณาไตร่ตรองความจริง ยอมรับความจริง ความเศร้าโศกเสียใจ ความห่วงหาอาลัยอาวรณ์ ก็จะลดน้อยลง ๆ และหมดไปในที>สุด ท้ายนีHผู้เขียนหวังว่าบทความนีH คงจะพอเป็นประโยชน์กับพี>น้องผองเพื>อนร่วมทุกข์ ร่วมเกิดร่วมแก่ร่วมเจ็บร่วมตายบ้าง จริงใจไมตรี ใจเพชร กล้าจน 2824 การวางร่างวางขันธ์ บรรยายโดย ใจเพชร กล้าจน เมื9อวันที9 23 กรกฎาคม 2557 เรื>องการวางร่างวางขันธ์ โดยประสบการณ์ในชีวิตของเราที>ได้ดูแลผู้ป่วย ก็มีหลายครัHง ที>ผู้ป่วยถึงวาระสุดท้ายที>จะต้องวางร่างวางขันธ์ เราจะทําอย่างไรจึงจะทําให้ผู้ป่วยได้ประโยชน์สุขที>สุด ทําให้เกิดความสงบ ให้วิญญาณของผู้ป่วยได้รับประโยชน์มากที>สุด จากการที>เราได้ศึกษามา เราพบว่าในระหว่างก่อนที>เราจะวางร่างวางขันธ์ เราต้องช่วยให้ผู้ป่วยมีความทุกข์ทรมานน้อยที>สุดเท่าที>เราจะทําได้ด้วยทุกวิธีการ ในทางพุทธศาสนา มีพระอริยะเจ้าหลายท่าน ท่านได้บอกไว้กับลูกศิษย์ โดยเฉพาะอย่างหลวงพ่อพุทธทาส ท่านบอกว่า ถ้าอาตมาจะตาย อย่าเอาอะไรเสียบปากอาตมานะ อย่าเอาอะไร เสียบปากเสียบคอ ขออย่าให้อาตมาต้องทรมานก่อนตาย หรือว่าครูบาอาจารย์ พ่อครูสมณะ โพธิรักษ์ บอกว่า ถ้าอาตมาจะตาย ขอให้ตายไปเลยนะ อย่าให้เอาอะไรมาทรมานอาตมาก่อนตาย ผู้ที>มีภูมิปัญญา เป็นพระอาริยะ ท่านจะรู้ว่า เวลาจะวางร่างวางขันธ์ ทําอย่างไรก็ได้ อย่าให้ทรมาน ๆ ให้วางร่างวางขันธ์ด้วยความสงบที>สุด แต่คนที>รักญาติพี>น้อง มักจะอยากให้ผู้ป่วยทรมานก่อนวางร่างวางขันธ์ มักจะพาผู้ป่วยไปโรงพยาบาล อย่างไรก็ขอให้ทรมานญาติเราให้ถึงที>สุดก่อน แล้วค่อยให้เขาตายโดยมีเครื>องเสียบเยอะแยะไปหมด แล้วเขาจะภูมิใจมาก ญาติส่วนใหญ่จะมีความรู้สึกว่าตนเองนัHนได้ดูแลญาติอย่างดีที>สุดแล้ว ถ้าญาติถูกเสียบปากเสียบคอ ร้องโอดร้องโอยก่อนจะวางร่างวางขันธ์ คนที>ภาคภูมิใจที>สุดดูเหมือนจะเป็นญาติ แต่คนที>ทรมานที>สุดดูเหมือน จะเป็นคนตายก่อนวางร่างวางขันธ์ เพราะฉะนัHน ที>จริงแล้ว เวลาจะวางร่างวางขันธ์ แม้แต่พระพุทธเจ้า พระองค์ก็ยังไม่ต้องการให้เสียบให้ทรมาน ให้สงบที>สุด หรือท่านใด ๆ ก็ตาม ถ้าสงบที>สุดได้ ดีที>สุด เชื>อไหมว่า ผมเคยพบข้อมูลว่า ครัHงหนึ>ง มีผู้ป่วยยังดี ๆ อยู่ แล้วก็เกิดการเสียบปาก เสียบคอเข้าไป แล้วผู้ป่วยก็แย่ลง ๆ ผู้ป่วยบอกว่า อย่างไรก็ขอตายเถอะ ไม่ไหวแล้วขอให้เอาออก ขอตายเถอะ ผู้ป่วยทรมานมากเลย พอถอดออก ผู้ป่วยฟืHน แสดงว่า สิ>งที>เสียบเข้าไปทรมานมากเลย ทําให้แย่ลง แต่บางทีผู้ป่วยก็ไม่ฟืHน ก็วางร่างไปเลย แต่จะสงบกว่า 2825 เท่าที>ผมได้พบผู้ป่วย ผู้ป่วยที>โชคดีในการวางร่างวางขันธ์ในยุคนีH โดยที>ไม่ต้องเสียบปากเสียบคอ น้อยมาก น้อยมากที>ผู้ป่วยจะเจอสภาพอย่างนีH น้อยมากที>ผู้ป่วยเป็นผู้ที>เลือกเอง แต่ทัHงนีHทัHงนัHน ในทางการแพทย์เองหรือในทางพระพุทธศาสนา ก็จะไม่บังคับว่า ผู้ป่วยจะเลือกแบบไหน จะไม่บังคับ บางท่านก็เลือกแบบมีสายเสียบ ก่อนจะวางร่างวางขันธ์ก็ได้ บางท่านก็ไม่เลือกแบบนัHน ขอวางขันธ์โดยธรรมชาติ เป็นสูตรธรรมชาติอย่างนีHเป็นต้น เราต้องให้สิทธิกับผู้ป่วยในการเลือก ที>จะวางร่างวางขันธ์แบบไหน อันนีHเป็นสิทธิส่วนบุคคลที>จะเลือก โดยหลักการแล้วก็ให้ทุกข์ทรมานน้อยที>สุด เท่าที>จะทําได้ ก่อนที>จะวางร่างวางขันธ์ นัHนคือสิ>งที>ดีที>สุด แต่ส่วนจะเลือกใช้วิธีการใดบ้างนัHนตามสมควร แต่ตามหลักการแพทย์วิถีธรรม ใช้วิธีปรับสมดุลร้อนเย็น เพื>อให้ลดความทุกข์ทรมานให้น้อยที>สุด เท่าที>เราจะทําได้ ดังนัHน เมื>อลด ความทุกข์ทรมานได้มากที>สุด รวมทัHงแม้แต่นํHาเกลือ แม้แต่อะไร ถ้าคุณหมอยืนยันว่า ไม่น่าจะรอดแล้ว หมดโอกาสแล้ว ก็สามารถที>จะเอาออกได้ มีบางท่านบอกว่า ถ้าถอดสายช่วยหายใจจะบาปไหม ก็มีคําถามเหมือนกันว่า กําลังใส่สายช่วยหายใจอยู่นี>แต่คุณหมอก็ยืนยันว่าใส่ก็ยืHอไปได้ระยะหนึ>ง แล้วก็ต้องเสียชีวิตอยู่ดี ไม่รอดอยู่ดี ใส่ก็ไม่รอด ไม่ใส่ก็ไม่รอด มีหมอมาถามผมเหมือนกันว่า “จะบาปไหมถ้าถอดออก” ผมก็ถามว่า “แล้วจะบาปไหมถ้าไม่ใส่” ถ้าสมมติว่า ก็ไม่ได้ไปรักษากับหมอจะบาปไหม คนสมัยก่อนก็บาปหมดสิ ก็ไม่ได้ใส่ คนสมัยก่อนก็ไม่มีท่อใส่ แสดงว่า คนสมัยก่อนบาปทัHงหมดเลยใช่ไหม เพราะเขาไม่มี ท่อใส่ ก่อนวางร่างวางขันธ์ ก็ไม่ใช่ บาปหรือไม่บาป พระพุทธเจ้าตรัสว่า ความทุกข์เป็นบาป ความไม่ทุกข์เป็นบุญ ความทรมานต่างหากเป็นบาป มันอยู่ที>ว่า ผู้ป่วยทรมานหรือไม่ทรมาน แต่ถ้าผู้ป่วยท่านใดต้องตายอยู่แล้ว ถ้าสมมติใส่ท่อช่วยหายใจแล้วทรมาน ถ้าเอาออกแล้วเขาลดความทรมานลง ก่อนวางขันธ์ จริง ๆแล้วจะเป็นบุญกว่าอีก ถ้าหมอยืนยันชัดเจนอยู่แล้วว่าอย่างไรก็ไม่รอด ก็ช่วยให้เขาไม่ต้องทุกข์ทรมาน อันนีHทําให้เจ้าหน้าที>หมอและพยาบาลหลาย ๆ ท่านเข้าใจอยู่เหมือนกัน พอได้ฟังสัจจะนีH จะรู้สึกสบายใจ ว่าเราไม่ใช่คนฆ่าผู้ป่วย แต่เราทําตามความต้องการของผู้ป่วย และเราช่วย ส่งวิญญาณของผู้ป่วย โดยไม่ให้เกิดความทุกข์ทรมานมากที>สุดเท่าที>เราจะทําได้ ไม่ใช่คนที>ทําบาป อันที>จริงเป็นการทําบุญเป็นการช่วย แต่ตรงกันข้าม เป็นการลดความทุกข์ทรมาน อันนีHก็เป็นการไขรหัส ก่อนที>จะอธิบายต่อไปว่า เทคนิคการวางร่างวางขันธ์จะทําอย่างไรต่อไป สรุปแล้ว คือ พยายามลดความทุกข์ทรมานให้เหลือน้อยที>สุดเท่าที>จะทําได้ในทางด้านร่างกาย จากนัHน ด้านจิตใจ เวลาก่อนผู้ป่วยจะวางร่างวางขันธ์ เราจะพูดกับผู้ป่วยว่า จริง ๆ แล้ว การเกิดขึHน การตัHงอยู่ ก็ไม่ใช่เรื>องแปลก การเสื>อมไป ก็ไม่ใช่เรื>องแปลก เป็นเรื>องธรรมดา ที>ชีวิต 2826 ก็ต้องมีการตัHงอยู่ และชีวิตก็มีการเสื>อมไป เป็นเรื>องธรรมดา ทุกชีวิตเหมือนกันหมด ไม่มีชีวิตใด ที>จะไม่ตัHงอยู่ และไม่มีชีวิตใดที>จะไม่เสื>อมไป ก็จะมีการตัHงอยู่และเสื>อมไป เป็นธรรมดา ไม่ใช่ เรื>องแปลก ถ้าเราบอกผู้ป่วย ว่าเป็นเรื>องที>น่ากลัว ผู้ป่วยใจจะหวั>นไหว จะวางขันธ์ด้วยความไม่สงบ ซึ>งอันนีHในการวางร่างวางขันธ์ ของตะวันตกเขาไม่รู้ ผมได้ข้อมูล เวลาเขาจะวางขันธ์แบบตะวันตก พอเวลาจะตายจริง แม้แต่พยาบาลที>ทําหน้าที>วางขันธ์เอง หมอวางขันธ์กันเอง พอจะตายจริง ๆ ไม่กล้าตาย ดิHนพลาด วางขันธ์ด้วยความไม่สงบ แต่การวางขันธ์แบบพุทธะ จะสงบดีมาก ต้องพยายามบอกกับผู้ป่วยว่า การตัHงอยู่ก็ไม่ใช่เรื>องแปลก การเสื>อมไปก็ไม่ใช่เรื>องแปลก เป็นเรื>องธรรมดาที>ทุกชีวิตต้องเผชิญ และก็ไม่ใช่สิ>ง ที>น่ากลัว เพราะเป็นสมบัติที>แท้จริงของทุกชีวิต การตัHงอยู่และเสื>อมไป เป็นสมบัติที>แท้จริงที> ทุกชีวิตที>ต้องเผชิญ และการเสื>อมไปก็ไม่ได้หมายความว่า ชีวิตจะต้องเดือดร้อนทุกข์ทรมาน การเสื>อมไปเป็นเพียงการเปลี>ยนจากร่างอีกร่างหนึ>งไปเอาอีกร่างหนึ>ง เท่านัHนเอง เป็นการเปลี>ยนจากจุดหนึ>งไปเอาอีกจุดหนึ>ง เท่านัHน การเสื>อมไป เป็นการเปลี>ยนจากร่างที>ทรุดโทรมทุกข์ทรมานมาก จนทนได้ยากได้ลําบากเกิน