20-1 คำศัพท์ที่สำคัญ ใจเพชร น 817-832.pdf

ดูแลสุขภาวะตามหลักการแพทย์วิถีพุทธ โดยไม่รับค่าตอบแทนใด ๆ และสามารถสร้างความเป็นพุทธะในตนไปพร้อม ๆ กับการเกื อกูลมวลมนุษยชาติ ด้วยการสานพลังกับหมู่มิตรดี ในสังคมและสิงแวดล้อมทีดี ชาติพันธุ์ คือ มนุษย์ทีมีวัฒนธรรมขนบธรรมเนียมประเพณี ภาษาพูดเดียวกัน และเชือว่าสืบเชื อสายมาจากบรรพบุรุษกลุ่มเดียวกัน มวลมนุษยชาติ คือ มนุษย์ทุกชีวิต ทุกชาติพันธุ์ ทุกประเทศชาติ ทีสนใจการปฏิบัติสู่ความเป็นพุทธะ 818 กําลังคนด้านสุขภาพ คือ บุคคลหรือกลุ่มคนทีมีบทบาทในการสร้างเสริมสุขภาพ การรักษาพยาบาล การป้องกันโรค และการฟื นฟูสมรรถภาพ ซึงรวมถึงบุคลากรด้านสาธารณสุข ผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุข บุคลากรสายสนับสนุน บุคลากรทางการแพทย์แผนไทย การแพทย์พื นบ้านและการแพทย์ทางเลือก อาสาสมัครด้านสุขภาพต่าง ๆ แกนนําและเครือข่ายสุขภาพ ตลอดจนบุคคลต่าง ๆทีทําหน้าทีเกียวข้องกับสุขภาพ บุคลากรด้านสาธารณสุข คือ ผู้ให้บริการสาธารณสุขทีมีกฎหมาย ระเบียบหรือข้อกําหนดรับรอง การสร้างเสริมสุขภาพ คือ การกระทําทีมุ่งส่งเสริมและสนับสนุนในบุคคลมีสุขภาวะทางกาย จิต สังคมและปัญญา โดยสนับสนุนพฤติกรรมบุคคลและการจัดการสิงแวดล้อมและสภาพแวดล้อม เพือส่งเสริมสุขภาพและคุณภาพชีวิตทีดีของบุคคล ครอบครัว ชุมชน และสังคม การป้องกันโรค คือ การกระทําหรืองดการกระทําบางสิงบางอย่างเพือไม่ให้เกิดการเจ็บป่วยหรือเป็นโรคและการป้องกันไม่ให้กลับเป็นซํ าในกรณีทีหายจากการเจ็บป่วย หรือเป็นโรคแล้ว สามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ระดับ คือ การป้องกันก่อนการเกิดโรคหรือก่อนการเจ็บป่วย การป้องกันโรคในระยะทีเกิดโรคหรือเจ็บป่วยขึ นแล้ว และการป้องกันและฟื นฟูสภาพเมือหายจากการเจ็บป่วยแล้ว การควบคุมโรค คือ การควบคุมโรคระบาด โรคไม่ติดต่อ โรคติดต่อ โรคติดต่ออันตรายต่าง ๆ รวมทั งโรคทีเกิดจากการปนเปื อนของสารต่าง ๆ ในสิงแวดล้อมและอาหาร และโรคอืน ๆทีสามารถลดความสูญเสียสุขภาพ ชีวิตและทรัพยากรได้หากมีการตรวจพบแต่เนิน ๆ การเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารด้านสุขภาพ คือ การนําเสนอข้อมูลทีเกียวกับสุขภาพทีหน่วยงานของรัฐและภาคส่วนต่าง ๆจัดทําขึ น เพือเผยแพร่และสือสารกับประชาชนด้วยรูปแบบและช่องทางต่าง ๆ การสร้างความรู้ด้านสุขภาพ คือ การสร้างความรู้จากการปฏิบัติ การจัดการความรู้ การแลกเปลียนเรียนรู้ การสังสมความรู้และประสบการณ์ การศึกษาวิจัย การสังเคราะห์ความรู้และข้อมูลทีเกียวข้องกับสุขภาพและระบบสุขภาพ 819 องค์การอนามัยโลก คือ องค์การชํานัญพิเศษของสหประชาชาติ ซึงได้รับการสนับสนุนจากประเทศ ทีให้สัตยาบันต่อธรรมนูญขององค์การฯ ทั งนี โดยมิคํานึงว่าประเทศเหล่านั นจะเป็นสมาชิกของสหประชาชาติหรือไม่ หน้าทีขององค์การอนามัยโลกตามธรรมนูญมี ดังนี คือ 1. ช่วยเหลือรัฐบาลของประเทศต่าง ๆ ในการพัฒนาและปรับปรุงบริการทางแพทย์และสาธารณสุข 2. ส่งเสริมการพัฒนามาตรฐานการสอนและการฝึกอบรมในวิชาชีพแพทย์และสาธารณสุข และวิชาชีพอืน ๆ ทีเกียวข้อง 3. ให้ข้อมูลข่าวสาร การปรึกษาแนะนํา และความช่วยเหลือในด้านการแพทย์และสาธารณสุข 4. ให้การส่งเสริมการพัฒนาในด้านโภชนาการ การเคหะ สุขาภิบาล นันทนาการ สภาพการทํางาน และในเรืองอืน ๆ ของการอนามัยสิงแวดล้อม โดยร่วมมือกับองค์การชํานัญพิเศษอืน ๆ ของสหประชาชาติ 5. ส่งเสริมความร่วมมือระหว่างนักวิทยาศาสตร์ และนักวิชาชีพทีมีส่วนในการสร้างความก้าวหน้าด้านการแพทย์และสาธารณสุข 6. ส่งเสริมอนามัยและสวัสดิภาพของแม่และเด็ก ตลอดจนการดํารงชีวิตทีกลมกลืนกับสภาพแวดล้อมของบุคคลโดยทัวไป 7. ส่งเสริมกิจกรรมด้านสุขภาพจิต ทั งนี โดยเฉพาะในกลุ่มของบุคคลทีมีความบกพร่องในด้านมนุษยสัมพันธ์ 8. ส่งเสริมและดําเนินการวิจัย เพือการพัฒนาในด้านการแพทย์และสาธารณสุข 9. ศึกษาและรายงานวิธีการและเทคนิคด้านบริหารและสังคมทีมีผลกระทบต่อการให้บริการทางการแพทย์และสาธารณสุข โดยร่วมมือกับองค์การชํานัญพิเศษต่าง ๆ ของสหประชาชาติในการประชุมนานาชาติ เพือร่างกฎบัตรสหประชาชาติในปี พ.ศ. 2488 ณ เมืองซานฟรานซิสโก ทุกฝ่ายมีความเห็นต้องกันว่า สหประชาชาติควรมีองค์การอนามัยระหว่างประเทศด้วย และในปีต่อมาได้มีการประชุมอนามัยโลก ณ กรุงนิวยอร์ก เพือร่างธรรมนูญขององค์การอนามัยโลกขึ น ในขณะทีรอการให้สัตยาบันของประเทศต่าง ๆ ได้มีการตั งคณะกรรมการชัวคราวขึ น ทําหน้าทีก่อตั งองค์การอนามัยโลกให้สอดคล้องกับธรรมนูญทีได้ร่างไว้ เมือประเทศต่าง ๆ ให้สัตยาบันเพียงพอแล้ว องค์การอนามัยโลกก็ได้ก่อตั งขึ นอย่างเป็นทางการในเดือนกันยายน พ.ศ. 2491 820 สุขภาพ คือ ภาวะของมนุษย์ทีสมบูรณ์ทั งทางกาย จิตใจ สังคม และปัญญา เชือมโยงกันเป็นองค์รวมอย่างสมดุลได้แก่ 1. สุขภาวะทางกาย หมายถึงการมีร่างกายทีสมบูรณ์แข็งแรง มีเศรษฐกิจพอเพียง มีสิงแวดล้อมดี ไม่มีอุบัติภัย เป็นต้น 2.สุขภาวะทางจิต หมายถึง จิตใจทีเป็นสุข ผ่อนคลาย ไม่เครียดคล่องแคล่ว มีความเมตตา กรุณา มีสติ มีสมาธิ เป็นต้น 3. สุขภาวะทางสังคมหมายถึง การอยู่ร่วมกันด้วยดี ในครอบครัว ในชุมชน ในทีทํางาน ในสังคม ในโลกซึงรวมถึงการมีบริการทางสังคมทีดี และมีสันติภาพ เป็นต้น 4. สุขภาวะทางปัญญา หมายถึง ความสุขอันประเสริฐทีเกิดจากมีจิตใจสูงเข้าถึงความจริงทั งหมด ลดละความเห็นแก่ตัว มุ่งเข้าถึงสิงสูงสุดซึงหมายถึงพระนิพพาน หรือ พระผู้เป็นเจ้าหรือความดีสูงสุดสุดแล้วแต่ความเชือทีแตกต่างกันของแต่ละคน สถาบันบุญนิยม คือ องค์กรชาวอโศก ซึงสมาชิกมีการปฏิบัติธรรมตามแนวพระพุทธศาสนาอย่างเคร่งครัด ดํารงชีวิตตามแนวเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช โดยผู้นําในการปฏิบัติคือ พ่อครูสมณะโพธิรักษ์ โพธิรักขิโต สุขภาพบุญนิยม คือ การดูแลสุขภาพตามแนวของชาวอโศก (บุญนิยม) ด้วยหลัก 8 อ. 1) อิทธิบาท 4 2) อารมณ์ 3) อาหาร 4) อากาศ 5) ออกกําลังกายหรืออิริยาบถ 6) เอนกาย 7) เอาพิษภัยออก 8) อาชีพ (ทีไม่บันทอนชีวิต)โดยการสร้างสุขภาพของชาวอโศก 1) เน้นการพึงตนเอง 2) ใช้ภูมิปัญญาท้องถิน 3) ปลูกฝังวัฒนธรรมในการกินอยู่หลับนอน 4) นิยมความประหยัด เรียบง่าย ปลอดภัย ใช้ทรัพยากรในพื นที 5) เน้นกิจกรรมการป้องกันก่อนการรักษา การแพทย์แผนปัจจุบัน คือ การดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรู้หรือตําราการแพทย์แผนปัจจุบันทีได้ศึกษาจากสถานศึกษาทีรับรองโดยกฎหมายว่าด้วยการประกอบโรคศิลปะ ทั งนี ให้ครอบคลุมการใช้สารเคมีหรือเครืองมือวิทยาศาสตร์การแพทย์ประกอบการวินิจฉัยและการบําบัดโรคตามทีกฎหมายกําหนด การแพทย์ทางเลือก คือ การดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรู้ทางการแพทย์ทีนอกเหนือจากการแพทย์แผนปัจจุบัน การแพทย์แผนไทย และการแพทย์พื นบ้าน 821 การแพทย์แผนไทย คือ การดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรู้หรือตําราการแพทย์แผนไทยทีได้สังสม ถ่ายทอด และพัฒนาสืบต่อกันมา หรือตามการศึกษาจากสถานศึกษาทีรับรองโดยกฎหมายว่าด้วยการประกอบโรคศิลปะ ทั งนี ให้ครอบคลุมการใช้เครืองมือวิทยาศาสตร์การแพทย์บางอย่างประกอบการวินิจฉัยและการบําบัดโรคตามทีกฎหมายกําหนด การแพทย์พื.นบ้าน คือ การดูแลสุขภาพโดยอาศัยความรู้ทีได้สังสม ถ่ายทอด และพัฒนาสืบต่อกันมาซึงมีลักษณะเฉพาะทีสอดคล้องกับวัฒนธรรม จารีต ประเพณี และทรัพยากรของชุมชนท้องถิน และเป็นทียอมรับของชุมชนท้องถินนั น เศรษฐกิจพอเพียง คือ ปรัชญา หรือแนวคิดทีพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชมหาราช ทรงมีพระราชดํารัส ให้ดํารงชีวิตตามหลักทางสายกลาง พอประมาณ มีเหตุผล มีภูมิคุ้มกัน ด้วยเงือนไขความรู้ (รอบรู้ รอบคอบ ระมัดระวัง) และเงือนไขคุณธรรม (ซือสัตย์สุจริต ขยันอดทน สติปัญญา แบ่งปัน) เพือให้เกิดสภาพชีวิต เศรษฐกิจ สังคม และสิงแวดล้อม สมดุล มันคง และยังยืน หลักปฎิจจสมุปบาท คือ สภาพอาศัยปัจจัยเกิดขึ น,การทีสิงทั งหลายอาศัยกันจึงเกิดมีขึ น,การทีทุกข์เกิดขึ นเพราะอาศัยปัจจัยต่อเนืองกันมา จรณะ 15 คือ เครืองดําเนิน,ปฏิปทา คือข้อปฏิบัติอันเป็นทางบรรลุวิชา มี 15 คือ สีลสัมปทา ความถึงพร้อมด้วยศีล อปัณณกปฏิปทา 3สัทธรรม 7 และ ฌาน 4 โสฬสญาณ 16 คือ ความรู้แจ้งเห็นจริงตามลําดับของการวิปัสสนา คือเห็นตรงต่อความเป็นจริงของสภาวธรรม,ปัญญาทีเห็นไตรลักษณ์อันให้ถอนความหลงผิดรู้ผิดในสังขารเสียได้ และการฝึกอบรมปัญญาให้เกิดความเห็นแจ้งรู้ชัดภาวะของสิงทั งหลายตามทีมันเป็นของมันเอง โพธิปักขิยธรรม 37 คือ ธรรมอันเป็นฝักฝ่ายแห่งความตรัสรู้, ธรรมทีเกื อหนุนแก่อริยมรรค มี 37 ประการคือ สติปัฏฐาน 4 สัมมัปปธาน 4 อิทธิบาท 4 อินทรีย์ 5 พละ 5 โพชฌงค์ 7 มรรคมีองค์ 8 สติปัฏฐาน 4 คือ ธรรมเป็นทีตั งแห่งสติ, ข้อปฏิบัติมีสติเป็นประธาน, การตั งสติกําหนดพิจารณาสิงทั งหลายให้รู้เห็นเท่าทันตามความเป็นจริง, การมีสติกํากับดูสิงต่าง ๆ และความเป็นไปทั งหลาย โดย 822 รู้เท่าทันตามสภาวะของมัน ไม่ถูกครอบงําด้วยความยินดียินร้าย ทีทําให้มองเห็นเพี ยนไปตามอํานาจกิเลส มี 4 อย่างคือ 1) กายานุปัสสนา สติปัฏฐาน การตั งสติกําหนดพิจารณากาย, การมีสติกํากับดูรู้เท่าทันกายและเรืองทางกาย 2) เวทนานุปัสสนา สติปัฏฐาน การตั งสติกําหนดพิจารณาเวทนา, การมีสติกํากับดูรู้เท่าทันเวทนา 3) จิตตานุปัสสนา สติปัฏฐาน การตั งสติกําหนดพิจารณาจิต, การมีสติกํากับดูรู้เท่าทันจิตหรือสภาพและอาการของจิต 4) ธัมมานุปัสสนา สติปัฏฐาน การตั งสติกําหนดพิจารณาธรรม, การมีสติกํากับดูรู้เท่าทันธรรม; เรียกสั น ๆ ว่า กาย เวทนา จิต ธรรม อิทธิบาท 4 คือ คุณเครืองให้ถึงความสําเร็จ, คุณเครืองสําเร็จประสงค์, ทางแห่งความสําเร็จ มี 4 คือ 1) ฉันทะ ความพอใจรักใคร่สิงนั น 2) วิริยะ ความพยายามทําสิงนั น 3) จิตตะ ความเอาใจฝักใฝ่ในสิงนั น 4) วิมังสา ความพิจารณาใคร่ครวญหาเหตุผลในสิงนั น อินทรีย์ 5 คือ ความเป็นใหญ่, สภาพทีเป็นใหญ่ในกิจของตน, ธรรมทีเป็นเจ้าการในการทําหน้าทีอย่างหนึง ๆ เช่น ตาเป็นใหญ่หรือเป็นเจ้าการในการเห็น หูเป็นใหญ่ในการได้ยิน ศรัทธาเป็นเจ้าการในการครอบงําเสียซึงความไร้ศรัทธา เป็นต้น 1) อินทรีย์ 6 ได้แก่ อายตนะภายใน 6 คือ ตา หู จมูก ลิ น กาย ใจ 2) อินทรีย์ 5ตรงกับ พละ 5 คือ สัทธา วิริยะ สติ สมาธิ ปัญญา ธรรม 5 อย่างชุดเดียวกันนี เรียกชือต่างกันไป 2 อย่าง ตามหน้าทีทีทํา คือ เรียกชือว่า “พละ” โดยความหมายว่า เป็นกําลังทําให้เกิดความเข้มแข็งมันคง ซึงธรรมทีตรงข้ามแต่ละอย่างจะเข้าครอบงําไม่ได้ เรียกชือว่า “อินทรีย์” โดยความหมายว่าเป็นเจ้าการในการครอบงําเสียซึงธรรมทีตรงข้ามแต่ละอย่าง คือความไร้ศรัทธา ความเกียจคร้าน ความประมาท ความฟุ้งซ่าน และความหลงงมงาย ตามลําดับ โพชฌงค์ 7 คือ ธรรมทีเป็นองค์แห่งการตรัสรู้หรือองค์ของผู้ตรัสรู้มี 7 อย่าง คือ 1) สติ 2) ธัมมวิจยะ 3) วิริยะ 4) ปิติ 5) ปัสสัทธิ 6) สมาธิ 7) อุเบกขา อริยมรรคมีองค์ 8 คือ ทางอันประเสริฐ, ทางดําเนินของพระอริยะ, ญาณอันให้สําเร็จความเป็นพระอริยะ มี 4 คือ โสดาปัตติมรรค สกทาคามิมรรค อนาคามิมรรค และอรหัตตมรรคบางทีเรียกมรรคมีองค์ 8 ว่า อริยมรรคก็มี พระขีณาสพ คือ ผู้มีอาสวะสิ นแล้ว, ผู้สิ นอาสวะแล้วหมายถึงพระอรหันต์ผู้หมดอาสวะแล้ว เพราะกําจัดอาสวะคือกิเลสทีหมักหมมอยู่ในจิต ทีชุบย้อมจิตให้ชุ่มอยู่เสมอได้แล้วอย่างสิ นเชิง ไม่กลับ มาเกิดทําอันตรายจิตได้อีกต่อไป เรียกเต็มว่า พระขีณาสพ หรือ พระอรหันตขีณาสพคําว่า พระอรหันต์ 823 คือผู้มีอาสวะสิ นแล้ว ใช้สําหรับพระสาวก, สําหรับพระพุทธเจ้า ใช้คําว่า อรหันตสัมมาสัมพุทธเจ้า พระอรหันต์ผู้ตรัสรู้ชอบเอง ปัญญาในพุทธธรรม คือ ความรู้ทัว ปรีชาหยังรู้เหตุผล ความรู้เข้าใจชัดเจน ความรู้เข้าใจหยังแยกได้ในเหตุผล ดีชัว คุณโทษ ประโยชน์มิใช่ประโยชน์ เป็นต้น และรู้ทีจะจัดแจง จัดสรร จัดการ ดําเนินการให้ลุผล ล่วงพ้นปัญหา ความรอบรู้ในสังขารมองเห็นตามเป็นจริง สมถะ คือ อุบายทางใจ เป็นวิธีฝึกอบรมจิตให้สงบ วิปัสสนา คือ อุบายทางปัญญาเพือให้จิตสงบ อุบายทางปัญญาให้เกิดความรู้ เข้าใจตามความเป็นจริง ไตรลักษณ์ คือ ลักษณะสามอาการทีเป็นเครืองกําหนดหมายให้รู้ถึงความจริงของสภาวธรรมทั งหลาย ทีเป็นอย่างนั น ๆ ลักษณะ ๓ คือ ความไม่เทียง ความเป็นทุกข์ ความมิใช่ตัวตน กรรม คือ การกระทํา วิบากกรรม คือ ผลของกรรม ทิฏฐธรรมเทียว คือ ภพ ชาติ ปัจจุบัน กิเลส คือ สิงทีทําให้ใจเศร้าหมอง ความชัวทีแฝงอยู่ในความรู้สึกนึกคิด ทําให้จิตใจขุ่นมัวไม่บริสุทธิR และเป็นเครืองปรุงแต่งความคิดให้ทํากรรม ซึงนําไปสู่ปัญหาความยุ่งยากเดือดร้อนและความทุกข์ กาม คือ ความใคร่ ความอยาก ความปรารถนา น่าใคร่ กามมี 2 คือ 1) กิเลสกาม กิเลสทีทําให้ใคร่ 2) วัตถุกาม วัตถุอันน่าใคร่ ได้แก่ กามคุณ 5 คือ รูป เสียง กลิน รส โผฏฐัพพะ (สัมผัสทางกาย) ทีน่าใคร่น่าพอใจ โลภะ คือ โลภ โทสะ คือ โกรธ โมหะ คือ หลง 824 นิพพาน คือ สภาพทีดับกิเลสและกองทุกข์แล้ว ภาวะทีจิตมีความสงบสูงสุด เพราะไร้ทุกข์ ไร้สุข เป็นอิสรภาพสมบูรณ์กล่าวโดยสรุป นิพพานคือการไม่มีกิเลสตัณหาทีจะร้อยรัดพัดกระพือให้กระวนกระวายใจ อันเป็นจุดหมายสูงสุดของพระพุทธศาสนา โอวาทปาฏิโมกข์ คือ หลักคําสอนสําคัญของพระพุทธศาสนา หรือคําสอนอันเป็นหัวใจสําคัญของพระพุทธศาสนา ได้แก่ พระพุทธพจน์ 3 คาถากึง ทีพระพุทธเจ้าตรัสแก่พระอรหันต์ 1,250รูป ผู้ไปประชุมกันโดยมิได้นัดหมาย ณ พระเวฬุวนาราม ในวันมาฆบูชา คือ การไม่ทําบาปทั งปวง การทํากุศลให้ถึงพร้อม การทําจิตใจให้ผ่องใส พรหมวิหาร 4 คือ ธรรมเครืองอยู่ของพรหม, ธรรมประจําใจอันประเสริฐ, ธรรมประจําใจของท่านผู้มีคุณความดียิงใหญ่ มี 4 คือ เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา โอฆะสงสาร คือ การเวียนเกิดเวียนตายในห้วงของกิเลส เหตุแห่งการวิมุตติ 5 คือ เหตุทีทําให้บรรลุหลุดพ้นกิเลส (วิมุตติ) ได้ องค์คุณอุเบกขา 5 คือ ลักษณะของการปล่อยวางแบบพุทธ 5 อย่าง สาราณียธรรม 6 คือ หลักการอยู่ร่วมกัน พุทธพจน์ 7 คือ คําสังสอนของพระพุทธเจ้า 7 ข้อ สมาธิปริขาร 7 คือ องค์ประกอบของสมาธิพุทธ 7 ประการ อปริหานิยธรรม 7 คือ ธรรมทีพาเจริญอย่างเดียว ไม่มีเสือมเลย สัปปุริสธรรม 7 คือ ธรรมของสัตบุรุษ (คนทีมีความเห็นถูกต้อง) สัปปายะ คือ สิงทีเหมาะควรแก่การเพิกถอนกิเลส 825 อสัปปายะ คือ สิงทีไม่เหมาะควรแก่การเพิกถอนกิเลส อวิชชา คือ ความไม่รู้จักอริยสัจ มูตรเน่า คือ ปัสสาวะ สติ คือ ความระลึกได้, นึกได้, ความไม่เผลอ, การคุมใจไว้กับกิจ หรือกุมจิตไว้กับสิงทีเกียวข้อง, จําการทีทําและคําทีพูดแล้ว แม้นานได้ สัมปชัญญะ คือ ความรู้ตัวทัวพร้อม, ความรู้ตระหนัก, ความรู้ชัดเข้าใจชัด ซึงสิงทีนึกได้; มักมาคู่กับ สติ อภิชฌา คือ โลภอยากได้ของเขา, ความคิด เพ่งเล็งจ้องจะเอาของคนอืน โทมนัส คือ ความเสียใจ, ความเป็นทุกข์ใจ โสมนัส คือ ความดีใจ, ความสุขใจ, ความปลาบปลื ม 826 827 คําอธิบายสัญญลักษณ์และคําย่อ ในวิทยานิพนธ์นี ผู้วิจัยได้อ้างอิงข้อมูลจากคัมภีร์พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับสยามรัฐ พุทธศักราช 2541 โดยใช้อักษรย่อแทนชือเต็มคัมภีร์ตามระบบอ้าง เล่ม/ข้อ ตัวอย่าง ที.ปา. 11/293 หมายถึง ทีฆนิกายปาฏิกวคฺคปาลิพระไตรปิฎกเล่มที 11 ข้อ 293 เป็นต้น พระวินัยปิฎก วิ.มหา. วินยปิฏก มหาวิภงฺคปาลิ วิ.ภิกฺขุนี. วินยปิฏก ภิกฺขุนีวิภงฺคปาลิ วิ.ม. วินยปิฏก มหาวคฺคปาลิ วิ.จู. วินยปิฏก จูฬวคฺคปาลิ วิ.ป. วินยปิฏก ปาริวารปาลิ พระสุตตันตปิฎก ที.สี. ทีฆนิกาย สีลกฺขนฺธวคฺคปาลิ ที.ม. ทีฆนิกาย มหาวคฺคปาลิ ที.ปา. ทีฆนิกาย ปาฏิกวคฺคปาลิ ม.มู. มชฺฌิมนิกาย มูลปณฺณาสกปาลิ ม.ม. มชฺฌิมนิกาย มชฺฌิมปณฺณาสกปาลิ ม.อุ. มชฺฌิมนิกาย อุปริปณฺณาสกปาลิ สํ.ส. สํยุตฺตนิกาย สคาถวคฺคปาลิ สํ.นิ. สํยุตฺตนิกาย นิทานวคฺคปาลิ สํ.ข. สํยุตฺตนิกาย ขนฺธวารวคฺคปาลิ สํ.สฬา. สํยุตฺตนิกาย สฬายตนวคฺคปาลิ สํ.ม. สํยุตฺตนิกาย มหาวารวคฺคปาลิ องฺ.เอกก. องฺคุตฺตรนิกาย เอกกนิปาตปาลิ องฺ.ทุก. องฺคุตฺตรนิกาย ทุกนิปาตปาลิ องฺ.ติก องฺคุตฺตรนิกาย ติกนิปาตปาลิ องฺ.จตุกฺก. องฺคุตฺตรนิกาย จตุกฺกนิปาตปาลิ 828 องฺ.ปWฺจก. องฺคุตฺตรนิกาย ปWฺจกนิปาตปาลิ องฺ.ฉกฺก. องฺคุตฺตรนิกาย ฉกฺกนิปาตปาลิ องฺ.สตฺตก. องฺคุตฺตรนิกาย สตฺตกนิปาตปาลิ องฺ.อฏฺฐก. องฺคุตฺตรนิกาย อฏฺฐกนิปาตปาลิ องฺ.นวก. องฺคุตฺตรนิกาย นวกนิปาตปาลิ องฺ.ทสก. องฺคุตฺตรนิกาย ทสกนิปาตปาลิ องฺ.เอกาทสก. องฺคุตฺตรนิกาย เอกาทสกนิปาตปาลิ ขุ.ขุ. ขุทฺทกนิกาย ขุทฺทกปาฐปาลิ ขุ.ธ. ขุทฺทกนิกาย ธมฺมปทปาลิ ขุ.อุ. ขุทฺทกนิกาย อุทานปาลิ ขุ.อิติ. ขุทฺทกนิกาย อิติวุตฺตกปาลิ ขุ.สุ. ขุทฺทกนิกาย สุตฺตนิปาตปาลิ ขุ.วิ. ขุทฺทกนิกาย วิมานวตฺถุปาลิ ขุ.เปต. ขุทฺทกนิกาย เปตวตฺถุปาลิ ขุ.เถร. ขุทฺทกนิกาย เถรคาถาปาลิ ขุ.เถรี. ขุทฺทกนิกาย เถรีคาถาปาลิ ขุ.ชา. ขุทฺทกนิกาย ชาตกปาลิ ขุ.ม. ขุทฺทกนิกาย มหานิทฺเทสปาลิ ขุ.จู. ขุทฺทกนิกาย จูฬนิทฺเทสปาลิ ขุ.ป. ขุทฺทกนิกาย ปฏิสมฺภิทามคฺคปาลิ ขุ.อป. ขุทฺทกนิกาย อปทานปาลิ ขุ.พุทฺธ. ขุทฺทกนิกาย พุทฺธวํสปาลิ ขุ.จริยา. ขุทฺทกนิกาย จริยาปิฏกปาลิ พระอภิธรรมปิฎก อภิ.สงฺ. อภิธมฺมปิฏก ธมฺมสงฺคณีปาลิ อภิ.วิ. อภิธมฺมปิฏก วิภงฺคปาลิ อภิ.ธา. อภิธมฺมปิฏก ธาตุกถาปาลิ อภิ.ปุ. อภิธมฺมปิฏก ปุคฺคลปWฺญตฺติปาลิ อภิ.ก. อภิธมฺมปิฏก กถาวตฺถุปาลิ 829 อภิ.ย. อภิธมฺมปิฏก ยมกปาลิ อภิ.ป. อภิธมฺมปิฏก ปฏฺฐานปาลิ ปกรณวิเสส เนตฺติ. เนตฺติปกรณ เปฏโก. เปฏโกปเทส มิลินฺท. มิลินฺทปWฺหปกรณ วิสุทฺธิ. วิสุทฺธิมคฺคปกรณ อรรถกถาพระวินัยปิฎก วิ.อ. วินยปิฏก สมนฺตปาสาทิกาปาราชิกกณฺฑ–สํฆาทิเสสาทิ- มหาวคฺคาทิอฏฺฐกถา กงฺขา.อ. กงฺขาวิตรณีอฏฺฐกถา วิ.สงฺคห. วินยสงฺคหอฏฺฐกถา วิ.นิจฺฉย. วินยวินิจฺฉย อุตฺตรวิ. อุตฺตรวินิจฺฉย ขุทฺทสิกฺขา ขุทฺทสิกฺขา มูลสิกฺขา มูลสิกฺขา อรรถกถาพระสุตตันตปิฎก ที.สี.อ. ทีฆนิกาย สุมงฺคลวิลาสินี สีลกฺขนฺธวคฺคอฏฺฐกถา ที.ม.อ. ทีฆนิกาย สุมงฺคลวิลาสินี มหาวคฺคอฏฺฐกถา ที.ปา.อ. ทีฆนิกาย สุมงฺคลวิลาสินี ปาฏิกวคฺคอฏฺฐกถา ม.มู.อ. มชฺฌิมนิกาย ปปWฺจสูทนี มูลปณฺณาสกอฏฺฐกถา ม.ม.อ. มชฺฌิมนิกาย ปปWฺจสูทนี มชฺฌิมปณฺณาสกอฏฺฐกถา ม.อุ.อ. มชฺฌิมนิกาย ปปWฺจสูทนี อุปริปณฺณาสกอฏฺฐกถา สํ.ส.อ. สํยุตฺตนิกาย สารตฺถปฺปกาสินีสคาถวคฺคอฏฺฐกถา สํ.นิ.,ข.อ. สํยุตฺตนิกาย สารตฺถปฺปกาสินีนิทาน-ขนฺธวารวคฺคอฏฺฐกถา สํ.สฬา.,ม.อ. สํยุตฺตนิกาย สารตฺถปฺปกาสินีสฬายตน-มหาวารวคฺคอฏฺฐกถา 830 องฺ.เอกก.อ. องฺคุตฺตรนิกาย มโนรถปูรณี เอกกนิปาตอฏฺฐกถา องฺ.ทุก.,ติก.,จตุกฺก.,อ. องฺคุตฺตรนิกาย มโนรถปูรณี ทุกาทินิปาตอฏฺฐกถา องฺ.ปWฺจก.,ฉกฺก.,สตฺตก.,อฏฺฐก.,นวก.,ทสก.,เอกาทสก.อ. องฺคุตฺตรนิกาย มโนรถปูรณี ปWฺจกาทินิปาตอฏฺฐกถา ขุ.ขุ.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถโชติกา ขุทฺทกปาฐอฏฺฐกถา ขุ.ธ.อ. ขุทฺทกนิกาย ธมฺมปทอฏฺฐกถา ขุ.อุ.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถทีปนี อุทานอฏฺฐกถา ขุ.อิติ.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถทีปนี อิติวุตฺตกอฏฺฐกถา ขุ.สุ.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถโชติกา สุตฺตนิปาตอฏฺฐกถา ขุ.วิ.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถทีปนี วิมานวตฺถุอฏฺฐกถา ขุ.เปต.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถโชติกา เปตวตฺถุอฏฺฐกถา ขุ.เถร.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถทีปนี เถรคาถาอฏฺฐกถา ขุ.เถรี.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถทีปนี เถรีคาถาอฏฺฐกถา ขุ.ชา.อ. ขุทฺทกนิกาย ชาตกอฏฺฐกถา ขุ.ม.อ. ขุทฺทกนิกาย สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกา มหานิทฺเทสอฏฺฐกถา ขุ.จู.อ. ขุทฺทกนิกาย สทฺธมฺมปฺปชฺโชติกา จูฬนิทฺเทสอฏฺฐกถา ขุ.ป.อ. ขุทฺทกนิกาย สทฺธมฺมปฺปกาสินี ปฏิสมฺภิทามคฺคอฏฺฐกถา ขุ.อป.อ. ขุทฺทกนิกาย วิสุทฺธชนวิลาสินี อปทานอฏฺฐกถา ขุ.พุทฺธ.อ. ขุทฺทกนิกาย มธุรตฺถวิลาสินี พุทฺธวํสอฏฺฐกถา ขุ.จริยา.อ. ขุทฺทกนิกาย ปรมตฺถทีปนี จริยาปิฏกอฏฺฐกถา อรรถกถาพระอภิธรรมปิฎก อภิ.สงฺ.อ. อภิธมฺมปิฏก ธมฺมสงฺคณี อฏฺฐสาลินีอฏฺฐกถา อภิ.วิ.อ. อภิธมฺมปิฏก วิภงฺค สมฺโมหวิโนทนีอฏฺฐกถา อภิ.ปWฺจ.อ. อภิธมฺมปิฏก ปWฺจปกรณอฏฺฐกถา อรรรถกถาปกรณวิเสส เนตฺติ.อ. ขุทฺทกนิกาย เนตฺติอฏฺฐกถา สงฺคห. อภิธมฺมตฺถสงฺคห 831 อภิ.วตาร. อภิธมฺมาวตาร ฎีกาพระวินัยปิฎก วชิร.ฏีกา วชิรพุทฺธิฏีกา สารตฺถ.ฏีกา สารตฺถทีปนีฏีกา วิมติ.ฏีกา วิมติวิโนทนีฏีกา กงฺขา.ฏีกา กงฺขาวิตรณีปุราณฏีกา กงฺขา.ฏีกา (อภินว) วินยตฺถมWฺชูสากงฺขาวิตรณีอภินวฏีกา วินย.ฏีกา วินยาลงฺการฏีกา วิ.ฏีกา วินยวินิจฺฉยฏีกา อุตฺตร.ฏีกา อุตฺตรวินิจฺฉยฏีกา ขุทฺท.ฏีกา ขุทฺทสิกฺขาปุราณฏีกา ขุทฺท.ฏีกา (อภินว) ขุทฺทสิกฺขาอภินวฏีกา มูล.ฏีกา มูลสิกฺขาฏีกา ฎีกาพระสุตตันตปิฎก ที.สี.ฏีกา ทีฆนิกาย ลีนตฺถปฺปกาสนี สีลกฺขนฺธวคฺคฏีกา ที.ม.ฏีกา ทีฆนิกาย ลีนตฺถปฺปกาสนี มหาวคฺคฏีกา ที.ปา.ฏีกา ทีฆนิกาย ลีนตฺถปฺปกาสนี ปาฏิกวคฺคฏีกา ที.สี.ฏีกา (อภินว) ทีฆนิกาย สาธุวิลาสินี สีลกฺขนฺธวคฺคอภินวฏีกา ม.มู.ฏีกา มชฺฌิมนิกาย ลีนตฺถปฺปกาสนี มูลปณฺณาสกฏีกา ม.ม.ฏีกา มชฺฌิมนิกาย ลีนตฺถปฺปกาสนี มชฺฌิม-อุปริปณฺณาสกฏีกา สํ.ฏีกา สํยุตฺตนิกาย ลีนตฺถปฺปกาสนี สํยุตฺตฏีกา องฺ.ฏีกา องฺคุตฺตรนิกาย สารตฺถมWฺชูสา องฺคุตฺตรฏีกา ขุ.ธ.ฏีกา ธมฺมปทมหาฏีกา ฎีกาพระอภิธรรมปิฎก อภิ.มูลฏีกา อภิธมฺมปิฏก ธมฺมสงฺคณี-วิภงฺค-ปWฺจปกรณมูลฏีกา อภิ.อนุฏีกา อภิธมฺมปิฏก ธมฺมสงฺคณี-วิภงฺค-ปWฺจปกรณอนุฏีกา ม.ฏีกา มณิทีปฏีกา 832 มธุ.ฏีกา มธุสารตฺถทีปนีฏีกา ฎีกาปกรณวิเสส เนตฺ.ฏีกา เนตฺติฏีกา เนตฺ.วิ. เนตฺติวิภาวินี มิลินฺท.ฏีกา มธุรตฺถปกาสินี มิลินฺทปWฺหฏีกา วิสุทฺธิ.มหาฏีกา ปรมตฺถมWฺชูสา วิสุทฺธิมคฺคมหาฏีกา วิสุทฺธิ.จูฬฏีกา วิสุทฺธิมคฺคจูฬฏีกา อภิ.วตารฏีกา อภิธมฺมตฺถวิกาสินี อภิธมฺมาวตารฏีกา วิภาวินี. อภิธมฺมตฺถวิภาวินีฏีกา มณิ.ฏีกา มณิสารมWฺชูสาฏีกา คัณฐี ปฏิ. คณฺฐี ปฏิสมฺภิทามคฺคฏฺฐกถาคณฺฐี วิ.โยชนา อภิธมฺมตฺถวิภาวินีโยชนา