13 บทที่ 8.docx

ษ 60 0.725 3.5 การฟังธรรม ไม่เพิ่มทุกข์ใจ 35 0.723 3.6 การแบ่งปัน สร้างสุข 40 0.753 3.7 หมอมีศีล เพิ่มฤทธิ์รักษาโรค 44 0.686 4 ศรัทธาสิ่งใด ๆ ที่รักษาโรคได้ 4 0.711 5 บุญกิริยาวัตถุ กลไกการฟื้นฟูสวนป่านาไร่ไร้สารพิษ 34 0.777 6 บุญกิริยาวัตถุ กลไกการเผยแพร่ภูมิรู้สวนป่านาไร่ และภูมิรู้เภสัชวัตถุ 24 0.669 7 ความเชื่อเรื่องกรรม ก่อเกิดบุญกิริยาวัตถุ 50 0.677 8 พลัง “บวร” กลไกการถ่ายทอดภูมิรู้เพื่อการพัฒนาสุขภาพดี 45 0.671 ตารางที่ 12 แสดงรายการ 8 รหัสภูมิปัญญาหลัก และ 12 รหัสภูมิปัญญาย่อย พร้อมแสดงที่มาขอ งข้อคำถามที่เกี่ยวข้อง และค่าน้ำ หนักองค์ประกอบ ที่ได้จากผลการวิจัยเชิงสำรวจ เ ภาพที่ 27 การดำเนินงานวิจัยตามแบบแผนและขั้นตอนกลไกสังคม งานวิจัยเล่มนี้ ดำเนินการตามแบบแผนและขั้นตอนกลไกสังคมดังนี้ จากปัญหาและวัตถุประสงค์การวิจัย ผู้วิจัยแสวงหาความรู้ กฎทางสังคมจากแหล่งข้อมูลต่าง ๆ ใน บทที่ 2 แล้วนำมาออกแบบวิธีการวิจัย จากนั้นดำเนินการวิจัยเชิงคุณภาพ ลงพื้นที่ภาคสนามเพื่อแสวงหาภูมิปัญญาเภสัชวัตถุในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญจากหมอพื้นบ้าน ผู้นำชุมชน ผู้สูงอายุและผู้รู้อื่น ๆ ซึ่งเป็นผู้สร้างบรรทัดฐานให้คนในสังคมนั้น ๆ และรายงานข้อค้นพบไว้ในบทที่ 4 และ 5 จากนั้นนำบทสัมภาษณ์ที่ได้มาสร้างกระทงคำถามในบทที่ 6 แล้วนำไปทำการวิจัยเชิงปริมาณกับผู้สูงอายุ จำนวน 500 คน เพื่อให้ได้มาซึ่งวิถีประชาที่ประชาชนเห็นชอบด้วย นำข้อมูลที่ได้มาประมวลผลด้วยเทคนิคการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ ได้ค่าน้ำหนักองค์ประกอบของแต่ละข้อกระทงคำถาม และได้องค์ประกอบที่สำคัญจำนวน 4 องค์ประกอบที่มีค่าไอเกนมากกว่า 1 นำองค์ประกอบที่ได้ไปพิจารณาร่วมกับข้อมูลในบทที่ 4 , 5 และ 6 เพื่อความครอบคลุมในแต่ละประเด็นยิ่งขึ้น จากนั้นนำข้อมูลที่ได้มาถอดรหัสภูมิปัญญา เพื่อกำหนดบรรทัดฐานที่ได้จากการวิจัย ดังปรากฏในบทที่ 7 จากนั้นนำมาจัดทำบทเรียนการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ไทลาว ในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ในบทที่ 8 ซึ่งถือเป็นระเบียบในการเรียนการสอน บทเรียนการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ไทลาวในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขง ด้วยเภสัชวัตถุในสวนป่านาที่สัมพันธ์กับบุญ ประกอบด้วยหัวเรื่องและเนื้อหาที่เรียบเรียงมาจากผลการวิเคราะห์องค์ประกอบเภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญของผู้สูงอายุในประเทศไทย และรหัสภูมิปัญญาการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุ โดยนำข้อมูลทั้งสองส่วนมาเรียบเรียงผสมผสานระหว่างข้อปฏิบัติจากภูมิปัญญาดั้งเดิมของชาวบ้านที่สืบทอดมาจากบรรพบุรุษ การแพทย์พื้นบ้าน การแพทย์วิถีพุทธ ร่วมกับธรรมะในพระพุทธศาสนา บทเรียนเล่มนี้ได้รับการตรวจสอบความเหมาะสมจากผู้เชี่ยวชาญซึ่งเลือกแบบเจาะจง จากผู้เชี่ยวชาญด้านการแพทย์แผนไทย การแพทย์วิถีพุทธ ปราชญ์พื้นบ้านผู้มีภูมิรู้นิเวศการเกษตร ผู้ทรงคุณวุฒิและผู้เชี่ยวชาญ รวมทั้งอาจารย์ที่ปรึกษา เพื่อให้ได้บทเรียนการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ไทลาวในอนุภูมิภาคลุ่มแม่น้ำโขงที่สมบูรณ์และสอดคล้องกับบริบทของกลุ่มชาติพันธุ์ไทลาว รายละเอียดเนื้อหาในบทเรียนการพัฒนาสุขภาพฯ ประกอบด้วย ปกหน้า ปกรอง วัตถุประสงค์การจัดทำ บทเรียน คำนำ สารบัญ รหัสภูมิปัญญาการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุ บทส่งท้าย และปกหลัง ดังนี้ บทเรียนการพัฒนาสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ไทลาว ในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขง ด้วยเภสัชวัตถุในสวนป่านาที่สัมพันธ์กับบุญ โดย ผุสดี เจริญไวยเจตน์ ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค (สาธารณสุขชุมชน) มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์ คำนำ บทเรียนฉบับนี้ จัดทำเพื่อเป็นบทเรียนการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุ ด้วยเภสัชวัตถุในสวนป่านา ที่สัมพันธ์กับบุญ ตามวัตถุประสงค์ของวิทย า นิพนธ์เรื่อง เภสัชวัตถุในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญในประเทศไทย และ สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ประโยชน์ที่ประชาชนจะได้รับ คือ ได้แนวทางการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุ รวมทั้งเป็นแนวทางในการส่งเสริมสุขภาพให้กับประชาชนทั่วไป ให้เป็นผู้มีสุขภาพดี ห่างไกลโรค โดยนำองค์ความรู้ภูมิปัญญาการแพทย์ ภูมิปัญญาการเกษตร และภูมิปัญญาทางพุทธศาสนา หรือนำเรื่องของเภสัชวัตถุ สวนป่านาไร่ และบุญ ตามลำดับ มา บูรณา การร่วมกัน เพื่อให้ประชาชนมีความสามารถในการพัฒนาสุขภาพ และหรือส่งเสริมสุขภาพของตนเองผ่านกิจกรรมต่าง ๆ ในวิถีชีวิตของตนเอง อนึ่งการพัฒนาสุขภาพของผู้สูงอายุตามแนวทางนี้ สามารถเรียนรู้ได้ทุกช่วงวัย และควรเริ่มเรียนตั้งแต่วัยเด็ก เพื่อสั่งสมประสบการณ์การใช้ภูมิปัญญาต่าง ๆ และการเห็นผลดีของการใช้ภูมิปัญญาเหล่านี้จะสั่งสมเป็นความเชื่อ ความศรัทธา เกิดความมั่นใจในการใช้ เผยแพร่ และเป็นตัวอย่างจริงของผู้ใช้ภูมิปัญญานี้ ผุสดี เจริญ ไวยเจตน์ พฤศจิกายน 2561 สารบัญ หน้า TOC \o "1-2" \h \z \u คำนำ PAGEREF _Toc532985776 \h 231 สารบัญ PAGEREF _Toc532985777 \h 232 คำแนะนำสำหรับครู PAGEREF _Toc532985778 \h 234 คำแนะนำสำหรับผู้เรียน PAGEREF _Toc532985779 \h 235 แบบทดสอบก่อนเรียน PAGEREF _Toc532985780 \h 236 บทที่ 1 รหัสภูมิปัญญาเภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี PAGEREF _Toc532985781 \h 237 ความสำคัญของเภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี PAGEREF _Toc532985782 \h 237 สัญลักษณ์ภาพ เภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี PAGEREF _Toc532985784 \h 237 รหัสภูมิปัญญาเภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี PAGEREF _Toc532985785 \h 239 กิจกรรมท้ายบทเรียน PAGEREF _Toc532985794 \h 243 บทที่ 2 แนวทางภูมิรู้ฟื้นฟูสุขภาพ เหมาะกับการถือปฏิบัติยามเจ็บป่วย PAGEREF _Toc532985795 \h 244 ความหมายภูมิรู้ฟื้นฟูสุขภาพ PAGEREF _Toc532985796 \h 244 แนวทางภูมิรู้ฟื้นฟูสุขภาพ PAGEREF _Toc532985797 \h 244 กิจกรรมท้ายบทเรียน PAGEREF _Toc532985799 \h 250 บทที่ 3 แนวทางไร้สารพิษ สร้างสุขภาพ เหมาะกับการถือปฏิบัติในชีวิตประจำวัน PAGEREF _Toc532985800 \h 251 ความหมายไร้สารพิษ สร้างสุขภาพ PAGEREF _Toc532985801 \h 251 แนวทางไร้สารพิษ สร้างสุขภาพ PAGEREF _Toc532985802 \h 251 กิจกรรมท้ายบทเรียน PAGEREF _Toc532985804 \h 259 บทที่ 4 แนวทางชุมชนบุญ สุขภาพดี PAGEREF _Toc532985805 \h 260 ความหมายชุมชนบุญ สุขภาพดี PAGEREF _Toc532985806 \h 260 แนวทางชุมชนบุญ สุขภาพดี PAGEREF _Toc532985807 \h 260 กิจกรรมท้ายบทเรียน PAGEREF _Toc532985809 \h 261 แบบทดสอบหลังเรียน PAGEREF _Toc532985810 \h 262 บรรณานุกรม PAGEREF _Toc532985811 \h 263 ภาคผนวก ก วิธีการหายใจกปาละบาติ ของแพทย์วิถีพุทธ PAGEREF _Toc532985812 \h 264 สารบัญ ภาคผนวก ข. การทำจุลินทรีย์พลังศีล และปุ๋ยพลังศีล PAGEREF _Toc532985815 \h 265 ภาคผนวก ค การทำกสิกรรมไร้สารพิษพลังศีลแบบยั่งยืน PAGEREF _Toc532985822 \h 269 คำแนะนำสำหรับครู 1 . บทเรียนการพัฒนาสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ไทลาวในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขง ใช้สำหรับประกอบการจัดการเรียนรู้ในชั้นเรียน หรือการศึกษาด้วยตนเอง สำหรับผู้สนใจ 2. ศึกษาบทเรียนตั้งแต่เริ่มต้นถึงเนื้อหาสุดท้าย อ่านทั้งเนื้อหาและกิจกรรมให้เข้าใจก่อน 3. ศึกษาว่ากิจกรรมในเรื่องใดที่ครูต้องเป็นผู้ให้คำแนะนำ หรือให้คำปรึกษา 4. ชี้แจงให้ผู้เรียนอ่านคำแนะนำในการใช้บทเรียนสำเร็จรูป และปฏิบัติตามทุกขั้นตอน ทั้งเนื้อหา กิจกรรม คำถาม คำตอบ หรือแบบทดสอบก่อนเรียนและหลังเรียน 5. ครูทำหน้าที่เป็นที่ปรึกษา คอยให้คำแนะนำ ช่วยเหลือยามที่ผู้เรียนเกิดปัญหา ครูไม่ได้ทำหน้าที่เป็นผู้สอน 6. ก่อนเริ่มเรียนรู้ ควรจัดกิจกรรมที่เสริมสร้างการมีสมาธิ เช่น การนั่งสมาธิ ด้วยการกำหนดสิ่งใด สิ่งหนึ่ง จะลืมตาหรือหลับตาก็ได้ ตามที่ตนเคยทำสัก 5 นาทีก่อนเริ่มการเรียนรู้ หรือให้การเดินชมสวนป่านาไร่ สัก 5 – 10 นาที หรือทำการฝึกการหาย ใจก ปาละบาติ ของการแพทย์วิถีพุทธ ในภาคผนวก ก.วิธีการหาย ใจก ปาละบาติ ของแพทย์วิถีพุทธ คำแนะนำสำหรับผู้เรียน บทเรียนการพัฒนาสุขภาพผู้สูงอายุกลุ่มชาติพันธุ์ไทลาวในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขงนี้ จัดทำขึ้นเพื่อให้ผู้เรียนศึกษาด้วยตนเอง โปรดอ่านคำแนะนำก่อนศึกษาบทเรียน ดังต่อไปนี้ 1 . บทเรียนนี้ไม่ใช่ข้อทดสอบ ผู้เรียนไม่ต้องกังวลใจ พยายามทำไปอย่างช้าๆ ทีละเรื่อง ผู้เรียนจะได้รับความรู้ ได้ทำแบบฝึกหัด และได้ทำกิจกรรมต่างๆ ด้วยตัวผู้เรียนเอง 2. ก่อนที่ผู้เรียนจะศึกษา ควรทำแบบทดสอบก่อนเรียนก่อน 3. ให้ทำไปทีละเรื่อง ทำไปช้าๆ ไม่ต้องรีบร้อน ถ้าเหนื่อยหรือเบื่อให้พักสักครู่แล้วค่อยทำต่อไป 4. เมื่อศึกษาจบทุกบทแล้ว ให้ผู้เรียนทำแบบทดสอบหลังเรียนด้วย เสร็จแล้วตรวจคำตอบในเฉลย เพื่อดูผลความก้าวหน้าของตนเอง 5. ถ้าตอบผิด ให้กลับไปศึกษาเนื้อหาอีกครั้ง ทำความเข้าใจให้ดี แล้วตอบคำถามใหม่ ถ้าตอบคำถามผิดอีก ให้ปรึกษาครูผู้สอน 6. ก่อนเริ่มเรียน ควรเริ่มกิจกรรมที่เสริมสร้างการมีสมาธิ เช่น การนั่งสมาธิ ด้วยการกำหนดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง จะลืมตาหรือหลับตาก็ได้ ตามที่ตนเคยทำสัก 5 นาทีก่อนเริ่มการเรียนรู้ หรือให้การเดินชมสวนป่านาไร่ สัก 5 – 10 นาที หรือทำการฝึกการหาย ใจก ปาละบาติ ของการแพทย์วิถีพุทธ ในภาคผนวก ก.วิธีการหาย ใจก ปาละบาติ ของแพทย์วิถีพุทธ แบบทดสอบก่อนเรียน 1. ข้อใดคือภูมิรู้เภสัชวัตถุ ก เภสัชวัตถุ 9 รส ข เภสัชวัตถุ ฤทธิ์ร้อน – ฤทธิ์เย็น ค หมอดูแลตนเอง ง ถูกทุกข้อ 2 . ข้อใดคือ ภูมิรู้สวนป่านาไร่ ก ใช้ธรรมชาติ สร้างธรรมชาติ ข ปลูกข้าว ถั่ว งา ให้เป็นวัฒนธรรม ค ผิดทุกข้อ ง ถูกทุกข้อ 3 . ข้อใดคือ บุญรักษาโรค ก ไม่เบียดเบียนตนเอง ด้วยการสร้างทุกข์ใจ ข ไม่เบียดเบียนผู้อื่น ด้วยการพึ่งตนเองเท่าที่จะทำได้ ค ไม่เบียดเบียนสัตว์อื่น ด้วยการลดการรับประทานเนื้อสัตว์ ง ถู กทุกข้อ 16932 192193 เฉลยแบบทดสอบก่อนเรียน 1 ง 2 ง 3 ง บทที่ 1 รหัสภูมิปัญญาเภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี ความสำคัญของเภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี การมีสุขภาพดีเป็นสิ่งที่น่าปรารถนาของทุกคน แต่เมื่อมีความเจ็บป่วยเกิดขึ้น ยารักษาโรค จะเป็นสิ่งแรก ๆ ที่ผู้คนจะแสวงหา ปัจจุบันมีโรคหลายโรคที่รักษาไม่หาย โดยเฉพาะโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง โรคหลายโรคมีวิธีการรักษา แต่อาจมีอันตรายจากผลข้างเคียงของยาเคมี มีค่าใช้จ่ายด้านสุขภาพสูง บางคนเลือกใช้เภสัชวัตถุต่าง ๆ แล้วโรคหาย แต่บางคนเป็นโรคเดียวกันใช้เภสัชวัตถุเดียวกัน แต่โรคไม่หาย ผู้วิจัยจึงทำการศึกษาเรื่องเภสัชวัตถุจากสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญของผู้สูงอายุในประเทศไทย และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว โดยใช้วิธีการศึกษาวิจัยแบบผสมผสาน เริ่มจากการลงภาคสนามและสัมภาษณ์เชิงลึกด้วยวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพแนวชาติพันธุ์วรรณนา นำข้อมูลที่ได้สร้างเป็นข้อคำถามจำนวน 60 ข้อ แล้วนำไปทำวิจัยเชิงปริมาณในกลุ่มตัวอย่างจำนวน 500 ราย วิเคราะห์ข้อมูลด้วยเทคนิคการวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงสำรวจ ตามวิธีการวิจัยเชิงปริมาณ เพื่อยืนยันความน่าเชื่อถือของข้อมูลที่ได้มาจากงานวิจัยเชิงคุณภาพก่อนหน้า สัญลักษณ์ภาพ เภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี สัญลักษณ์ภาพเภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี ผู้วิจัยดัดแปลงมาจากดอกอ่อมแซบ (บุษบาริมทาง) ซึ่งเป็นเภสัชวัตถุฤทธิ์เย็น ที่พบเห็นง่ายตามข้างทางทั้งในประเทศไทยและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นเภสัชวัตถุที่ขึ้นง่าย แต่ไม่ค่อยมีคนใส่ใจนำไปปลูกเป็นพืชกินได้ หรือไม้ประดับ แต่เมื่อได้เรียนรู้เรื่องเภสัชวัตถุฤทธิ์เย็น รวมถึงวิธีการปรับสมดุลร้อนเย็นของร่างกาย เพื่อสร้างสุขภาพดี ทำให้บ้านของผู้ที่รู้คุณค่าของอ่อมแซบ ก็จะนำก้านแก่ไปปักชำ และนำยอดไปกินเป็นผักสด ผักลวก แกงจืด โดยเฉพาะการนำไปทำน้ำสมุนไพรฤทธิ์เย็นดื่ม และเมื่อตัดยอดอ่อมแซบนำไปใช้ ก็จะยิ่งแตกยอด ออกใบและดอกเป็นพุ่มสวย กลายเป็นไม้ประดับบ้าน มองแล้วสดชื่นม ี ความสุขได้ ดอกอ่อมแซบประกอบด้วยกลีบดอก 5 กลีบแทนรหัสภูมิปัญญาหลักในการพัฒนาสุขภาพ คือ 1) ภูมิรู้เภสัชวัตถุ 2) ภูมิรู้สวนป่านาไร่ และบุญกิริยาวัตถุ โดยส่วนของรหัสภูมิปัญญาบุญกิริยาวัตถุ มี 3 รหัสด้วยกันคือ 3) เพิ่มศีล รักษาโรค เป็นความรู้เรื่องบุญกิริยาวัตถุที่ใช้ในการพัฒนาสุขภาพ 4) ศรัทธาสิ่งใด ที่รักษาโรคได้ ซึ่งเป็นบุญกิริยาวัตถุที่เสริมกับภูมิรู้เภสัชวัตถุ เพื่อสร้างสุขภาพดีอย่างมีประสิทธิภาพ 5) บุญกิริยาวัตถุ กลไกการฟื้นฟู สวนป่านาไร่ไร้สารพิษ ส่วนของกิ่งของอ่อมแซบแทนรหัสภูมิปัญญาที่ 6) บุญกิริยาวัตถุ กลไกการเผยแพร่ภูมิรู้สวนป่านาไร่ และภูมิรู้เภสัชวัตถุ โดยมีใบอ่อมแซบ 2 ใบแทน 7) ความเชื่อเรื่องกรรม และ 8 ) พลัง“บวร” ซึ่งเป็นพลังขับเคลื่อนภายใน และพลังขับเคลื่อนภายนอก ตามลำดับ ที่สนับสนุนการกระทำบุญกิริยาวัตถุ รหัสภูมิปัญญาที่แสดงในกลีบดอก แต่ละรหัสภูมิปัญญา สามารถสร้างสุขภาพดีด้วยรหัสภูมิปัญญาเพียงรหัสเดียว แต่ประสิทธิภาพของการพัฒนาสุขภาพจะเพิ่มขึ้นเมื่อ บูรณา การร่วมกับรหัสภูมิปัญญาอื่น ๆ ขณะที่รหัสภูม ิปัญญาที่อยู่ในส่วนของกิ่งและใบ เป็นพลังในการ ขับเคลื่อนให้เกิดบุญกิริยาวัตถุ ซึ่งส่งเสริมให้การการพัฒนาสุขภาพ และการเผยแพร่องค์ความรู้การสร้างสุขขยายสู่ประชาชนในวงกว้าง เมื่อนำรหัสภูมิปัญญาข้างต้นมาพัฒนาเป็นแนวทางการพัฒนาสุขภาพตามวัตถุประสงค์การใช้ พบแนวทางการพัฒนาสุขภาพ 3 แนวทางคือ 1 . ภูมิรู้ฟื้นฟูสุขภาพ เป็นแนวทางที่ บูรณา การจากภูมิรู้เภสัชวัตถุ บุญกิริยาวัตถุ และภูมิรู้สวนป่านาไร่ ที่เน้นภูมิรู้เภสัชวัตถุเป็นแกน เหมาะกับการถือปฏิบัติยามเจ็บป่วย กล่าวคือภูมิรู้เภสัชวัตถุ ในเรื่องรสยา 9 รสและฤทธิ์ร้อนเย็นของเภสัชวัตถุ ทำให้ผู้ป่วยสามารถคัดสรรเภสัชวัตถุในสวนป่านาไร่ไร้สารพิษมาใช้ปรับสมดุลร่างกาย ทำให้ร่างกายกลับสู่ความสมดุล คืนความสุขภาพดีอย่างรวดเร็ว ในรายที่สุขภาพฟื้นตัวช้า การเพิ่มศีล ทำพฤติกรรมสุขภาพที่ดี ซึ่งรวมถึงการลดการรับประทานเนื้อสัตว์ต่าง ๆ ซึ่งเป็นหนึ่งในบุญกิริยาวัตถุ จะช่วยให้การฟื้นฟูสุขภาพได้ผลยิ่งขึ้น 2 . ไร้สารพิษ สร้างสุขภาพ เป็นแนวทางที่ บูรณา การจากภูมิรู้เภสัชวัตถุ บุญกิริยาวัตถุ และภูมิรู้สวนป่านาไร่ ที่เน้นภูมิรู้สวนป่านาไร่เป็นแกน เหมาะที่จะถือปฏิบัติในชีวิตประจำวัน กล่าวคือ ภูมิรู้สวนป่านาไร่ ก่อให้เกิดอาหารและยา ที่เป็นสิ่งจำเป็นในการดำรงชีวิต เมื่อร่วมกับบุญกิริยาวัตถุ ความมีศีลตั้งใจไม่เบียดเบียนตนเอง ผู้อื่น และสัตว์อื่น และภูมิรู้เภสัชวัตถุ ในเรื่องรสของเภสัชวัตถุที่ช่วยในการไล่แมลงศัตรูพืช ลดปริมาณวัชพืช จะทำให้เกิดสวนป่านาไร่ไร้สารพิษ สร้างอาหาร ยา อากาศ และสิ่งแวดล้อมไร้สารพิษ ที่เอื้ออำนวยให้สุขภาพดี 3 . ชุมชนบุญ สุขภาพดี เป็นแนวทางที่ บูรณา การภูมิรู้เภสัชวัตถุ บุญกิริยาวัตถุ และภูมิรู้สวนป่านาไร่ ร่วมกับการใช้ความเชื่อเรื่องกรรม เป็นกลไกการขับเคลื่อนภายในบุคคล และพลัง “บวร” เป็นกลไกการขับเคลื่อนภายนอก โดยใช้รหัสบุญกิริยาวัตถุเป็นแกนหลัก เกิดการบำเพ็ญบุญกุศล สร้างประโยชน์ให้กับตนเองและส่วนรวม ให้ผลคือ “ชุมชนบุญ สุขภาพดี” รหัสภูมิปัญญาเภสัชวัตถุ ในสวนป่านาไร่ ที่สัมพันธ์กับบุญ สร้างสุขภาพดี 1 . ภูมิรู้เภสัชวัตถุ ความหมาย ความรู้ในเรื่องเภสัชวัตถุพืช 9 รส และฤทธิ์พืชทั้งร้อนและเย็น เป็นภูมิรู้ที่นำมาคัดสรรเภสัชวัตถุต่าง ๆ มารับประทานเป็นอาหารและยาได้ เมื่อร่วมกับการเป็นหมอดูแลตนเองด้วยการสังเกตความสบาย เบากาย มีกำลัง จะทำให้เลือกสรรเภสัชวัตถุได้ตรงกับอาการของร่างกายด้วยตนเอง ทำให้พึ่งตนเองด้านสุขภาพได้มากขึ้น (ที่มา ข้อคำถามที่ 48 มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบเท่ากับ 0.696 ) ข้อมูลเพิ่มเติม รสยา 9 รส เมื่อร่างกายมีความไม่สมดุลของธาตุทำให้เจ็บป่วย จะไม่ได้ป่วยเพียงแค่ที่ใดที่หนึ่ง เพราะเมื่อจุดใดพร่อง จุดอื่นในร่างกายก็จะได้รับผลกระทบไปด้วย การปรุงอาหารและยา เพื่อการโภชนาบำบัดที่สำคัญคือการนำเภสัชวัตถุหลายรสมาใช้ร่วมกันมาปรุงเป็นยาหรืออาหาร เพื่อปรับสมดุลของธาตุในร่างกาย ฤทธิ์ร้อน - เย็น ร้อนเย็นไม่สมดุล เป็นสาเหตุที่ทำให้เกิดการเจ็บป่วย เมื่อเป็นหวัดจากการตากฝน การอยู่ในที่อบอุ่น กินน้ำอุ่น เช็ดตัวด้วยน้ำอุ่น อาการเจ็บป่วยก็จะดีขึ้นเพราะแก้สาเหตุจากร่างกายเย็นเกินจากการตากฝนแล้ว หมอดูแลตนเอง การแก้ปัญหาที่ยั่งยืน มีประสิทธิภาพคือการแก้ปัญหาที่สาเหตุ หากผู้มีอาการเจ็บป่วยสังเกตพบเหตุของการเจ็บป่วย ก็จะทำให้การรักษามีประสิทธิภาพ เช่น หากพบว่าตนเองเป็นไข้ หลังจากตากแดด แนวทางในการดูแลตนเองคือการเช็ดตัวด้วยน้ำธรรมดา ดื่มน้ำเย็น อาการก็จะดีขึ้น 2. ภูมิรู้สวนป่านาไร่ ความหมาย ภูมิรู้สวนป่านาไร่ เป็นการ ใช้ธรรมชาติสร้างธรรมชาติ เกิดจากการอิงอาศัยกันและกันของพืช สัตว์ และมนุษย์ ก่อให้เกิดสิ่งแวดล้อมดิน น้ำ อากาศที่ดี อุดมสมบูรณ์ ตัวอย่างการปฏิบัติเช่นจัดสรรพื้นที่ สวนป่านาไร่ ด้วยเกษตรทฤษฎีใหม่ขั้นที่ 1 การคัดสรรพืช ด้วย พออยู่ พอกิน พอใช้ ด้วยแนวทางป่า 3 อย่าง ประโยชน์ 4 อย่าง การปลูกข้าว ถั่ว งา ให้เป็นวัฒนธรรม และการใช้ธรรมชาติสร้างธรรมชาติ ด้วยวงจรกสิกรรมธรรมชาติ ปุ๋ยสะอาด และขยะวิทยา เป็นต้น ภูมิรู้สวนป่านาไร่ จึงเป็นการฟื้นฟูระบบนิเวศ เกิดความอุดมสมบูรณ์ของ พืช สัตว์ นานาพรรณ และทำให้คนมีปัจจัย 4 ทำจำเป็นกับชีวิตเพียงพอ เป็นการสร้างชีวิตดีให้กับทุกสรรพสิ่ง ผล ให้ชีวิตพอเพียง ที่ดินอุดมสมบูรณ์ เป็นแหล่งอาหารและทำมาหากิน ปลอดหนี้ พออยู่ พอกิน พอใช้ (ที่มา ข้อคำถามที่ 33 มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบ 0.792 ) สร้างสุขภาพกายใจที่ดี ผู้ทำสวนป่านาไร่ โชคดีได้กินพืชเก็บสด ๆ ซึ่งมีน้ำธรรมชาติ ที่ประกอบด้วย สารสำคัญ ต่อการเพิ่มภูมิต้านทาน ลดความเสื่อมสภาพของร่างกาย ได้ออกกำลังกาย ได้สูดไอระเหยของพืชที่ปลูกเป็นกลิ่นบำบัดเพื่อสุขภาพ ได้อยู่ท่ ามกลางธรรมชาติสีเขียว ช่วยบรรเท าความเครียด และได้อยู่กับลูกหลานพร้อมหน้าพร้อมตา (ที่มา ข้อคำถามที่ 16 มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบ 0.651) 3. เพิ่มศีล ลดโรค ความหมาย การเพิ่มศีล คือสร้างความประพฤติทางกาย ทางวาจา รวมถึงใจให้ดีต่อสุภาพ เพราะโรคหลายโรคมีสาเหตุเกิดจากกรรม การกระทำที่หลายคนทราบว่าพฤติกรรมใดทำให้ก่อโรค หลายคนไม่ทราบแต่เชื่อในคำตรัสของพระพุทธเจ้าที่ว่าเหตุของการมีโรคมาก เกิดจากการผิดศีลข้อที่ 1 การเบียดเบียนตนเอง ผู้อื่น สัตว์อื่น การแก้กรรมเก่า ในทางพระพุทธศาสนานั้นไม่มี ทุกคนมีกรรมเป็นของตน ทำกรรมใดไว้ย่อมรับผลกรรมนั้น แต่เพื่อลดความรุนแรงของผลกรรมเรื่องความเจ็บป่วย จึงสร้างเหตุใหม่ด้วยการรักษาศีลข้อที่ 1 การไม่เบียดเบียนสัตว์ให้ยิ่งขึ้น เพื่อกลายเป็นคนที่มีโรคน้อย ที่เกิดจากการไม่เบียดเบียนสัตว์ ตามที่พระพุทธเจ้าตรัสไว้ (ที่มา ข้อคำถามที่ 16 มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบ 0.651) การเพิ่มศีลที่พบในงานวิจัยนี้ มี 7 วิธีที่สำคัญคือ 1) การไม่ทำทุกข์ทับถมตน 2) การงดเว้นพฤติกรรมก่อโรค 3) การลดการรับประทานเนื้อสัตว์ 4) การปลูกพืชผักสวนครัว ไร้สารพิษ 5) การฟังธรรม ไม่เพิ่มทุกข์ใจ 6) การแบ่งปัน สร้างสุข และ 7) หมอมีศีล เพิ่มฤทธิ์รักษาโรค 4. ศรัทธาสิ่งใด ๆ ที่รักษาโรคได้ ความหมาย ศรัทธาสิ่งใด ๆ ที่รักษาโรคได้ หมายถึง เมื่อจะใช้วิธีการใด หมอแผนใด เภสัชวัตถุชนิดใดก็ตามที่จะใช้รักษาโรคของตน ให้ศรัทธาสิ่งนั้น ๆ ว่ารักษาโรคของตนได้ เมื่อใจเชื่อมั่นเช่นนั้น จะไม่มีความระแวง หวั่นไหว วิตกกังวล ก็จะไม่เกิดการทำทุกข์ทับถมตนให้ทุกข์ทางใจเพิ่มขึ้น ขณะเดียวกันความมั่นใจว่าจะหาย ร่างกายก็จะหลั่งสารเอ็นโดร ฟิน สารแห่งความสุข ที่ช่วยระงับความเจ็บปวดได้ ก็จะยิ่งมี ควา ม มั่นใจว่าจะหายมากขึ้น ความโน้มเอียงที่จะทำพฤติกรรมที่ส่งเสริมการหายโรคก็มีมากขึ้น กล่าวได้ว่า การศรัทธาสิ่งใด ๆ ที่รักษาโรคได้ไม่ใช่สิ่งเสียหาย มีแต่ประโยชน์อย่างน้อยก็ทำให้ใจเป็นสุข ไม่ทำทุกข์ทับถมตน เป็นการทำบุญกิริยาวัตถุอย่างหนึ่ง แสดงออกถึงการอ่อนน้อมถ่อมตน ศรัทธาในสิ่งที่ควรศรัทธา รวมถึงการอยู่ในศีลไม่เบียดเบียนตนเองด้วยความทุกข์ ความกังวลในวิธีการรักษาโรค (ที่มา ข้อคำถามที่ 4 มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบ 0.711) 5. บุญกิริยาวัตถุ กลไกการฟื้นฟูสวนป่านาไร่ไร้สารพิษ ความหมาย การทำบุญเป็นความเชื่อและวิถีชีวิตของคนไทยมาช้านาน การเปลี่ยนแปลงใด ๆ ถ้าสอดคล้องไปกับความเชื่อและวิถีชีวิตปกติของผู้คน จะเป็นที่ยอมรับได้ง่าย การฟื้นฟูสวนป่านาไร่ไร้สารพิษ เป็นงานที่ต้องอาศัยความร่วมมือร่วมใจของคนในครอบครัว ชุมชน เป็นงานที่ใช้เวลาหลายปีกว่าจะเห็นผลอย่างชัดแจ้ง และในช่วงเริ่มแรกของการปรับเปลี่ยนนั้นมีต้นทุนสูงผลตอบแทนทางตัวเงินน้อย พลังศรัทธาความเชื่อในผลของบุญกิริยาที่ทำ จะเป็นพลังในการขับเคลื่อนการฟื้นฟูสวนป่านาไร่ที่สำคัญ ความเชื่อในการให้ทาน ด้วยของดี ของบริสุทธิ์ จะได้อานิสงส์มาก หันกลับมาปลูกพืชไร้สารพิษ การอยู่ในศีลข้อ 1 เป็นผู้ไม่เบียดเบียนตนเอง ผู้อื่น และสัตว์อื่น ช่วยลดความหวั่นไหวในการทำสวนป่านาไร่ ยามผลผลิตได้รับความเสียหายจากสัตว์และแมลงต่าง ๆ (ที่มา ข้อคำถามที่ 34 มีค่าน้ำหนักองค์ประกอบเท่ากับ 0.777 ) 6. บุญกิริยาวัตถุ กลไกการเผยแพร่ภูมิรู้สวนป่านาไร่ และภูมิรู้เภสัชวัตถุ ความหมาย ภูมิรู้สวนป่านาไร่ และภูมิรู้เภสัชวัตถุ เป็นสิ่งที่ถ่ายทอดมาจากบรรพชน รุ่นต่อรุ่น และมีการสูญหายไปบางส่วน ประกอบกับภูมิรู้ดังกล่าว เป็นภูมิรู้ที่ปรับตัวเข้ากับสิ่งแวดล้อมในช่วงเวลานั้น ๆ การได้มาซึ่งความรู้ที่ทรงคุณค่านี้จึงผ่านมาทางผู้สูงอายุที่ผ่านประสบการณ์การใช้หรือได้รับการถ่ายทอด การพบเห็นภูมิรู้นั้นมาก ๆ การแบ่งปันความรู้ที่ส่งเสริมการทำสวนป่านาไร่ไร้สารพิษ ทำให้ลดการเบียดเบียนสัตว์ มีแหล่งอาหารมีประโยชน์กับผู้คน และการแบ่งปันภูมิรู้เภสัชวัตถุ ช่วยให้เกิด การฟื้นฟูสุขภาพ ทำให้คนอื่นคลายทุกข์ ช่วยให้รู้วิธีไล่แมลงศัตรูพืชต่าง ๆ ทำ