12.300361ภาคผนวก ง.docx

ฐกิจว่ามีการเปลี่ยนแปลงบ้านเมืองในการเปลี่ยนแปลงลูกหลานก็ไม่ค่อยมีโอกาสที่จะมาดูแลหนีจากท้องถิ่น หนีจากหมู่บ้านเข้าไปทำงานในกรุงเทพ ปล่อยให้ตา กับยาย อยู่ในบ้าน ผู้สูงอายุ ก็อาศัยวัด เป็นที่พักพิง ทางด้านจิต ใจในการพบปะพูดคุยทางธรรมะเป็นหลักนะครับจะใช้ วัด เป็นศูนย์ ของการ ดูแลผู้สูงอายุ อาศัยพระ ต่อมาองค์กรปกครองท้องถิ่นได้เข้ามาดูแล ” “เมื่อก่อนคณะ ผู้สูงอายุของอำเภอดอนตาลเมื่อรวมกลุ่มกันแล้วก็ตั้งคณะขึ้นมาเป็นว่า คณะแคนลำโขง แคนลำโขงมีหน้าที่อะไรมีหน้าที่ที่จะถ่ายทอดไปร่วมงานในงานประเพณีต่าง ๆ งานศพงานกิจกรรมต่างๆที่ทางการหมู่บ้านชุมชนตั้งขึ้นมา เมื่อผ่านไปหลายปี กลุ่มเหล่านี้ก็จะเป็นเรื่องศิลปินเป่าแคนเป็น ตีกลองเป็น ก็จะไปอุดหนุนงานตามประเพณีต่างๆกัน จึงได ้ ใช้ชื่อว่าคณะแคนลำโขงครับเป็นคณะแคนลำโขง ต่อมาเราก็เห็นว่า องค์กรนี้ควรจะได้รับการดูแลจากภาครัฐมากขึ้นแต่ในการดูแลของภาครัฐ มันจะต้องเป็นองค์กรที่ถูกรับรองโดยองค์กรของรัฐนะครับก็เลยตั้งชื่อขึ้นว่าชมรมผู้สูงอายุชมรมผู้สูงอายุ” “ชมรมผู้สูงอายุ โครงสร้างก็จะมีประธานของชมรม รองประธานมีคณะกรรมการจัด กิจกรรมพบปะพูดคุยทำกิจกรรมในชุมชนตามผู้สูงอายุกำหนด ครับ ถ่ายทอดความรู้ในด้านขนบธรรมเนียม ประเพณีต่างๆให้กับคนรุ่นหลังพูดคุยเล่าความเป็นมาให้กับคนรุ่นหลังได้แนะนำไปไปศึกษานะครับ อันนี้ก็คือที่มา เราก็เห็นว่า เมื่อท้องถิ่น เข้าไปเดินทางดูแลองค์กรปกครองท้องถิ่นดูแลผู้สูงอายุจะดูแล หลายระดับ ผู้สูงอายุที่อยู่บ้านเกิดความซึมเศร้าไม่มีคำปรึกษาไม่มีเจ้าหน้าที่ไม่มีพยาบาลที่จะมาแนะนำการดูแลรักษาอาการกินยาการดูแลสุขภาพการออกกำลังกายอยู่ในวัยนี้จะต้องทำอย่างไร” “องค์กรปกครองท้องถิ่นก็เลยว่าน่าจะเข้าไปดูแลให้มากขึ้นเพราะเข้าไปดูแล กลุ่มเหล่านี้ก็จะมีมีผู้ป่วยด้วยนอกจากต ิด สังคม คนคนที่แข็งแรงกลุ่มติดสังคมเป็นสังคมก็คือสามารถที่จะไปงานประเพณีไปร่วมงาน ไปตรงนั้นตรงนี้ได้ ประเภทที่ สองจะเป็นผู้ป่วยสูงอายุซึ่งเป็นผู้ป่วย ผู้ป่วยติดบ้านติดบ้านกลุ่มเหล่านี้ก็จะอยู่ในบ้านได้ลุกไปมาในบ้าน ได้แต่ จะออกสังคมไม่ได้ กลุ่ม นี้ คือ กลุ่มติดบ้านเลย เข้าไปอีก ก็จะเป็นกลุ่มติดเตียง ผู้สูงอายุที่ ป่วยติดเตียงหรือ ไม่สามารถทำอะไรได้เอง เทศบาลก็เข้าไปดูแลกลุ่มเหล่านี้โดยในช่วง ระยะ เวลาจะมีเงินกองทุนหลักประกันสุขภาพมีเงินของคณะกรรมการหลัก ( Long Term Care ) ของสำนักงานประกันสุขภาพให้มาดูแลกับคนกลุ่มนี้ ในการสร้างเสริมในการที่จะให้ความรู้เกี่ยวกับการดูแลสุขภาพ ก็จะมีเจ้าหน้าที่จากโรงพยาบาลเจ้าหน้าที่จาก อสม . เจ้าหน้าที่จากองค์กรปกครองท้องถิ่นเหล่านี้เข้าไปเป็นคณะกรรมการร่วม” “ถ ้า เราจะไปจดทะเบียน ของบประมาณจากภาครัฐ รับรองโดย ภาครัฐ เราก็เลยใช้ชื่อว่าวิทยาลัยชมรมผู้สูงอายุวิลัย ฒ ผู้เฒ่า ของอำเภอดอนตาล คำว่า วิทยาลัย ฒ ผู้เฒ่า มาจากไหน ตั้งขึ้นมาเป็นสถาบันการศึกษาหรือเปล่าไม่ ตั้ง ขึ้นมาเป็น ชื่อ เหมือนสถาบันที่เป็นองค์กร เสร็จแล้วก็ ทำเรื่องนี้กำหนดโครงสร้างองค์กรวิทยาลัย ฒ ผู้เฒ่าเป็นสถาบันการศึกษา หรือ ไม่ ไม่ ใช่แต่เราก็เปรียบเทียบโครงสร้างของสถาบันการศึกษาว่าองค์กรควรจะมีอย่างมหาลัยก็ต้องมีอธิการบดีมีรองอธิการบดีมีคณะกรรมการต่าง ๆ จริง ๆ ผมจะไม่ใช้ชื่อว่าวิทยาลัยหรอกเกรง ว่ามันจะไปกระทบกับชื่อของสถาบัน การศึกษาเขาก็ไม่เป็นไรเพราะวัตถุประสงค์ของเราไม่ได้เอาไปอ่านออกเขียนได้เลยบวกเลข เพียงแต่ว่าหลักก็คือเอาไปให้ผู้สูงอายุได้มีโอกาสพูดคุยแลกเปลี่ยน เรียนรู้แล้วก็ดูแลเรื่องสุขภาพที่มันถูกหลักวิชาการของหลักสาธารณสุขอันนี้ก็คือหลักเสร็จแล้วก็ไปยื่นจดทะเบียนกำหนดโครงสร้างระเบียบข้อบังคับของ วิลัยทยาลัย ฒ ผู้เฒ่า ตื่นเช้ามาวันหนึ่งต้องไปโรงเรียนกี่ครั้งไปโรงเรียนจะต้องทำอะไรมีคณะกรรมการบริหารตั้งแต่ผู้อำนวยการรองผู้อำนวยการมาคณะกรรมการบริหารวิทยาลัยซื่ อ โครงสร้างระเบียบข้อบังคับ เพื่อ ยื่นจดทะเบียนต่อพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์เพื่อให้องค์กรได้ถูกรับรองว่า วิทยา ฒ ผู้เฒ่า ตั้งขึ้นมาเพื่อที่จะรองรับมีวัตถุประสงค์ดังนี้” “มีองค์การตามกฎหมายที่ดูแลคุณภาพชีวิตของคนก็คือปัญหาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ก็เป็นองค์กรที่ดูแลเรื่องนี้ ก็ยื่นจดทะเบียนกันที่จังหวัดจังหวัดก็ส่งไปยังกระทรวง เ พื่อที่จะให้ กระทรวงลงมือรับรอง เวลาถูกรับรองโดยองค์กรของรัฐกระทรวงที่ดูแลเรื่องนี้แล้วเราก็จะใช้ งบประมาณ ได้จะขอเงินจากบริษัทห้างร้านจากอ งค์การบริหารส่วนตำบล เทศบาลจากกระทรวงต่างๆ มันก็มีองค์กรที่รองรับตามกฎหมายว่าด้วยวิธีการให้เงินคือรัฐเองก็จะให้เงินก็ต้องมีองค์กร รองรับ ที่ถูกต้องตามกฎหมาย มันต้องมีโครงสร้างที่ถูกต้องตามกฎหมาย ฉะนั้นวิทยา ฒ ผู้เฒ่าจึงเกิดขึ้นมา โดย องค์กรปกครองท้องถิ่น เป็นหลัก ” “โรงพยาบาลอยู่ในรถวันนี้ก็จ ะมีโรงพยาบาลดอนตาล มีเจ้าหน้าที่ตามกฎหมายต้องดูแลในองค์กรปกครองท้องถิ่นก่อนจะมีนักพัฒนาชุมชนฝ่ายงานกองสา ธารณ สุขก็จะเข้าไปดูแลเกี่ยวกับเรื่องนี้ ในแต่ละปี เองก็มันจะมาดูว่าเมื่อตายไปจ่ายอะไรที่มันเกี่ยวข้องกับสุขภาพการดูแลผู้สูงอายุมันเป็นหน้าที่ของเทศบาลเพื่อ ไปดูแล สุขภาพ นั้น วิ ทยา ลัย ฒ ผู้เฒ่าในตั้งขึ้นมาให้เป็นองค์กรเพื่อที่จะรองรับกับการปฏิบัติงานให้มันชอบด้วยกฎหมายและสามารถเราที่จะไป บูรณ การกับพัฒนาสังคมและความ มั่นคงของมนุษย์พัฒนาชุมชนสังกัด ทางสาธารณ สุขอำเภอจังหวัดโรงพยาบาลกลุ่ม อสม. ต่างๆ ลงไปได้หมดเพราะเรามีองค์กรรองรับตามกฎหมาย นี้ ก็คือที่มาของวิทยาลัย ฒ ผู้เฒ่า ” “ กิจกรรม ที่เราต้องทำก็ คือ แต่ละวันเราต้องกำหนดหลักสูตรออกมารับผมเป็นกรรมการของ สภา วิ ทยา ลัยชุมชนด้วยซึ่งเป็นสถาบันระดับอุดมศึกษาที่ต่ำกว่า ปริญญาตรี ในบริบทของ วิทยาลัย ชุมชน ไม่ เน้น เรื่องการสอนเพื่อจะเอา ปริญญา อย่างเดียวเขาเน้นเนื้อเรื่องการลงไปสู่ชุมชน แนะนำให้ชุมชนทำงานปฏิบัติ สามารถที่จะอยู่ได้ประกอบอาชีพ ไ ด ้ ดำรงชีวิต ได้ หลักสูตรของการดูแลสุขภาพของผู้สูงอายุโดยฝึกเขียนหลักสูตรขึ้นมา ก็เอามาบูรณการกับโรงพยาบาล การออกกำลังกายการ การบริโภคอย่างสวนป่านาบุญเข้ามาในการถือว่าเป็นกิจกรรมหนึ่งของหลักสูตรโ ครงการเพราะว่าเท่าที่ผ่านมา เราเองก็เข้าใจว่าโรคภัยไข้เจ็บใน วัยไหนก็แล้วแต่เกิดจากการบริโภคเกิดจากการกินไม่ใส่ใจในการกิน โรคภัยไข้เจ็บก็แทรกแซง เราก็ได้ข้อเสนอแนะแนวทางการรักษาแพทย์ทางเลือกก็ถือว่าเป็นกุศลของคนดอนตาล ” กิจกรรมที่มีต่อผ้สูงอายุ “เมื่อวานเป็นการตลาดนัดประชารัฐคนไทยยิ้มได้เป็นกิจกรรมหนึ่งตามนโยบายของรัฐไม่เฉพาะเหล่านี้นะผู้สูงอายุกลุ่มสตรีต่างๆก็ต้องเข้ามามีบทบาทในการบูรณะและทำงานร่วมกันนะนี่แหละเขาก็สามารถที่จะไปได้ทุกเรื่องกิจกรรมเหล่านี้เนี่ย 1 มันเป็นการผ่อนคลายอารมณ์ 2 สร้างการมีส่วนร่วมกับชุมชนเท่ากับเป็นการ บูรณาการทุกภาค ส่วนให้ทุกคนได้มีโอกาสมาพบปะพูดคุยแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเรื่องสุขภาพไม่ได้หมายจะต้องป้องกันและเสริมสร้าง อย่างเดียวภาวะจิตใจก็เป็นส่วนหนึ่ง มีโอกาสได้พูดคุยแลกเปลี่ยนเป็นส่วน ที่จะมา เสริม สร้าง สุขภาพ จิตเป็นสิ่งสำคัญ ส่วนหนึ่งที่ต้องให้ผู้สูงอายุ” “ พูดได้ว่า มีตากับยายอยู่บ้านสังคมทุกวันนี้คนเอาลูกมาเลี้ยงเอาหลานมาให้เลี้ยงเอาเหลนมาให้เลี้ยงอีกยังไม่พอบางคนก็ไม่ส่งเงินมาให้กับตากับยายปัญหาสังคมก็จะหม ั ก หมม อยู่กับที่ขอคุณตากับยายก็จะดูแลตามศักยภาพ ปัญหา ด้านสังคมที่ยายเลี้ยงเด็กก็จะอยู่ตามอัตภาพไม่มีคนดูแลไม่มีคนไม่เสนอแนะปัญหาเด็กเราเนี่ยมันก็จะเกิดภาวะของสังคมแบบนี้ มันก็ เป็นลูกโซ่ ต่อ เมื่อเด็กอยู่กับยายคุณยายก็ไม่เข้าใจ ที่จะแนะนำ ไม่รู้วิธีที่จะเลี้ยงดูแด็กเพราะสังคมเศรษฐกิจเป็นรูปแบบใหม่ สังคมแบบใหม่ คุณยายก็จะคิดย้อนหลังไปเมื่อ 30 40 ปี แต่เด็กไปไกลแล้วไปเล่น IPad IT ที่ทันสมัย ดังนั้นคุณยายก็ต้องมีความรู้ที่จะดูแลลูกหลานอย่างทั่วถึง ” ที่มาของผญา “ วัฒนธรรม ลำผญามีหลายแบบเรื่องความเชื่อของผีเรื่องความเชื่อทางพุทธศาสนาเรื่องความเชื่อด้านศิลปะของการแสดงออกต่าง ๆ คือ วัฒนธรรม ของดอนตาล เป็นการลำผญา ก็เป็นการลำ ในสมัยก่อนนี้ในสังคมการเกี้ยวพาราสีกันเนี่ยมันก็จะต้องมี การใช้สำนวน ในการพูดจา ไม่ว่าจะเป็นกลอนลำ ก็ดีมันจะมาถ่ายทอดความเป็น ผญา ” “ใช้คำพูดที่มันสอดคล้อง ให้ เป็น กลอนตอบโต้กัน เมื่อก่อน เกี้ยวพาราสีกันแบบนี้ อีกส่วนหนึ่ง การเกี้ยวพาราสี ให้ เป็นศิลปะการแสดงชื่อหมอลําพญาก็จะตอบโต้กันไปปัญหานะครับจะสอบถามความเป็นอยู่สอบถามประเพณีสอบถามเรื่องสุขภาพอยู่บ้านทำอาชีพอะไรมีครอบครัวหรือยัง ก็ยังถ่ายทอดผ่านบทกลอนลำ ผญา เหล่านี้ เป็นวัฒนธรรมสื่อสารกันทางศิลปะขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรม ” ( คุณ เอก . 2560 , ธันวาคม 6 ) ผู้ให้ข้อมูล ที่มาของกลอนลำผญา สัมภาษณ์ วันที่ 05 ธันวาคม 25 60 อยู่อำเภอดอนตาลจังหวัดมุกดาหารค่ะอายุ 61 ปีค่ะ รู้จักค่ะรู้จัก ผญา มานานแล้วค่ะแบบว่าแล้วแต่คนจะมาจ้างเราเราก็ไปเป็นหมู่คณะมีเครื่องประกอบของดนตรีมี ซุง มีแคน มีโวต ไม่ยากค่ะจะจำเนื้อหาบางคนเขาเพิ่งจะมาจากพ่อแม่ปู่ย่าตายาย จะไม่ยากถ้าอยู่ในครอบครัวผญา ก็จะเล่นไปหมด ก็จะไม่ยากนะคะคือเป็นเส้นเป็นสายเป็นแบบว่าเป็นตระกูลวงศ์ตระกูล มีรำ มีฟ้อนมีอะไรสักอย่างคอร์ดกีต้าร์ แคน ซุง เขาจะเป็นหมดตั้งแต่น้อยเลยตั้งแต่อายุ 6 ขวบ แต่ละกลอน ใช้เวลาไม่นาน บางคนจะไม่เล่ามีแต่เขียนออกมาคิดออกมา คิดบทกลอน ขณะ ลำเลยนะว่าเขาจะลำอะไร เขาเป็นหมดหมอลำง่ายและเป็นวัฒนธรรมไทยของภาคอีสานมีความภาคภูมิใจที่ได้แสดงวัฒนธรรมไทยของเรา ร่างกายสมบูรณ์แข็งแรง มีความสง่างาม มีวัฒนธรรมไทยที่ อยู่ในจิตใจของเรา สิ่งแวดล้อมพร้อม จิตใจพร้อม ทุกอย่างเลย ความคิดการใช้สมองก็พร้อม พอได้ลำแล้วไม่เจ็บไข้ป่วย สนุกสนาน การไปแสดง ครอบครัวก็มีความพร้อม หมอลำผญาจะส่งเสริมลูก ตั้งแต่พ่อแม่ลูกหลานเหลนสนับสนุนกัน ครอบครัวบางคนเป็นหมดทั้งวงทั้งบ้านเลย ถ้าเป็นหมอลำผญาคะ มีความภูมิใจดีใจไม่มีปัญหา ร่วมกิจกรรมกันบ่อย ก็จะเตรียมกันมาซ้อมกันมามี 30 - 50 คน ขึ้นไป ไม่จำกัดอายุ ต่ำสุด 6 ขวบ จนถึง 70 ปี ไปเรียนกับครูต้นผญาก็จะแต่งบทให้จำทุกคนจำบทเนื้อหาได้ เนื้อหาไม่เจาะจง ไม่มีความซับซ้อนไปแบบไหนก็ได้ หาเอาเองเลย แล้วแต่เหตุการณ์ไปตามเหตุการณ์พาไป ( คุณ ดาว . 2560 , ธันวาคม 5 ) ผู้เชี่ยวชาญกลอนลำผญา หมอลำ อายุ 60 ปี บ้านนาสะโน ตำบลนาสะเม็ง อำเภอดอนตาล จังหวัดมุกดาหาร เริ่มรู้จักลำผญาตั้งแต่อายุ 11 ปี มาฟังลำกลอนงานบุญประจำปีเดือนหก ฟังหมอลำบุญเพ็ง ไฝผิวชัย ศิลปินแห่งชาติมาลำก็เลย คุณพ่อคุณแม่ว่าส่งไปเรียนลำ จบประถมศึกษาปีที่ 4 พ . ศ . 2511 ก็เลยไปเรียนลำกับ คุณแม่บุญเพ็ง ไฝผิวชัย ตอน พ . ศ . 2511 ครั้งแรกนี้ พ . ศ. 2512 ได้ไปลำอยู่ประจำอยู่สถานีเสียงลาวสันติสุขอยู่สะหวันนะเขต ประเทศลาวเพราะว่าลำผญาของสะหวันนะเขตนี้สิเป็นลำคอนสะหวันกับความผญาอำเภอดอนตาลเฮา พอดีได้ไปอยู่สะหวันนะเขตได้ 1 ปี ก็อยากกลับมาอยู่บ้านเพราะว่าไปเห็นการลำผญาของทางสะหวันนะเขต แม่ก็มีแนวความคิดว่า ดอนตาลเฮาก็มีลำผญา ก็เลยกลับมาอยู่บ้านลำผญาผู้เฒ่าผู้แก่ เว้าผญาเลยรู้จักมาตั้งแต่ พ . ศ . 2512 ได้ศึกษาการลำผญาผู้เฒ่าผู้แก่ จากหมอลำศรีนวล พรหมเสนา บ้านนาโพธิ์ และหมอลำแม่เอื่อม ศรีลาศักดิ์ อยู่ดอนตาล พาลำกัน “ เว้าต่อผญา ” เอ้าหน่อยลำกลอนนี้ ก็แนะนำให้ลำ ลำกับเพลิน ตั้งแต่ 2512 ที่ได้กลับมาดอนตาล มีความมุมานะว่า อยากสืบสานลำผญาดอนตาลมุกดาหารนี้ไว้เพราะจะสูญหายไป แม่ก็ลำแต่ก่อนเมืองมุกนี้ เขาสิลำเมืองมุกหนิลำผญาเหมือนกันแต่ว่าทำนองนี้สิ จะช้ากว่าดอนตาล ดอนตาล จะเร็วกว่า ก็เลยเคยได้ลำกับพวกหมอลำอายุหลายแล้วกับอาจารย์ แต่ว่าเราเป็นหมอลำน้อย อยู่ ดอนตาลก็มีหมอลำฝ่ายชาย 2 - 3 คน หมอลำเล็ก หมอลำโหนธา หมอลำเหลิม ลำใส่กัน พ . ศ . 2518 เจ้าคุณธาตุพนม อยากฟังลำผญาแบบโบราณ งานธาตุพนมก็เลยลำผญานี้มีชื่อเสียงมาจากวัดพระธาตุพนม ตอนงานนมัสการวัดพระธาตุพนมลำอยู่ 9 วัน 9 คืน ท่านเจ้าคุณว่าลำนั่งคนบ่เห็น ลำผญาลำนั่ง นั่งลำโต้ตอบกัน แม่ก็เลยยืนลำ คนก็เห็นหลาย ลำงานธาตุพนมคนก็เลยมาจ้าง เพราะว่าลำแบบพื้นบ้าน ผญาโต้ตอบกัน มีสอยกันเวลาเฮาไปลำหนิ พวกชาวบ้านก็ร่วมสนุก ก็เป็นงานบุญประเพณี งานแต่งงาน งานบวช งานบุญประจำปี ก็ลำทุกงาน งานแจกข้าวก็ลำ ต่อมาโรงเรียนดอนตาลก็อยากให้ไปสอนเด็ก ๆ น้อย ๆ นักเรียน ก็สอนให้ พวกลูกศิษย์ลูกหาก็มีหลายคนอยู่ ลำผญาเป็นของโบราณพื้นบ้าน แต่ก่อนนี้หมอลำผญา ผู้ชายสิลำ หมอลำผู้หญิงโต้ตอบ สมมุติว่า ฝ่ายชาย ลำว่า “ จังซั่น แล เนาะ เนาะ พอแต่เหลียวเห็นหน้า อยาก วาจา ถามข่าว แม่น้องอยู่แห่งห้อง หนแห่งทางใด ใจประสงค์ จะด่วนมาทางนี้ ” เริ่มลำ ฝ่ายหญิง โต้ตอบ “ ฟังสิก่อนได้เปล่าหมอลำเอ่ย น้องนี้เกิดอยู่บ้านดินนาสะโน ยังบ่มีใครเสาะแสวงหา ยังบ่มีใครประสงเอาสู ยังเป็นสาวจ้อย จ้อย ผัวบ่ข่อยบ่มีเด้อ หมอลำเอ๋ย ” อันนี้เป็นคำตอบผญา ถ้าได้ไปงานบวชก็ได้ลำอานิสงส์ของการบวช “ นางมาได้มาลำร้อง มาฉลองงานบวช แถหนวดหัวกุดคิ้ว ซิทรงผ้าห่มเหลือง ส่วนว่าเรื่องผลาก่อกองบุญ พ่อแม่เฮาได้ทำบุญบวชลูกชายในวันนี้ สั๋งมาดีแท้หนอท่าน ผลาทานหากมีมากหากว่าคุณพ่อแม่นี้ หากเหลือล้นลืนประมาณ ” นี้คือ ลำกลอนบวช แม่ชอบไปลำเอาบ่มักตอบผญา เพราะไม่ได้ใช้ดนตรีเป็นการเว้า ก็เลยลำมาตลอด ส่วนมากไม่ได้ลำตอบผญา แม่มาทางลำ แต่ก่อนนี้แม่มักลำผญาทั้ง ๆ ที่แม่เรียนลำกลอนลำโขงแต่ก่อน ส่วนมากก็ไปลำไม่ค่อยอยากลำกลอน จิตใจแม่ใฝ่กับเรื่องผญาโดยตรง เป็นประเพณีทางดอนตาลก็มีแต่ลำ ก็อยากส่งเสริมทางนี้ มาทุกมื้อนี้ แบบว่า ลำหมดทุกอย่างถูกทำนอง เพราะไปบ้านผู้เฒ่าก็อยากฟังลำเต้ย ลำเต้ยก็ว่า “ วันนี้เป็นวันทำทานจิตใจเบิกบานไม่มีมัวหมอง ทุกอย่างเราจะสมปองทรัพย์สินเงินทองให้ไหลมาดั่งว่า ให้ปรารถนาท่านเอย ” แบบว่าก็เชิญชวนคนทำบุญ เพราะว่าปีที่แล้วแม่ก็ไปลำที่วัดธาตุพนมก็ลำ 2 เวที แต่อำนวยการบริจาคทำบุญผ้าป่าสมทบทุนสร้างห้องสมุดเฉลิมพระเกียรติของพระเทพก็ลำอยู่ 9 วัน 9 คืน ทั้งวันทั้งคืนร่วมบริจาคอวยพรให้ผู้เฒ่าผู้แก่ ผู้เฒ่าผู้แก่มาก็ลำว่า “ วันนี้ฉันจะอวยพรให้ ไชโยสิริโชค โรคอย่าพาลมารอย่าต้องหมองเศร้า ให้แจ่มใส” แม่ก็ลำอวยพรให้ผู้เฒ่า ลำผญานี้คือลำในสถานการณ์ที่ว่าเชิญชวนเรียนหนังสือ แม่ก็เคยลำอัดเทปสมัยก่อน แบบว่าให้ลูกหลานเรียนหนังสือศูนย์ศึกษานอกโรงเรียนอ่านเขียนมีความรู้ แม่ก็ลำ เป็นผญาลำเต้ย ลำภูไท ลำตังหวาย ก็ลำหมดทุกอย่างลำผญา ก็ “ เชิญเด้อพวกพี่น้องให้มาเที่ยวหัวดอนตาล ชมโบราณลำผญา ยานย่านางลืมบ้าน ” ลำผญาก็ดีก็มีคำสอนผู้มาฟังก็สอยใส่ ที่นี้ถ้ามีงานก็จ้างไปบางงานก็ติดต่อไว้แล้ว ก็ลำเรื่องประวัติ ลำผญาแต่งงาน “ มื้อนี้ได้ฤกษ์แล้ว มื้อแม่นยามดี วันนารีสมรส ที่ท่านรอคอยจ้อง วันกินดองวันเป็นวันนี้ วันเศรษฐีนะโมตะโชค โตกไม้จันทร์ขันไม้แก้วพ่อแม่ตบแต่งแล้วงามส่วนอยู่คู่อัน. การจำบทกลอนก็มีทั้งเขียนและจำเป็นบางตอน และเอามาท่อง บางกลอนก็ว่าสถานการณ์ คิดออกมาเองก็มี แบบว่าผญาปัญญา สุขภาพร่างกายไม่มีโรคประจำตัว แม่มักร้องมักลำ แม่ร้องลำอยู่ตลอด ไม่หยุดในการลำ จิตใจเบิกบาน ได้ออกกำลังกาย ตื่นเช้ามาก็ไปเดินรอบสนามโรงเรียน เดินทุกเช้า เข้านอนสามทุ่มช่วงที่ไม่มีงานลำ 9 คืน 10 คืนก็อยู่ได้ เรื่องอาหารกินปลากินผัก พ่อบ้านปลูกผักสวนครัวกินเอง รับงานเดือนนึงก็ 5 - 6 งาน ไปแบบเดี่ยวก็ได้แบบมีวงก็ได้ บางครั้งก็ไปรับลำให้ผู้ป่วยที่สุขภาพไม่ดีเดินไม่ได้ ก็ไปลำอวยพรให้กำลังใจ จิตใจผู้ป่วยก็ สดชื่นเมื่อได้ยินเสียงลำ ชื่อผมหอม แม่เป็นคนที่ 9 คุณพ่อชื่อจอม เลยตั้งชื่อแม่ว่า หอม จะได้คล้องจอง หมู่เอา เด้ออีหล้า พ่อแม่รักการฟังลำก้เลยให้ลูกสาวหล้าเรียนหมอลำ ตั้งอกตั้งใจเรียน หมู่ทำงานรับราชการ ให้เจ้าเป็นหมอลำมีชื่อมีเสียง ก็เลยมีความตั้งใจมาทางลำแล้ว ลูกลานก็มีสอนไว้อยู่ สอนหลานสาว และอรทัย สกุลไท หลานสาวลูกพี่ชาย แต่ก่อนไม่สอนให้ผู้อื่น มาสอนหลานก่อน แล้วก็สอนมาเรื่อย ๆ เทวัญ ขวัญภูไท หลานสาวมีใจอยากมาเรียนลำ ก็ลำใส่แคน ตอนนี้ก็ลำได้แล้ว 3 -4 เดือน ก็ออกลำ ได้แล้ว ส่วนมากออกลำก็ใส่ชุดไทกะเลิง ชุดจะมีสีเหลือง สีแดง แม่ชอบใส่สีขาวเป็นชุดไหมไทกะเลิงบรรพบุรุษภูไท เพราะว่าคุณตาของแม่เป็นคนนาสะเม็ง เชื้อสายมาตั้งแต่เซโปน ประเทศลาวอยากฝากลูกหลานไว้ว่า อยากให้เรียนไว้ผญานี้ เป็นภูมิปัญญา เรียนหนังสือแล้วเรียนลำไว้รำ “ บัดนี้ ขอฝากญาติพี่น้อง น้อยหนุ่มซุ่มสาวจี้ เพิ่นว่าพากันทำความดี ประเพณีมุกดาหาร ชาวดอนตาลของเฮา ให้สืบสานหนอเอาไว้ ภูมิปัญญาเฮามีไว้ ไปไสบ่อึดยาก บ่ลำบากดีๆ ให้เรียนไว้กลอนผญา” ( คุณ หอม . 2560 , ธันวาคม 7 ) ผู้เชี่ยวชาญกลอนลำผญา “ตั้งแต่ต้น ๆ เลยตั้งแต่เรียนอยู่ประถม ศึกษาปีที่ 5 ที่สนใจด้านการลำผญาพญา ก็เดิมบ้าน อยู่ทางโพนสว่าง ย้ายโรงเรียนไปอยู่บ้านนาสะโน เพื่อที่จะไปฝึกลำผญานี้ กับคุณยายผมหอม สกุลไทย คุณยายผมหอมมีศักดิ์เป็นอาเป็นน้องของพ่อ พอเรียนตั้งแต่อยู่ประถมศึกษาปีที่ 5 ตอนนั้นเป็นการลำ เป็นการแสดงแบบนั่ง แต่งตัวแบบพื้นบ้าน เรายังไม่มีอุปกรณ์ที่ทันสมัยเหมือนปัจจุบันนี้ หมายถึงดนตรี เป็นการนั่งแสดงอุปกรณ์การแสดงตอนนั้นจะมีแคนมีกลอง กลองยาว มีไห และพิณ ใช้ประกอบดนตรีในการแสดงในช่วงนั้น ในการแสดงนั้นเป็นการพูดเกี้ยวพาราสี คำว่าผญาก็มีหลายประเภท มีปัญหาเกี่ยวพาราสีระหว่างหนุ่มสาวมี ผ ญาคำสอน ถ้ํา คำผญา เปรียบเทียบอุปมาอุปไมย ส่วนมากที่ใช้ทั่ว ๆ ไปในการแสดงของเราจะเป็นผญาเกี้ยวพาราสีหนุ่มสาว” “สืบเนื่องจากคนจะมาจ้างหมอลำนี้เทศกาลปีใหม่สงกรานต์ประเพณีบุญต่าง ๆ ในท้องถิ่นของเราแล้วก็ต่อ ๆ มาก็มีที่อยู่ใกล้เคียงอุบล ราชธานี ขอนแก่น อุดรธานี นครพนมซึ่งอยู่ติดแถบชายแม่น้ำโขงนี้จะมีวัฒนธรรมเหมือนใคร ๆ กัน และสาธารณรัฐประ ชาธิป ไตยประชาชนลาว กับลำผญานี้จะมีพื้นเพมาจากฝั่ง ลาว ซึ่งในการลำผญานั้นจะมีชายหนึ่งหญิงหนึ่งเมื่อก่อนจะไม่มีหางเครื่องการแสดงจะเป็นการนั่งแสดง” “ในลำผญานี้ผู้หญิง และ ผู้ชายจะต้องท่องกลอนให้มันสอดคล้องกัน อย่างเช่นเบื้องต้นในการแสดงนี้ เปิดฉากการแสดงข้างต้นถามข่าว หมอลำฝ่ายชายเป็นใครมาจากไหนชื่ออะไรมีผู้ครองหรือยังเกี้ยวพาราสี เบื้องต้น และหลังจากนั้น ก็จะเป็นถามข่าวสุข ทุก ข์ ของผู้ที่มาฟัง อันนี้คือการสร้างบรรยากาศพร้อมพร้อมกันทั้งคนที่อยู่เวทีและผู้ชมเพื่อสร้างอารมณ์ร่วมกัน ถามข่าวสุข ทุก ข์ เมื่อก่อนจะไม่ค่อยมีการลำเพลิน ไม่มีลําภูไทตังหวาย ไม่มีลำเต้ยอะไรไม่มี จะเป็นผญารุ่นล้วน กว่าจะสว่างแสดง 3 ทุ่ม เลิกตี 5 หรือ 6 โมงเช้า กว่าจะสว่างใช้กลอนรำแสดงในตอนนั้นผู้หญิงเกือบถึง 100 กลอน ผู้ชายก็เกือบถึง 100 กรัม ก็เกือบ 200 จะได้พัก เฉพาะช่วงที่มีหมอสอย ผู้เฒ่าผู้แก่ หนุ่มสาวมาสอ ย เท่านั้น พักกินข้าวประมาณ 10 นาที 20 นาที หลังจากนั้นก็จะแสดงต่อจนสว่าง” “ส่วนได้มีการพัฒนาการลำผญาพื้นบ้านมาเป็นลำผญาที่ประยุกต์เหมือนปัจจุบันนี้ ประมาณ 10 ปีที่แล้วซึ่ง ตอนนั้นก็เรียนตั้งแต่อยู่ประถมศึกษาปีที่ 5 พออยู่ประถมศึกษาปี่ที่ 6 ก็ออกแสดง ได้แล้วนะ ออกแสดงรับงานเจ้าภาพ แต่ก็ไม่ถึงกับเชี่ยวชาญ ก็จะไปเป็นลูกศิษย์ของคุณยายผมหอม ออกแสดงในแต่ละงาน หลังจากนั้นก็ประมาณ 10 ปี มีเครื่องดนตรีเพิ่มขึ้นมา เป็นการแสดงบนเวที นั่งแสดงไม่ได้ ไม่เห็น เพื่อให้ คนมาดูมาชม การแสดงต้องเร้าใจ เพื่อที่จะให้คนที่มา จะได้ออกงานไปบ่อยมีรายได้เพิ่มขึ้นแล้วก็ประยุกต์เอาเครื่องดนตรีมาเพิ่มประกอบไปด้วยออร์แกน กีตาร์เบสและบางครั้งมีแซกโซโฟนมาร่วมสร้างบรรยากาศ ให้จังหวะเร้าใจ เมื่อก่อนจังหวะช้า ๆ แต่ปัจจุบันนี้ จังหวะชะชะช่า บางครั้งก็ สามช่าบางครั้งก็มีเพลงสตริงมาประกอบ แต่เนื้อหาก็พูดเกี่ยวกับพื้นเพนี่แหละมีคนแต่งกลอนให้ ตัวเองร้องเป็นเฉย ๆ แต่งกลอนไม่เป็น ถ้าจะให้พูดสดก็ได้ แต่ไม่มากนัก” “ปัจจุบันมีหางเครื่องมีแดนซ์เซอร์ มาประกอบเพื่อสร้างบรรยากาศให้เหมาะสม เพราะวัยรุ่นเดี๋ยวนี้ มีแต่นั่งรำก็จะไม่จ้าง ในแต่ละบทกลอนจะใช้ความยาวประมาณอยู่ 1 - 2 หน้ากระดาษ ไม่สั้นไม่ยาวนักก่อนจะทำให้คนที่มาฟังเกิดความ เบื่อ แต่ถ้ามีเกี้ยวพาราสีจะกระชับเข้ามาหน่อย แต่เราสามารถตัดตอนมันได้ เราก็ดูบรรยากาศที่เราแสดง ว่าคนสนใจมากน้อยแค่ไหนถ้าคนไม่สนใจเราก็หาทางลงและยื่นใหม่ ให้ คนตรงข้ามกับเรา” “การจดจำกลอน ตามที่เราเรียนตามหนังสือ จะมีกลอนแปด กาพย์ยานี 11 มันจะสอดคล้องสัมผัสนอกสัมผัสใน อย่างเช่นถ้าลงด้วยสระอา มันก็ขึ้นต้นด้วยสระอาอย่างเช่น เดี๋ยวนี้คำว่าแก้มปาลา หนาเล่าคีงเอย คำว่าแก้มปาลากับหนา มันสอดคล้องกัน เมื่อมันขึ้นต้นสระอา ก็ลงท้ายด้วยสระอา เดี๋ยวนี้แต่มันต้องมีช้อยก่อนที่จะขึ้น คำว่าเดี๋ยวนี้ ก็คือช้อยของมันอยู่ๆจะ ขึ้นมาเลยจะไม่ลงห้องดนตรี อย่างเช่น ตาหวานพอเลี้ยวเห็นแต่หน้าเลี้ยวขาวมายิ้มเปยเล่ย สาวหมอลำน้องหล้าอยากเลยเมื่อนำเด้ อย่างนี้ อย่างเช่น ลำว่ากล้วยอวนส่วน สวนกล้วยชะนีหวาน อวนส่วนกับสวนกล้วย สวนมันจะสอดคล้องกัน ลำว่ากล้วยอวนส่วน สวนกล้วยชะนีหวานแม่อ้ายกินทานหยัง จังผู้งามปานแต้ม โอ้หนอ แม่อ้ายกินทานสร้างอีหยังหนอแต่ชาติก่อน ทานท่อนจันท่อนคู่ ซั๋นบ่อชู้จังผู้งาม คำว่าชู้กับคู่มันจะสอดคล้องกัน ” “ทำอย่างไรถึงจะจำได้ ถ้าหากว่าเรียนและจำแม่นเหมือนกับลำ จะสอบบรรจุได้ที่ 1 แต่บังเอิญในการสอบการเรียนหนังสือ ป ริญญา ตรี ปริญญา โทมันไม่มีคำใดสอดคล้อง แต่ก่อนรำจะสอดคล้อง ถ้าเราขึ้นต้นด้วยสระอา ก็จะลงท้ายด้วยสระอา และขึ้นต้นด้วยสระอาเหมือนเดิม จำง่าย ๆ หลักการจำ ก็ง่าย ๆ แค่นี้เอง” “อย่างเช่นถ้าเราจะพูดเกี้ยวพาราสี เกี่ยวกับรูปร่างความงามของฝ่ายตรงข้าม คู่บ่าวสาว นึกถึงความเป็นจริงของคน และเอามาประกอบกับกลอนลำ ที่เขาแต่งมาให้ ทั้งจังหวะและน้ำเสียง ก็ต้องให้ลงห้องดนตรี ให้น้ำเสียงที่ชัดเจน ให้เข้ากับเสียงดนตรีแต่ละคอร์ด ซีไมเนอร์ เอไมเนอร์ ส่วนมาก ลําผญา จะอยู่ในคอร์ด จีไมเนอร์ และดีไมเนอร์ เท่านั้น ส่วนประเภทลำภูไทลำตังหวาย อยู่ในคอร์ด ซีไมเนอร์ น้ำเสียงของเราก็ต้องให้กลมกลืนกับดนตรี มันจะเสียงสูง แต่ดนตรีต่ำ ก็ไม่ได้ เพื่อให้เกิดความไพเราะ เพราะพริ้ง กลมกลืนกัน” “ก่อนที่จะมาอยู่ตรงนี้ได้ เมื่อก่อน ก็ซ้อมดนตรี ซ้อมในการร้องหมอลำ ซ้อมกันเกือบแทบทุกคืน ในหมู่บ้านของเรา กินข้าวเสร็จก็มีผู้เฒ่าผู้แก่ล้อมวงมาฟัง กระทั่งจำได้ว