12.300361ภาคผนวก ง.pdf

อกำสที่จะมำดูแลหนีจำกท้องถิ่น หนีจำกหมู่บ้ำนเข้ำไปท ำงำนในกรุงเทพ ปล่อยให้ตำกับยำย อยู่ในบ้ำน ผู้สูงอำยุก็อำศัยวัดเป็นที่พักพิงทำงด้ำนจิตใจในกำรพบปะพูดคุยทำงธรรมะเป็นหลักนะครับจะใช้วัดเป็นศูนย์ของกำรดูแลผู้สูงอำยุ อำศัยพระ ต่อมำองค์กรปกครองท้องถิ่นได้เข้ำมำดูแล” “เมื่อก่อนคณะ ผู้สูงอำยุของอ ำเภอดอนตำลเมื่อรวมกลุ่มกันแล้วก็ตั้งคณะขึ้นมำเป็นว่ำ คณะแคนล ำโขง แคนล ำโขงมีหน้ำที่อะไรมีหน้ำที่ที่จะถ่ำยทอดไปร่วมงำนในงำนประเพณีต่ำง ๆ งำนศพงำนกิจกรรมต่ำงๆที่ทำงกำรหมู่บ้ำนชุมชนตั้งขึ้นมำ เมื่อผ่ำนไปหลำยปี กลุ่มเหล่ำนี้ก็จะเป็นเรื่องศิลปินเป่ำแคนเป็น ตีกลองเป็น ก็จะไปอุดหนุนงำนตำมประเพณีต่ำงๆกัน จึงได้ใช้ชื่อว่ำคณะแคนล ำโขงครับเป็นคณะแคนล ำโขง ต่อมำเรำก็เห็นว่ำ องค์กรนี้ควรจะได้รับกำรดูแลจำกภำครัฐมำกขึ้นแต่ในกำรดูแลของภำครัฐ มันจะต้องเป็นองค์กรที่ถูกรับรองโดยองค์กรของรัฐนะครับก็เลยตั้งชื่อขึ้นว่ำชมรมผู้สูงอำยุชมรมผู้สูงอำยุ” “ชมรมผู้สูงอำยุ โครงสร้ำงก็จะมีประธำนของชมรม รองประธำนมีคณะกรรมกำรจัดกิจกรรมพบปะพูดคุยท ำกิจกรรมในชุมชนตำมผู้สูงอำยุก ำหนดครับ ถ่ำยทอดควำมรู้ในด้ำนขนบธรรมเนียมประเพณีต่ำงๆให้กับคนรุ่นหลังพูดคุยเล่ำควำมเป็นมำให้กับคนรุ่นหลังได้แนะน ำไปไปศึกษำนะครับ อันนี้ก็คือที่มำ เรำก็เห็นว่ำเมื่อท้องถิ่นเข้ำไปเดินทำงดูแลองค์กรปกครองท้องถิ่นดูแลผู้สูงอำยุจะดูแล 104 หลำยระดับ ผู้สูงอำยุที่อยู่บ้ำนเกิดควำมซึมเศร้ำไม่มีค ำปรึกษำไม่มีเจ้ำหน้ำที่ไม่มีพยำบำลที่จะมำแนะน ำกำรดูแลรักษำอำกำรกินยำกำรดูแลสุขภำพกำรออกก ำลังกำยอยู่ในวัยนี้จะต้องท ำอย่ำงไร” “องค์กรปกครองท้องถิ่นก็เลยว่ำน่ำจะเข้ำไปดูแลให้มำกขึ้นเพรำะเข้ำไปดูแล กลุ่มเหล่ำนี้ก็จะมีมีผู้ป่วยด้วยนอกจำกติดสังคม คนคนที่แข็งแรงกลุ่มติดสังคมเป็นสังคมก็คือสำมำรถที่จะไปงำนประเพณีไปร่วมงำนไปตรงนั้นตรงนี้ได้ ประเภทที่สองจะเป็นผู้ป่วยสูงอำยุซึ่งเป็นผู้ป่วย ผู้ป่วยติดบ้ำนติดบ้ำนกลุ่มเหล่ำนี้ก็จะอยู่ในบ้ำนได้ลุกไปมำในบ้ำนได้แต่จะออกสังคมไม่ได้ กลุ่มนี้ คือ กลุ่มติดบ้ำนเลยเข้ำไปอีกก็จะเป็นกลุ่มติดเตียง ผู้สูงอำยุที่ป่วยติดเตียงหรือไม่สำมำรถท ำอะไรได้เอง เทศบำลก็เข้ำไปดูแลกลุ่มเหล่ำนี้โดยในช่วงระยะเวลำจะมีเงินกองทุนหลักประกันสุขภำพมีเงินของคณะกรรมกำรหลัก (Long Term Care) ของส ำนักงำนประกันสุขภำพให้มำดูแลกับคนกลุ่มนี้ ในกำรสร้ำงเสริมในกำรที่จะให้ควำมรู้เกี่ยวกับกำรดูแลสุขภำพ ก็จะมีเจ้ำหน้ำที่จำกโรงพยำบำลเจ้ำหน้ำที่จำกอสม. เจ้ำหน้ำที่จำกองค์กรปกครองท้องถิ่นเหล่ำนี้เข้ำไปเป็นคณะกรรมกำรร่วม” “ถ้ำเรำจะไปจดทะเบียนของบประมำณจำกภำครัฐ รับรองโดยภำครัฐ เรำก็เลยใช้ชื่อว่ำวิทยำลัยชมรมผู้สูงอำยุวิลัย ฒ ผู้เฒ่ำ ของอ ำเภอดอนตำล ค ำว่ำวิทยำลัย ฒ ผู้เฒ่ำ มำจำกไหน ตั้งขึ้นมำเป็นสถำบันกำรศึกษำหรือเปล่ำไม่ ตั้งขึ้นมำเป็นชื่อเหมือนสถำบันที่เป็นองค์กร เสร็จแล้วก็ ท ำเรื่องนี้ก ำหนดโครงสร้ำงองค์กรวิทยำลัย ฒ ผู้เฒ่ำเป็นสถำบันกำรศึกษำหรือไม่ ไม่ใช่แต่เรำก็เปรียบเทียบโครงสร้ำงของสถำบันกำรศึกษำว่ำองค์กรควรจะมีอย่ำงมหำลัยก็ต้องมีอธิกำรบดีมีรองอธิกำรบดีมีคณะกรรมกำรต่ำง ๆ จริง ๆ ผมจะไม่ใช้ชื่อว่ำวิทยำลัยหรอกเกรงว่ำมันจะไปกระทบกับชื่อของสถำบันกำรศึกษำเขำก็ไม่เป็นไรเพรำะวัตถุประสงค์ของเรำไม่ได้เอำไปอ่ำนออกเขียนได้เลยบวกเลข เพียงแต่ว่ำหลักก็คือเอำไปให้ผู้สูงอำยุได้มีโอกำสพูดคุยแลกเปลี่ยน เรียนรู้แล้วก็ดูแลเรื่องสุขภำพที่มันถูกหลักวิชำกำรของหลักสำธำรณสุขอันนี้ก็คือหลักเสร็จแล้วก็ไปยื่นจดทะเบียนก ำหนดโครงสร้ำงระเบียบข้อบังคับของ วิลัยทยำลัย ฒ ผู้เฒ่ำ ตื่นเช้ำมำวันหนึ่งต้องไปโรงเรียนกี่ครั้งไปโรงเรียนจะต้องท ำอะไรมีคณะกรรมกำรบริหำรตั้งแต่ผู้อ ำนวยกำรรองผู้อ ำนวยกำรมำคณะกรรมกำรบริหำรวิทยำลัยซื่อโครงสร้ำงระเบียบข้อบังคับ เพื่อยื่นจดทะเบียนต่อพัฒนำสังคมและควำมมั่นคงของมนุษย์เพื่อให้องค์กรได้ถูกรับรองว่ำ วิทยำ ฒ ผู้เฒ่ำ ตั้งขึ้นมำเพื่อที่จะรองรับมีวัตถุประสงค์ดังนี้” “มีองค์กำรตำมกฎหมำยที่ดูแลคุณภำพชีวิตของคนก็คือปัญหำสังคมและควำมมั่นคงของมนุษย์ก็เป็นองค์กรที่ดูแลเรื่องนี้ ก็ยื่นจดทะเบียนกันที่จังหวัดจังหวัดก็ส่งไปยังกระทรวง เพื่อที่จะให้กระทรวงลงมือรับรอง เวลำถูกรับรองโดยองค์กรของรัฐกระทรวงที่ดูแลเรื่องนี้แล้วเรำก็จะใช้งบประมำณได้จะขอเงินจำกบริษัทห้ำงร้ำนจำกองค์กำรบริหำรส่วนต ำบล เทศบำลจำกกระทรวงต่ำงๆ มันก็มีองค์กรที่รองรับตำมกฎหมำยว่ำด้วยวิธีกำรให้เงินคือรัฐเองก็จะให้เงินก็ต้องมีองค์กร รองรับที่ถูกต้องตำมกฎหมำย มันต้องมีโครงสร้ำงที่ถูกต้องตำมกฎหมำย ฉะนั้นวิทยำ ฒ ผู้เฒ่ำจึงเกิดขึ้นมำ โดยองค์กรปกครองท้องถิ่นเป็นหลัก” “โรงพยำบำลอยู่ในรถวันนี้ก็จะมีโรงพยำบำลดอนตำลมีเจ้ำหน้ำที่ตำมกฎหมำยต้องดูแลในองค์กรปกครองท้องถิ่นก่อนจะมีนักพัฒนำชุมชนฝ่ำยงำนกองสำธำรณสุขก็จะเข้ำไปดูแลเกี่ยวกับเรื่องนี้ ในแต่ละปีเองก็มันจะมำดูว่ำเมื่อตำยไปจ่ำยอะไรที่มันเกี่ยวข้องกับสุขภำพกำรดูแลผู้สูงอำยุมันเป็นหน้ำที่ของเทศบำลเพื่อไปดูแลสุขภำพนั้นวิทยำลัย ฒ ผู้เฒ่ำในตั้งขึ้นมำให้เป็นองค์กรเพื่อที่จะรองรับกับกำรปฏิบัติงำนให้มันชอบด้วยกฎหมำยและสำมำรถเรำที่จะไปบูรณกำรกับพัฒนำสังคมและควำม 105 มั่นคงของมนุษย์พัฒนำชุมชนสังกัดทำงสำธำรณสุขอ ำเภอจังหวัดโรงพยำบำลกลุ่ม อสม. ต่ำงๆ ลงไปได้หมดเพรำะเรำมีองค์กรรองรับตำมกฎหมำย นี้ก็คือที่มำของวิทยำลัย ฒ ผู้เฒ่ำ” “กิจกรรมที่เรำต้องท ำก็ คือ แต่ละวันเรำต้องก ำหนดหลักสูตรออกมำรับผมเป็นกรรมกำรของสภำวิทยำลัยชุมชนด้วยซึ่งเป็นสถำบันระดับอุดมศึกษำที่ต่ ำกว่ำปริญญำตรี ในบริบทของวิทยำลัยชุมชน ไม่เน้นเรื่องกำรสอนเพื่อจะเอำปริญญำอย่ำงเดียวเขำเน้นเนื้อเรื่องกำรลงไปสู่ชุมชน แนะน ำให้ชุมชนท ำงำนปฏิบัติ สำมำรถที่จะอยู่ได้ประกอบอำชีพได้ด ำรงชีวิตได้ หลักสูตรของกำรดูแลสุขภำพของผู้สูงอำยุโดยฝึกเขียนหลักสูตรขึ้นมำ ก็เอำมำบูรณกำรกับโรงพยำบำล กำรออกก ำลังกำยกำร กำรบริโภคอย่ำงสวนป่ำนำบุญเข้ำมำในกำรถือว่ำเป็นกิจกรรมหนึ่งของหลักสูตรโครงกำรเพรำะว่ำเท่ำที่ผ่ำนมำ เรำเองก็เข้ำใจว่ำโรคภัยไข้เจ็บในวัยไหนก็แล้วแต่เกิดจำกกำรบริโภคเกิดจำกกำรกินไม่ใส่ใจในกำรกิน โรคภัยไข้เจ็บก็แทรกแซง เรำก็ได้ข้อเสนอแนะแนวทำงกำรรักษำแพทย์ทำงเลือกก็ถือว่ำเป็นกุศลของคนดอนตำล” กิจกรรมที่มีต่อผ้สูงอายุ “เมื่อวำนเป็นกำรตลำดนัดประชำรัฐคนไทยยิ้มได้เป็นกิจกรรมหนึ่งตำมนโยบำยของรัฐไม่เฉพำะเหล่ำนี้นะผู้สูงอำยุกลุ่มสตรีต่ำงๆก็ต้องเข้ำมำมีบทบำทในกำรบูรณะและท ำงำนร่วมกันนะนี่แหละเขำก็สำมำรถที่จะไปได้ทุกเรื่องกิจกรรมเหล่ำนี้เนี่ย 1 มันเป็นกำรผ่อนคลำยอำรมณ์ 2 สร้ำงกำรมีส่วนร่วมกับชุมชนเท่ำกับเป็นกำรบูรณำกำรทุกภำคส่วนให้ทุกคนได้มีโอกำสมำพบปะพูดคุยแลกเปลี่ยนควำมคิดเห็นเรื่องสุขภำพไม่ได้หมำยจะต้องป้องกันและเสริมสร้ำงอย่ำงเดียวภำวะจิตใจก็เป็นส่วนหนึ่งมีโอกำสได้พูดคุยแลกเปลี่ยนเป็นส่วนที่จะมำเสริมสร้ำงสุขภำพจิตเป็นสิ่งส ำคัญส่วนหนึ่งที่ต้องให้ผู้สูงอำยุ” “พูดได้ว่ำมีตำกับยำยอยู่บ้ำนสังคมทุกวันนี้คนเอำลูกมำเลี้ยงเอำหลำนมำให้เลี้ยงเอำเหลนมำให้เลี้ยงอีกยังไม่พอบำงคนก็ไม่ส่งเงินมำให้กับตำกับยำยปัญหำสังคมก็จะหมักหมมอยู่กับที่ขอคุณตำกับยำยก็จะดูแลตำมศักยภำพปัญหำด้ำนสังคมที่ยำยเลี้ยงเด็กก็จะอยู่ตำมอัตภำพไม่มีคนดูแลไม่มีคนไม่เสนอแนะปัญหำเด็กเรำเนี่ยมันก็จะเกิดภำวะของสังคมแบบนี้ มันก็เป็นลูกโซ่ต่อ เมื่อเด็กอยู่กับยำยคุณยำยก็ไม่เข้ำใจที่จะแนะน ำ ไม่รู้วิธีที่จะเลี้ยงดูแด็กเพรำะสังคมเศรษฐกิจเป็นรูปแบบใหม่ สังคมแบบใหม่ คุณยำยก็จะคิดย้อนหลังไปเมื่อ 30 40 ปี แต่เด็กไปไกลแล้วไปเล่น IPad IT ที่ทันสมัย ดังนั้นคุณยำยก็ต้องมีควำมรู้ที่จะดูแลลูกหลำนอย่ำงทั่วถึง” ที่มำของผญำ “วัฒนธรรมล ำผญำมีหลำยแบบเรื่องควำมเชื่อของผีเรื่องควำมเชื่อทำงพุทธศำสนำเรื่องควำมเชื่อด้ำนศิลปะของกำรแสดงออกต่ำง ๆ คือ วัฒนธรรมของดอนตำลเป็นกำรล ำผญำ ก็เป็นกำรล ำในสมัยก่อนนี้ในสังคมกำรเกี้ยวพำรำสีกันเนี่ยมันก็จะต้องมีกำรใช้ส ำนวนในกำรพูดจำ ไม่ว่ำจะเป็นกลอนล ำก็ดีมันจะมำถ่ำยทอดควำมเป็นผญำ” “ใช้ค ำพูดที่มันสอดคล้องให้เป็นกลอนตอบโต้กัน เมื่อก่อนเกี้ยวพำรำสีกันแบบนี้ อีกส่วนหนึ่งกำรเกี้ยวพำรำสีให้เป็นศิลปะกำรแสดงชื่อหมอล ำพญำก็จะตอบโต้กันไปปัญหำนะครับจะสอบถำมควำมเป็นอยู่สอบถำมประเพณีสอบถำมเรื่องสุขภำพอยู่บ้ำนท ำอำชีพอะไรมีครอบครัวหรือยัง 106 ก็ยังถ่ำยทอดผ่ำนบทกลอนล ำผญำเหล่ำนี้ เป็นวัฒนธรรมสื่อสำรกันทำงศิลปะขนบธรรมเนียมประเพณีวัฒนธรรม” (คุณเอก. 2560 , ธันวำคม 6) ผู้ให้ข้อมูลที่มำของกลอนล ำผญำ สัมภำษณ์ วันที่ 05 ธันวำคม 2560 อยู่อ ำเภอดอนตำลจังหวัดมุกดำหำรค่ะอำยุ 61 ปีค่ะ รู้จักค่ะรู้จักผญำมำนำนแล้วค่ะแบบว่ำแล้วแต่คนจะมำจ้ำงเรำเรำก็ไปเป็นหมู่คณะมีเครื่องประกอบของดนตรีมีซุง มีแคน มีโวต ไม่ยำกค่ะจะจ ำเนื้อหำบำงคนเขำเพิ่งจะมำจำกพ่อแม่ปู่ย่ำตำยำยจะไม่ยำกถ้ำอยู่ในครอบครัวผญำ ก็จะเล่นไปหมด ก็จะไม่ยำกนะคะคือเป็นเส้นเป็นสำยเป็นแบบว่ำเป็นตระกูลวงศ์ตระกูล มีร ำ มีฟ้อนมีอะไรสักอย่ำงคอร์ดกีต้ำร์ แคน ซุง เขำจะเป็นหมดตั้งแต่น้อยเลยตั้งแต่อำยุ 6 ขวบ แต่ละกลอน ใช้เวลำไม่นำน บำงคนจะไม่เล่ำมีแต่เขียนออกมำคิดออกมำ คิดบทกลอน ขณะล ำเลยนะว่ำเขำจะล ำอะไร เขำเป็นหมดหมอล ำง่ำยและเป็นวัฒนธรรมไทยของภำคอีสำนมีควำมภำคภูมิใจที่ได้แสดงวัฒนธรรมไทยของเรำ ร่ำงกำยสมบูรณ์แข็งแรง มีควำมสง่ำงำม มีวัฒนธรรมไทยที่ อยู่ในจิตใจของเรำ สิ่งแวดล้อมพร้อม จิตใจพร้อม ทุกอย่ำงเลย ควำมคิดกำรใช้สมองก็พร้อมพอได้ล ำแล้วไม่เจ็บไข้ป่วย สนุกสนำน กำรไปแสดง ครอบครัวก็มีควำมพร้อม หมอล ำผญำจะส่งเสริมลูก ตั้งแต่พ่อแม่ลูกหลำนเหลนสนับสนุนกัน ครอบครัวบำงคนเป็นหมดทั้งวงทั้งบ้ำนเลย ถ้ำเป็นหมอล ำผญำคะ มีควำมภูมิใจดีใจไม่มีปัญหำ ร่วมกิจกรรมกันบ่อย ก็จะเตรียมกันมำซ้อมกันมำมี 30-50 คน ขึ้นไป ไม่จ ำกัดอำยุ ต่ ำสุด 6 ขวบ จนถึง 70 ปี ไปเรียนกับครูต้นผญำก็จะแต่งบทให้จ ำทุกคนจ ำบทเนื้อหำได้ เนื้อหำไม่เจำะจง ไม่มีควำมซับซ้อนไปแบบไหนก็ได้ หำเอำเองเลย แล้วแต่เหตุกำรณ์ไปตำมเหตุกำรณ์พำไป (คุณดำว. 2560 , ธันวำคม 5) ผู้เชี่ยวชำญกลอนล ำผญำ หมอล ำ อำยุ 60 ปี บ้ำนนำสะโน ต ำบลนำสะเม็ง อ ำเภอดอนตำล จังหวัดมุกดำหำร เริ่มรู้จักล ำผญำตั้งแต่อำยุ 11 ปี มำฟังล ำกลอนงำนบุญประจ ำปีเดือนหก ฟังหมอล ำบุญเพ็ง ไฝผิวชัย ศิลปินแห่งชำติมำล ำก็เลย คุณพ่อคุณแม่ว่ำส่งไปเรียนล ำ จบประถมศึกษำปีที่ 4 พ.ศ. 2511 ก็เลยไปเรียนล ำกับ คุณแม่บุญเพ็ง ไฝผิวชัย ตอน พ.ศ. 2511 ครั้งแรกนี้ พ.ศ. 2512 ได้ไปล ำอยู่ประจ ำอยู่สถำนีเสียงลำวสันติสุขอยู่สะหวันนะเขต ประเทศลำวเพรำะว่ำล ำผญำของสะหวันนะเขตนี้สิเป็นล ำคอนสะหวันกับควำมผญำอ ำเภอดอนตำลเฮำ พอดีได้ไปอยู่สะหวันนะเขตได้ 1 ปี ก็อยำกกลับมำอยู่บ้ำนเพรำะว่ำไปเห็นกำรล ำผญำของทำงสะหวันนะเขต แม่ก็มีแนวควำมคิดว่ำ ดอนตำลเฮำก็มีล ำผญำ ก็เลยกลับมำอยู่บ้ำนล ำผญำผู้เฒ่ำผู้แก่ เว้ำผญำเลยรู้จักมำตั้งแต่ พ.ศ. 2512 ได้ศึกษำกำรล ำผญำผู้เฒ่ำผู้แก่ จำกหมอล ำศรีนวล พรหมเสนำ บ้ำนนำโพธิ์ และหมอล ำแม่เอื่อม ศรีลำศักดิ์ อยู่ดอนตำล พำล ำกัน “เว้ำต่อผญำ” เอ้ำหน่อยล ำกลอนนี้ ก็แนะน ำให้ล ำ ล ำกับเพลิน ตั้งแต่ 2512 ที่ได้กลับมำดอนตำล มีควำมมุมำนะว่ำ อยำกสืบสำนล ำผญำดอนตำลมุกดำหำรนี้ไว้เพรำะจะสูญหำยไป แม่ก็ล ำแต่ก่อนเมืองมุกนี้ เขำสิล ำเมืองมุกหนิล ำผญำเหมือนกันแต่ว่ำท ำนองนี้สิ จะช้ำกว่ำดอนตำล ดอนตำล 107 จะเร็วกว่ำ ก็เลยเคยได้ล ำกับพวกหมอล ำอำยุหลำยแล้วกับอำจำรย์ แต่ว่ำเรำเป็นหมอล ำน้อย อยู่ ดอนตำลก็มีหมอล ำฝ่ำยชำย 2-3 คน หมอล ำเล็ก หมอล ำโหนธำ หมอล ำเหลิม ล ำใส่กัน พ.ศ. 2518 เจ้ำคุณธำตุพนม อยำกฟังล ำผญำแบบโบรำณ งำนธำตุพนมก็เลยล ำผญำนี้มีชื่อเสียงมำจำกวัดพระธำตุพนม ตอนงำนนมัสกำรวัดพระธำตุพนมล ำอยู่ 9 วัน 9 คืน ท่ำนเจ้ำคุณว่ำล ำนั่งคนบ่เห็น ล ำผญำล ำนั่ง นั่งล ำโต้ตอบกัน แม่ก็เลยยืนล ำ คนก็เห็นหลำย ล ำงำนธำตุพนมคนก็เลยมำจ้ำง เพรำะว่ำล ำแบบพื้นบ้ำน ผญำโต้ตอบกัน มีสอยกันเวลำเฮำไปล ำหนิ พวกชำวบ้ำนก็ร่วมสนุก ก็เป็นงำนบุญประเพณี งำนแต่งงำน งำนบวช งำนบุญประจ ำปี ก็ล ำทุกงำน งำนแจกข้ำวก็ล ำ ต่อมำโรงเรียนดอนตำลก็อยำกให้ไปสอนเด็ก ๆ น้อย ๆ นักเรียน ก็สอนให้ พวกลูกศิษย์ลูกหำก็มีหลำยคนอยู่ ล ำผญำเป็นของโบรำณพื้นบ้ำน แต่ก่อนนี้หมอล ำผญำ ผู้ชำยสิล ำ หมอล ำผู้หญิงโต้ตอบ สมมุติว่ำ ฝ่ำยชำย ล ำว่ำ “จังซั่น แล เนำะ เนำะ พอแต่เหลียวเห็นหน้ำ อยำก วำจำ ถำมข่ำว แม่น้องอยู่แห่งห้อง หนแห่งทำงใด ใจประสงค์ จะด่วนมำทำงนี้” เริ่มล ำ ฝ่ำยหญิง โต้ตอบ “ฟังสิก่อนได้เปล่ำหมอล ำเอ่ย น้องนี้เกิดอยู่บ้ำนดินนำสะโน ยังบ่มีใครเสำะแสวงหำ ยังบ่มีใครประสงเอำสู ยังเป็นสำวจ้อย จ้อย ผัวบ่ข่อยบ่มีเด้อ หมอล ำเอ๋ย” อันนี้เป็นค ำตอบผญำ ถ้ำได้ไปงำนบวชก็ได้ล ำอำนิสงส์ของกำรบวช “นำงมำได้มำล ำร้อง มำฉลองงำนบวช แถหนวดหัวกุดคิ้ว ซิทรงผ้ำห่มเหลือง ส่วนว่ำเรื่องผลำก่อกองบุญ พ่อแม่เฮำได้ท ำบุญบวชลูกชำยในวันนี้ สั๋งมำดีแท้หนอท่ำน ผลำทำนหำกมีมำกหำกว่ำคุณพ่อแม่นี้ หำกเหลือล้นลืนประมำณ” นี้คือ ล ำกลอนบวช แม่ชอบไปล ำเอำบ่มักตอบผญำ เพรำะไม่ได้ใช้ดนตรีเป็นกำรเว้ำ ก็เลยล ำมำตลอด ส่วนมำกไม่ได้ล ำตอบผญำ แม่มำทำงล ำ แต่ก่อนนี้แม่มักล ำผญำทั้ง ๆ ที่แม่เรียนล ำกลอนล ำโขงแต่ก่อน ส่วนมำกก็ไปล ำไม่ค่อยอยำกล ำกลอน จิตใจแม่ใฝ่กับเรื่องผญำโดยตรง เป็นประเพณีทำงดอนตำลก็มีแต่ล ำ ก็อยำกส่งเสริมทำงนี้ มำทุกมื้อนี้ แบบว่ำ ล ำหมดทุกอย่ำงถูกท ำนอง เพรำะไปบ้ำนผู้เฒ่ำก็อยำกฟังล ำเต้ย ล ำเต้ยก็ว่ำ “วันนี้เป็นวันท ำทำนจิตใจเบิกบำนไม่มีมัวหมอง ทุกอย่ำงเรำจะสมปองทรัพย์สินเงินทองให้ไหลมำดั่งว่ำ ให้ปรำรถนำท่ำนเอย” แบบว่ำก็เชิญชวนคนท ำบุญ เพรำะว่ำปีที่แล้วแม่ก็ไปล ำที่วัดธำตุพนมก็ล ำ 2 เวที แต่อ ำนวยกำรบริจำคท ำบุญผ้ำป่ำสมทบทุนสร้ำงห้องสมุดเฉลิมพระเกียรติของพระเทพก็ล ำอยู่ 9 วัน 9 คืน ทั้งวันทั้งคืนร่วมบริจำคอวยพรให้ผู้เฒ่ำผู้แก่ ผู้เฒ่ำผู้แก่มำก็ล ำว่ำ “วันนี้ฉันจะอวยพรให้ ไชโยสิริโชค โรคอย่ำพำลมำรอย่ำต้องหมองเศร้ำ ให้แจ่มใส” แม่ก็ล ำอวยพรให้ผู้เฒ่ำ ล ำผญำนี้คือล ำในสถำนกำรณ์ที่ว่ำเชิญชวนเรียนหนังสือ แม่ก็เคยล ำอัดเทปสมัยก่อน แบบว่ำให้ลูกหลำนเรียนหนังสือศูนย์ศึกษำนอกโรงเรียนอ่ำนเขียนมีควำมรู้ แม่ก็ล ำ เป็นผญำล ำเต้ย ล ำภูไท ล ำตังหวำย ก็ล ำหมดทุกอย่ำงล ำผญำ ก็ “เชิญเด้อพวกพี่น้องให้มำเที่ยวหัวดอนตำล ชมโบรำณล ำผญำ ยำนย่ำนำงลืมบ้ำน” ล ำผญำก็ดีก็มีค ำสอนผู้มำฟังก็สอยใส่ ที่นี้ถ้ำมีงำนก็จ้ำงไปบำงงำนก็ติดต่อไว้แล้ว ก็ล ำเรื่องประวัติ ล ำผญำแต่งงำน “มื้อนี้ได้ฤกษ์แล้ว มื้อแม่นยำมดี วันนำรีสมรส ที่ท่ำนรอคอยจ้อง วันกินดองวันเป็นวันนี้ วันเศรษฐีนะโมตะโชค โตกไม้จันทร์ขันไม้แก้วพ่อแม่ตบแต่งแล้วงำมส่วนอยู่คู่อัน. 108 กำรจ ำบทกลอนก็มีทั้งเขียนและจ ำเป็นบำงตอน และเอำมำท่อง บำงกลอนก็ว่ำสถำนกำรณ์ คิดออกมำเองก็มี แบบว่ำผญำปัญญำ สุขภำพร่ำงกำยไม่มีโรคประจ ำตัว แม่มักร้องมักล ำ แม่ร้องล ำอยู่ตลอด ไม่หยุดในกำรล ำ จิตใจเบิกบำน ได้ออกก ำลังกำย ตื่นเช้ำมำก็ไปเดินรอบสนำมโรงเรียน เดินทุกเช้ำ เข้ำนอนสำมทุ่มช่วงที่ไม่มีงำนล ำ 9 คืน 10 คืนก็อยู่ได้ เรื่องอำหำรกินปลำกินผัก พ่อบ้ำนปลูกผักสวนครัวกินเอง รับงำนเดือนนึงก็ 5-6 งำน ไปแบบเดี่ยวก็ได้แบบมีวงก็ได้ บำงครั้งก็ไปรับล ำให้ผู้ป่วยที่สุขภำพไม่ดีเดินไม่ได้ ก็ไปล ำอวยพรให้ก ำลังใจ จิตใจผู้ป่วยก็ สดชื่นเมื่อได้ยินเสียงล ำ ชื่อผมหอม แม่เป็นคนที่ 9 คุณพ่อชื่อจอม เลยตั้งชื่อแม่ว่ำ หอม จะได้คล้องจอง หมู่เอำ เด้ออีหล้ำ พ่อแม่รักกำรฟังล ำก้เลยให้ลูกสำวหล้ำเรียนหมอล ำ ตั้งอกตั้งใจเรียน หมู่ท ำงำนรับรำชกำร ให้เจ้ำเป็นหมอล ำมีชื่อมีเสียง ก็เลยมีควำมตั้งใจมำทำงล ำแล้ว ลูกลำนก็มีสอนไว้อยู่ สอนหลำนสำว และอรทัย สกุลไท หลำนสำวลูกพี่ชำย แต่ก่อนไม่สอนให้ผู้อื่น มำสอนหลำนก่อน แล้วก็สอนมำเรื่อย ๆ เทวัญ ขวัญภูไท หลำนสำวมีใจอยำกมำเรียนล ำ ก็ล ำใส่แคน ตอนนี้ก็ล ำได้แล้ว 3-4 เดือน ก็ออกล ำ ได้แล้ว ส่วนมำกออกล ำก็ใส่ชุดไทกะเลิง ชุดจะมีสีเหลือง สีแดง แม่ชอบใส่สีขำวเป็นชุดไหมไทกะเลิงบรรพบุรุษภูไท เพรำะว่ำคุณตำของแม่เป็นคนนำสะเม็ง เชื้อสำยมำตั้งแต่เซโปน ประเทศลำวอยำกฝำกลูกหลำนไว้ว่ำ อยำกให้เรียนไว้ผญำนี้ เป็นภูมิปัญญำ เรียนหนังสือแล้วเรียนล ำไว้ร ำ “บัดนี้ ขอฝำกญำติพี่น้อง น้อยหนุ่มซุ่มสำวจี้ เพิ่นว่ำพำกันท ำควำมดี ประเพณีมุกดำหำร ชำวดอนตำลของเฮำ ให้สืบสำนหนอเอำไว้ ภูมิปัญญำเฮำมีไว้ ไปไสบ่อึดยำก บ่ล ำบำกดีๆ ให้เรียนไว้กลอนผญำ” (คุณหอม. 2560 , ธันวำคม 7) ผู้เชี่ยวชาญกลอนล าผญา “ตั้งแต่ต้น ๆ เลยตั้งแต่เรียนอยู่ประถมศึกษำปีที่ 5 ที่สนใจด้ำนกำรล ำผญำพญำ ก็เดิมบ้ำนอยู่ทำงโพนสว่ำง ย้ำยโรงเรียนไปอยู่บ้ำนนำสะโน เพื่อที่จะไปฝึกล ำผญำนี้ กับคุณยำยผมหอม สกุลไทย คุณยำยผมหอมมีศักดิ์เป็นอำเป็นน้องของพ่อ พอเรียนตั้งแต่อยู่ประถมศึกษำปีที่ 5 ตอนนั้นเป็นกำรล ำ เป็นกำรแสดงแบบนั่ง แต่งตัวแบบพื้นบ้ำน เรำยังไม่มีอุปกรณ์ที่ทันสมัยเหมือนปัจจุบันนี้ หมำยถึงดนตรี เป็นกำรนั่งแสดงอุปกรณ์กำรแสดงตอนนั้นจะมีแคนมีกลอง กลองยำว มีไห และพิณ ใช้ประกอบดนตรีในกำรแสดงในช่วงนั้น ในกำรแสดงนั้นเป็นกำรพูดเกี้ยวพำรำสี ค ำว่ำผญำก็มีหลำยประเภท มีปัญหำเกี่ยวพำรำสีระหว่ำงหนุ่มสำวมีผญำค ำสอน ถ้ํำค ำผญำ เปรียบเทียบอุปมำอุปไมย ส่วนมำกที่ใช้ทั่วๆ ไปในกำรแสดงของเรำจะเป็นผญำเกี้ยวพำรำสีหนุ่มสำว” “สืบเนื่องจำกคนจะมำจ้ำงหมอล ำนี้เทศกำลปีใหม่สงกรำนต์ประเพณีบุญต่ำง ๆ ในท้องถิ่นของเรำแล้วก็ต่อ ๆ มำก็มีที่อยู่ใกล้เคียงอุบลรำชธำนี ขอนแก่น อุดรธำนี นครพนมซึ่งอยู่ติดแถบชำยแม่น้ ำโขงนี้จะมีวัฒนธรรมเหมือนใคร ๆ กัน และสำธำรณรัฐประชำธิปไตยประชำชนลำว กับล ำผญำนี้จะมีพื้นเพมำจำกฝั่ง ลำว ซึ่งในกำรล ำผญำนั้นจะมีชำยหนึ่งหญิงหนึ่งเมื่อก่อนจะไม่มีหำงเครื่องกำรแสดงจะเป็นกำรนั่งแสดง” 109 “ในล ำผญำนี้ผู้หญิงและผู้ชำยจะต้องท่องกลอนให้มันสอดคล้องกัน อย่ำงเช่นเบื้องต้นในกำรแสดงนี้ เปิดฉำกกำรแสดงข้ำงต้นถำมข่ำว หมอล ำฝ่ำยชำยเป็นใครมำจำกไหนชื่ออะไรมีผู้ครองหรือยังเกี้ยวพำรำสี เบื้องต้น และหลังจำกนั้น ก็จะเป็นถำมข่ำวสุข ทุกข์ ของผู้ที่มำฟัง อันนี้คือกำรสร้ำงบรรยำกำศพร้อมพร้อมกันทั้งคนที่อยู่เวทีและผู้ชมเพื่อสร้ำงอำรมณ์ร่วมกัน ถำมข่ำวสุข ทุกข์ เมื่อก่อนจะไม่ค่อยมีกำรล ำเพลิน ไม่มีล ำภูไทตังหวำย ไม่มีล ำเต้ยอะไรไม่มี จะเป็นผญำรุ่นล้วน กว่ำจะสว่ำงแสดง 3 ทุ่ม เลิกตี 5 หรือ 6 โมงเช้ำ กว่ำจะสว่ำงใช้กลอนร ำแสดงในตอนนั้นผู้หญิงเกือบถึง 100 กลอน ผู้ชำยก็เกือบถึง 100 กรัม ก็เกือบ 200 จะได้พัก เฉพำะช่วงที่มีหมอสอย ผู้เฒ่ำผู้แก่ หนุ่มสำวมำสอยเท่ำนั้น พักกินข้ำวประมำณ 10 นำที 20 นำที หลังจำกนั้นก็จะแสดงต่อจนสว่ำง” “ส่วนได้มีกำรพัฒนำกำรล ำผญำพื้นบ้ำนมำเป็นล ำผญำที่ประยุกต์เหมือนปัจจุบันนี้ ประมำณ 10 ปีที่แล้วซึ่ง ตอนนั้นก็เรียนตั้งแต่อยู่ประถมศึกษำปีที่ 5 พออยู่ประถมศึกษำปี่ที่ 6 ก็ออกแสดงได้แล้วนะ ออกแสดงรับงำนเจ้ำภำพ แต่ก็ไม่ถึงกับเชี่ยวชำญ ก็จะไปเป็นลูกศิษย์ของคุณยำยผมหอม ออกแสดงในแต่ละงำน หลังจำกนั้นก็ประมำณ 10 ปี มีเครื่องดนตรีเพิ่มขึ้นมำ เป็นกำรแสดงบนเวที นั่งแสดงไม่ได้ ไม่เห็น เพื่อให้คนมำดูมำชม กำรแสดงต้องเร้ำใจ เพื่อที่จะให้คนที่มำ จะได้ออกงำนไปบ่อยมีรำยได้เพิ่มขึ้นแล้วก็ประยุกต์เอำเครื่องดนตรีมำเพิ่มประกอบไปด้วยออร์แกน กีตำร์เบสและบำงครั้งมีแซกโซโฟนมำร่วมสร้ำงบรรยำกำศ ให้จังหวะเร้ำใจ เมื่อก่อนจังหวะช้ำ ๆ แต่ปัจจุบันนี้ จังหวะชะชะช่ำ บำงครั้งก็ สำมช่ำบำงครั้งก็มีเพลงสตริงมำประกอบ แต่เนื้อหำก็พูดเกี่ยวกับพื้นเพนี่แหละมีคนแต่งกลอนให้ ตัวเองร้องเป็นเฉย ๆ แต่งกลอนไม่เป็น ถ้ำจะให้พูดสดก็ได้ แต่ไม่มำกนัก” “ปัจจุบันมีหำงเครื่องมีแดนซ์เซอร์ มำประกอบเพื่อสร้ำงบรรยำกำศให้เหมำะสม เพรำะวัยรุ่นเดี๋ยวนี้ มีแต่นั่งร ำก็จะไม่จ้ำง ในแต่ละบทกลอนจะใช้ควำมยำวประมำณอยู่ 1-2 หน้ำกระดำษ ไม่สั้นไม่ยำวนักก่อนจะท ำให้คนที่มำฟังเกิดควำม เบื่อ แต่ถ้ำมีเกี้ยวพำรำสีจะกระชับเข้ำมำหน่อย แต่เรำสำมำรถตัดตอนมันได้ เรำก็ดูบรรยำกำศที่เรำแสดง ว่ำคนสนใจมำกน้อยแค่ไหนถ้ำคนไม่สนใจเรำก็หำทำงลงและยื่นใหม่ให้คนตรงข้ำมกับเรำ” “กำรจดจ ำกลอน ตำมที่เรำเรียนตำมหนังสือ จะมีกลอนแปด กำพย์ยำนี 11 มันจะสอดคล้องสัมผัสนอกสัมผัสใน อย่ำงเช่นถ้ำลงด้วยสระอำ มันก็ขึ้นต้นด้วยสระอำอย่ำงเช่น เดี๋ยวนี้ค ำว่ำแก้มปำลำ หนำเล่ำคีงเอย ค ำว่ำแก้มปำลำกับหนำ มันสอดคล้องกัน เมื่อมันขึ้นต้นสระอำ ก็ลงท้ำยด้วยสระอำ เดี๋ยวนี้แต่มันต้องมีช้อยก่อนที่จะขึ้น ค ำว่ำเดี๋ยวนี้ ก็คือช้อยของมันอยู่ๆจะขึ้นมำเลยจะไม่ลงห้องดนตรี อย่ำงเช่น ตำหวำนพอเลี้ยวเห็นแต่หน้ำเลี้ยวขำวมำยิ้มเปยเล่ย สำวหมอล ำน้องหล้ำอยำกเลยเมื่อน ำเด้ อย่ำงนี้ อย่ำงเช่น ล ำว่ำกล้วยอวนส่วน สวนกล้วยชะนีหวำน อวนส่วนกับสวนกล้วย สวนมันจะสอดคล้องกัน ล ำว่ำกล้วยอวนส่วน สวนกล้วยชะนีหวำนแม่อ้ำยกินทำนหยัง จังผู้งำมปำนแต้ม โอ้หนอ แม่อ้ำยกินทำนสร้ำงอีหยังหนอแต่ชำติก่อน ทำนท่อนจันท่อนคู่ ซั๋นบ่อชู้จังผู้งำม ค ำว่ำชู้กับคู่มันจะสอดคล้องกัน” “ท ำอย่ำงไรถึงจะจ ำได้ ถ้ำหำกว่ำเรียนและจ ำแม่นเหมือนกับล ำ จะสอบบรรจุได้ที่ 1 แต่บังเอิญในกำรสอบกำรเรียนหนังสือ ปริญญำตรี ปริญญำโทมันไม่มีค ำใดสอดคล้อง แต่ก่อนร ำจะสอดคล้อง ถ้ำเรำขึ้นต้นด้วยสระอำ ก็จะลงท้ำยด้วยสระอำ และขึ้นต้นด้วยสระอำเหมือนเดิม จ ำง่ำย ๆ หลักกำรจ ำ ก็ง่ำย ๆ แค่นี้เอง” 110 “อย่ำงเช่นถ้ำเรำจะพูดเกี้ยวพำรำสี เกี่ยวกับรูปร่ำงควำมงำมของฝ่ำยตรงข้ำม คู่บ่ำวสำว นึกถึงควำมเป็นจริงของคน และเอำมำประกอบกับกลอนล ำ ที่เขำแต่งมำให้ ทั้งจังหวะและน้ ำเสียง ก็ต้องให้ลงห้องดนตรี ให้น้ ำเสียงที่ชัดเจน ให้เข้ำกับเสียงดนตรีแต่ละคอร์ด ซีไมเนอร์ เอไมเนอร์ ส่วนมำกล ำผญำ จะอยู่ในคอร์ด จีไมเนอร์ และดีไมเนอร์ เท่ำนั้น ส่วนประเภทล ำภูไทล ำตังหวำย อยู่ในคอร์ด ซีไมเนอร์ น้ ำเสียงของเรำก็ต้องให้กลมกลืนกับดนตรี มันจะเสียงสูง แต่ดนตรีต่ ำ ก็ไม่ได้ เพื่อให้เกิดควำมไพเรำะ เพรำะพริ้ง กลมกลืนกัน” “ก่อนที่จะมำอยู่ตรงนี้ได้ เมื่อก่อนก็ซ้อมดนตรี ซ้อมในกำรร้องหมอล ำ ซ้อมกันเกือบแทบทุกคืน ในหมู่บ้ำนของเรำ กินข้ำวเสร็จก็มีผู้เฒ่ำผู้แก่ล้อมวงมำฟัง กระทั่งจ ำได้ว่ำ เจ้ำล ำผิดหรือถูก ก็จะซ้อมต่อกลอนกันเลยซ้อมคู่กับ คุณ ก ำนัน อ่อนศรี ซ้อมกันมำโดยตลอด ให้มีควำมสอดคล้อง ใช้ค ำถำมตอบโต้กัน” “เมื่