05-บทที่ 1 7.docx
เนื้อหาในไฟล์
บทที่ 1 บทนำ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา อาการปวด กล้ามเนื้อ เป็นปัญหาสุขภาพที่พบมากขึ้นและพบกับทุก เพศ ทุกวัย ทุกอาชีพ โดยเฉพาะในบุคคลวัยทำงาน (สุพรรณี อำนวยพรสถิตย์. 2553 : 2 ) อาการปวดกล้ามเน ื้อ ไม่ใช่ โรคร้ายแรง แต่ทำให้ผู้ป่วยหง ุด หง ิด และรบกวนการดำรงชีวิตประจำวันของผู้ป่วย กลุ่มอาการปวดกล้ามเน ื ้ อและพังผ ืด ( Myofascial Pain S yndrome ) หมายถ ึง กล ุ่ม อาการปวดเน ื ่ องมาจากจุดกดเจ็บบนกล้ามเนื ้ อหรือพังผ ืด ( Trigger P oint ) ส่วนใหญ่มักเกิดที ่ กล้ามเน ื้อ ส่วนบน ตั้ง แต่คอ บ่า ไหล่ สะบัก หลัง มีลักษณะอาการปวดร้าวเฉพาะส่วนใดส่วนหน ึ่ งของร่างกาย มักปวดเป็นบริเวณกว้างโดยท ี่ผู้ ป่วยไม ่สา มารถระบุต ำ แหน่งท ี่ปวด ได้ชัดเจน บางราย มีอา การชามือ หรือ มีอ าการปวด ศีรษะ เรื ้ อรัง และนอนไม่หลับร่วมด้วย โดยอาจปวดตลอดเวลาหรือปวดเฉพาะเวลาท ำ งาน (ลิขิต รักษ์พลเมือง. 2554 : 278 ) ความรุนแรงของการปวดมีได้ตั ้ งแต่ปวดเล็กน้อยเพียงรำคาญจนถึงปวดรุนแรงทรมาน ไม่สามารถขยับกล้ามเน ื ้ อบริเวณที ่ ปวดได้ สาเหตุของอาการปวดเกิดได้จากหลายปัจจัย เช่น การทำงาน ในท ่า ที ่ ไม่ถูกต้อง การท ำ งานท ี่ ต้องออกแรงมากเกินก ำ ลัง และการออกกำลังกายอย่างหักโหม เป็นต้น การรักษาจะมุ่งเน้นไปที ่ การลบล้างจุดกดเจ็บ ซึ ่ งสามารถรักษาได้ทั ้ งแพทย์แผนปัจจุบัน แพทย์ทางเลือก และแพทย์แผนไทย การรักษาของแพทย์แผนปัจจุบัน รักษาโดยการให้ยาแก้ปวดและยาต้าน การอักเสบ ซ ึ ่ งสามารถระงับอาการปวดได้เพียงช ั ่ วคราว และท ำ ให้เกิดผลข้างเคียง เช่น ระคายเคืองกระเพาะอาหาร เป็นต้น การรักษาของแพทย์ทางเลือก อื่นๆ เช่น การทำกายภาพบำบัด การประคบเย็นหรือประคบร้อน โยคะ ยืดกล้ามเน ื ้ อ การฝังเข็ม การนวด การกัวซา กา
อ่านต่อ
ร ให้ยาสมุนไพร ( สมาคมการศึกษาเร ื ่ องความปวดแห่งประเทศไทย . 2552 ) ซึ่งวิธีการบำบัดรักษา บางวิธี ดังกล่าว มีข้อจำกัดเรื่อง จำเป็นจะต้องอาศัยผู้เชี่ยวชาญเฉพาะด้าน เสียค่าใช้จ่ายค่อนข้างสูง ต้องใช้อุปกรณ์ หรือใช้เวลา สถานที่ที่เหมาะสม เป็นต้น อย่างไรก็ตามมีการแพทย์ทางเลือกอีกแนวทางหนึ่งที่เน้นให้ผู้ที่มีอาการปวด กล้ามเนื้อ โดยเฉพาะบริเวณ คอ บ่าไหล่ สามารถทำได้ด้วยตนเอง สามารถทำได้ทุกที่ ทุกเวลา คือ การ บำบัดอาการปวดคอ บ่าไหล่ด้วย การกดจุดเส้นลมปราณ การกดจุดเป็นทั้งศาสตร์และศิลป์ในการดูแลรักษาตัวเองตามวิธีธรรมชาติบำบัดเพียงใช้ปลายนิ้วและกดอย่างถูกต้องตามจุดต่าง ๆ สามารถรักษาเยียวยาอาการเจ็บป่วยไม่สบาย และโรค ต่าง ๆ ได้ การกดจุดนั้น เป็นศาสตร์ที่พัฒนามาจากเวชกรรมการฝังเข็มเรื่องของการ “กดจุด” นี้เป็นศาสตร์ที่การแพทย์แผนโบราณของจีนได้คิดค้นขึ้น ( Tsay . 2004 ) เมื่อทดลองใช้แล้วเกิดผลดีต่อร่างกายสามารถทำได้เองหรือให้คนในบ้านทำให้โดยต้องศึกษาวิธีการใช้นิ้วมือและจุดตำแหน่งที่ถูกต้อง สรรพคุณของการกดจุดสามารถระงับโรคและอาการปวดเรื้อรังต่าง ๆ ได้ดี จนร่างกายแข็งแรงและสุขภาพทางจิตใจก็แจ่มใสขึ้น ด้วยการกดและกระตุ้นอย่างถูกต้องยังสามารถเพิ่มประสิทธิภาพของระบบต่าง ๆ ภายในร่างกายให้อวัยวะทุกส่วนทำงานกันได้อย่างสมบูรณ์ไม่สะดุดติดขัดหรือเสื่อมสภาพไป ช่วยเสริมความต้านทานโรคและสร้างความสมบูรณ์แข็งแรงให้แก่อวัยวะต่างๆ ในร่างกายของเราอีกด้วย (หมิงคุณ ตันศุภวัฒน์. 2549 : 128 ) ปัจจุบันทั่วโลกต่างก็ยอมรับศาสตร์การกดจุดบำบัด เนื่องจากการกดจุดเป็นการป้องกันและการรักษาที่ไม่ต้องฉีดยา หรือฉีดสารต่าง ๆ เข้าไปในร่างกาย ซึ่งทั้งหมดเป็นการรักษาที่ไม่มีผลข้างเคียงและเป็นการสนับสนุนให้เกิดเป็นประโยชน์ สูงสุดตามองค์ประกอบการบำบัด ซึ่งองค์การอนามัยโลกลงนามรับรอง ( สมเกียรติ ศรไพศาล. 2552 : 11 ) จากหลักการ ดูแลสุขภาพแนวเศรษฐกิจพอเพียงตามหลักการแพทย์วิถีธรรม ซึ่งเป็น ศาสตร์ ที่ บูรณาการแนวคิดพุทธธรรมะ แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง แนวคิดสุขภาวะ แนวคิดการแพทย์ทางเลือก แนวคิดการแพทย์แผนไทยและแผนพื้นบ้าน แนวคิดวิทยาศาสตร์สุขภาพแผนปัจจุบัน แนวคิดทฤษฎีกายวิภาคศาสตร์และสรีรวิทยา และแนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับสสารกับพลังงาน วิเคราะห์ สังเคราะห์ร่วมกับประสบการณ์ในการดูแลแก้ไขปัญหาสุขภาพ โดยมีหลักคิด คือ การประหยัด เรียบง่าย แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ และแต่ละบุคคลสามารถทำได้ด้วยตนเอง สามารถแก้ไขหรือลดปัญหาสุขภาพที่ต้นเหตุ ( ใจเพชร กล้าจน. 2553 : 5 ) ได้กล่าวถึง เมื่อมีสิ่งที่เป็นพิษหรืออันตรายมาสัมผัสกับเนื้อเยื่อของร่างกาย จะทำให้เกิดการเกร็งแข็งค้างของกล้ามเนื้ออย่างอัตโนมัติเพื่อหนีหรือขับพิษ หรืออันตรายนั้นออก จึงทำให้เกิดอาการตึงแข็งเจ็บปวดมึนชาตามส่วนต่าง ๆ ของร่างกาย อันเกิดจากเลือดลมไหลเวียนไม่ดี ถ้าเป็นพิษร้อนเกินเผาน้ำให้แห้งก็เกิดอาการแห้งเกรียมไหม้ แต่ถ้าร่างกายส่งเลือด ส่งน้ำเหลืองไปกำจัดพิษบริเวณนั้นก็จะบวมแดง ถ้าร่างกายผลิตพลังงานเพื่อต่อสู้พิษหรือขับพิษก็เกิดอาการร้อนหรือเป็นไข้ ถ้าเป็นพิษเย็นเกินทำร้ายก็เกิดการเย็นชาซีด บริเวณนั้นมักจะเหี่ยว เพราะร่างกายจะเคลื่อนน้ำออกจากบริเวณนั้นเพื่อลดความเย็น ดังนั้นถ้าเรามีวิธีการระบายสิ่งที่พิษร้อนหรือเย็นเกินนั้นออก พร้อมกับการไม่เพิ่มพิษร้อนหรือเย็นเกินนั้นเข้าไป เซลล์ก็จะมีสมรรถภาพในการสลายพิษ และเซลล์ก็จะมีกำลังมากขึ้นในการเกร็งตัวขับพิษดังกล่าวออกไปจากร่างกาย เมื่อพิษ ถูกกำจัดออกจากร่างกายจนทุเลาเบาบางลงหรือหมดไป กล้ามเนื้อก็จะคลายตัว เลือดลมก็จะไหลเวียน สะดวก และไม่มีพิษร้อนหรือเย็นเกินทำลายร่างกาย จะทำให้อาการปวด ตึง แข็ง มึน ชา หน้ามืด วิงเวียน ผื่นคัน เปื่อยพุพอง บวมแดงร้อนหรือไข้ หรืออาการเหี่ยวซีดเย็นชา ทุเลาหรือหายไป การ บำบัด รักษาอาการปวดคอ บ่าไหล่ ด้วย การกดจุดเส้นลมปราณ ที่แขน ตามหลัก แพทย์วิถีธรรม นั้น มีความแตกต่างจากการกดจุดทั่วไปเล็กน้อย คือ การกดจุดทั่วไปมักกดจุดตามจุดฝังเข็ม ส่วนการกดจุดเส้นลมปราณ เป็นการรักษาโดยการใช้นิ้วมือกดตามแนวเส้นลมปราณ ที่แขน เส้นละ 2 นาที ข้างละ 6 เส้น โดยเริ่มจากแขนด้านซ้ายก่อน เน้น น้ำหนักที่พอเหมาะ 3 วินาทีต่อจุด ต่อเนื่องกัน ตลอด ตามแนวเส้นลมปราณ เพื่อ กระตุ้นระบบเมตาบอลิซึมของร่างกาย ช่วยให้ระบบหมุนเวียนของเลือดดีขึ้น กระตุ้นเซลล์โดยการเพิ่มออกซิเจนและระบายของเสียในเซลล์ เพิ่มประสิทธิภาพของระบบภูมิคุ้มกันในร่างกาย ใช้แทนการออกกำลังกายได้ และตรวจเช็คโรคเบื้องต้นได้ การกดจุดเส้นลมปราณเป็นศาสตร์ที่ทุกคนสามารถเรียนและฝึกทำให้ตนเองและ ทำให้ ผู้อื่นได้โดยไม่มีผลเสีย ถ้าทำถูกวิธีจะเห็นผลทันที แต่ถ้าผิดวิธีก็ไม่มีผลเสียหรือผลข้างเคียงใด เพียงแต่ไม่หายจากอาการ ป วด นั้น ( ใจเพชร กล้าจน . 2553 : 36 ) ในการวิจัยครั้งนี้ได้ทำการศึกษากับกลุ่มตัวอย่างซึ่งเป็น ผู้ เข้าค่ายแพทย์วิถีธรรม สวนป่า นาบุญ 2 อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ที่มีอาการปวดคอ บ่าไหล่ ที่มีอายุระหว่าง 20 - 65 ปี ซึ่งมีความหลากหลายทางอาชีพ ระดับการศึกษา รายได้ มีน้ำหนักและส่วนสูง ซึ่งสามารถใช้เป็นตัวแทนของประชากรที่มีลักษณะอาการปวดคอ บ่าไหล่ ทั่วไปได้ ประโยชน์ที่ได้จากการวิจัยครั้งนี้จะใช้เป็นแนวทางให้ ผู ้ที่ สนใจนำ วิธี การกดจุดเส้นลมปราณ ที่แขน เพื่อ ลดปัญหาอาการปวดคอ บ่าไหล่ ซึ่ง สามารถศึกษา ฝึกฝน เรียนรู้เพิ่มเติม ให้ชำนาญ จนสามารถพึ่งตนเอง และช่วยเหลือผู้อื่น โดยยึดหลัก ประหยัด เรียบง่าย ปลอดภัย ได้ผล พึ่งตนเองได้ วัตถุประสงค์ของการวิจั ย 1 . เพื่อ ศึกษา อาการปวดคอ บ่าไหล่ ของผู้เข้าค่ายแพทย์วิถีธรรมสวนป่านาบุญ 2 อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช 2 . เพื่อเปรียบเทียบระ ดับความปวด คอ บ่าไหล่ ก่อน และ หลังการ ประยุกต์ใช้เทคนิค การกดจุดเส้นลมปราณที่แขน ของผู้เข้าค่ายแพทย์วิถีธรรมสวนป่านาบุญ 2 อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช 3 . เพื่อเปรียบเทียบความรู้ ก่อนและหลังการแนะนำ เกี่ยวกับ อาการปวดคอ บ่าไหล่ จุดเส้นลมปราณ และเทคนิค การกดจุดเส้นลมปราณ ของผู้เข้าค่ายแพทย์วิถีธรรมสวนป่านาบุญ 2 อำเภอ ชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช สมมติฐานของการวิจัย 1. ระดับความปวดคอ บ่าไหล่ ของกลุ่มตัวอย่าง หลังการกดจุดเส้นลมปราณที่แขน น้อย กว่าก่อน การกดจุดเส้นลมปราณที่แขน 2 . ระดับ ความรู้ เกี่ยวกับ อาการปวดคอ บ่าไหล่ จุดเส้นลมปราณ เทคนิค การกดจุดเส้นลมปราณ หลังการแนะนำสูงกว่าก่อนการแนะนำ ขอบเขตการวิจัย 1 . ขอบเขตด้านเนื้อหา เนื้อหาที่ใช้ศึกษาวิจัยในครั้งนี้ คือ โปรแกรมการประยุกต์ใช้เทคนิคการกดจุดเส้นลมปราณที่แขน เพื่อลดอาการปวดคอ บ่าไหล่ของผู้เข้าค่ายแพทย์วิถีธรรมสวนป่านาบุญ 2 อำเภอ ชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช จำนวน 6 เส้น ได้แก่ 1.1 ส้นลมปราณเยื่อหุ้มหัวใจ 1 . 2 เส้นลมปราณหัวใจ 1.3 เส้นลมปราณปอด 1.4 เส้นลมปราณลำไส้ใหญ่ 1.5 เส้นลมปราณลำไส้เล็ก 1.6 เส้นลมปราณพิเศษซาน เจียว 2 . ขอบเขต ด้านประชากรและกลุ่มตัวอย่าง ประชากรที่ใช้ในการ วิจัย ได้แก่ ผู้เข้าค่าย แพทย์วิถีธรรมสวนป่านาบุญ 2 อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ในช่วงระหว่าง วันที่ 27 มกราคม - 4 กุมภาพันธ์ 2561 จำนวน 265 คน กลุ่มต ัวอย่างที่ใช้ในการวิจัยได้จากกา รเลือกแบบเจาะจง ( Purposive Sampling ) จากประชากร จำนวน 45 คน เป็น ผู้ สมัครใจ และ ต้องผ่านเกณฑ์การคัดเข้า เพื่อ ร่วมการ บำบัดโดยวิธี กดจุดเส้นลมปราณที่แขน เพื่อลดอาการปวดคอ บ่าไหล่ 3 . ขอบเขตด้านเวลา ช่วงระ ยะเวลาที่ เก็บข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ เข้าค่ายแพทย์วิถีธรรมสวนป่านาบุญ 2 อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ช่วงระหว่างวันที่ 27 มกราคม - 4 กุมภาพันธ์ 2561 นิยามศัพท์ เฉพาะ เส้นลมปราณ หมายถึง เส้นทางหรือแนวลำเลียง พลังลมปราณ เลือด ของเหลวไปสู่ส่วนต่างๆ ของร่างกาย ทำให้การทำงานของอวัยวะทุกส่วนอยู่ในภาวะสมดุล เส้นลมปราณมักแตกกิ่งก้านสาขาออกไปเชื่อมอวัยวะภายใน ภายนอก ประสาทสัมผัส และความรู้สึกเข้าด้วยกัน โยง ใ ยอยู่ทั่วร่างกาย เพื่อควบคุมการทำงานของร่างกาย ซึ่งการวิจัยครั้งนี้ได้ศึกษาเส้นลมปราณ 6 เส้น คือ 1 . เส้นลมปราณเยื่อหุ้มหัวใจ หมายถึง เส้นทางหรือแนวลำเลียง พลังลมปราณ เลือด ของเหลว ไหลเวียน เพื่อ นำพลังงานที่ดีเข้าสู่เซลล์และนำพลังงานที่เสียออกจากเซลล์ของ เยื่อหุ้มหัวใจ ช่วยให้เยื่อหุ้มหัวใจทำงาน อยู่ในภาวะสมดุล 2 . เส้นลมปราณหัวใจ หมายถึง เส้นทางหรือแนวลำเลียง พลังลมปราณ เลือด ของเหลว ไหลเวียน เพื่อ นำพลังงานที่ดีเข้าสู่เซลล์และนำพลังงานที่เสียออกจากเซลล์ของ หัวใจ ช่วยให้หัวใจทำงาน อยู่ในภาวะสมดุล 3 . เส้นลมปราณปอด หมายถึง เส้นทางหรือแนวลำเลียง พลังลมปราณ เลือด ของเหลว ไหลเวียน เพื่อ นำพลังงานที่ดีเข้าสู่เซลล์และนำพลังงานที่เสียออกจากเซลล์ของ ปอด ช่วยให้ปอดทำงาน อยู่ในภาวะสมดุล 4 . เส้นลมปราณลำไส้ใหญ่ หมายถึง เส้นทางหรือแนวลำเลียง พลังลมปราณ เลือด ของเหลว ไหลเวียน เพื่อ นำพลังงานที่ดีเข้าสู่เซลล์และนำพลังงานที่เสียออกจากเซลล์ของ ลำไส้ใหญ่ ช่วยให้ ลำไส้ใหญ่ ทำงาน อยู่ในภาวะสมดุล 5 . เส้นลมปราณลำไส้เล็ก หมายถึง เส้นทางหรือแนวลำเลียง พลังลมปราณ เลือดของเหลว ไหลเวียน เพื่อ นำพลังงานที่ดีเข้าสู่เซลล์และนำพลังงานที่เสียออกจากเซลล์ของ สู่ลำไส้เล็ก ช่วย ให้ ลำไส้เล็ก ทำงาน อยู่ในภาวะสมดุล 6 . เส้นลมปราณพิเศษซานเจียว หมายถึง เส้นทางหรือแนวลำเลียง พลังลมปราณ เลือด ของเหลว ไหลเวียน เพื่อ นำพลังงานที่ดีเข้าสู่เซลล์และนำพลังงานที่เสียออกจากเซลล์ของอวัยวะช่องอก ช่องท้อง ช่องเชิงกรานซึ่งไหล เวียน ผ่านคอ บ่าไหล่ไปออกปลายนิ้วมือ ช่วยให้อวัยวะต่าง ๆ ทำงาน อยู่ในภาวะสมดุล โปรแกรม การประยุกต์ใช้เทคนิคการกดจุดเส้นลมปราณที่แขน หมายถึง โปรแกรม ในการจัดการ เรียนรู้ เทคนิค การ จุดเส้นลมปราณ ที่แขน เพื่อ แก้ไขอาการปวดคอ บ่าไหล่ โดยมีเนื้อหาเป็นรูปภาพ ประกอบ และคำอธิบายเกี่ยวกับโครงสร้างร่างกาย กายวิภาคคอ บ่าไหล่ จุดเส้นลมปราณ แขนทั้ง 6 เส้น และวิธีการกดจุดด้วยตนเองที่ถูกต้อง การกดจุดเส้นลมปราณ หมายถึง การ ใช้นิ้วมือ กด บริเวณจุดที่เป็นร่องกล้ามเนื้อขอบ เส้นเอ็น ขอบกระดูก ตามแนวของเส้นลมปราณต่อเนื่องพื้นที่ต่อพื้นที่ ด้วยน้ำหนักที่พอเหมาะจนรู้สึกตึงเท่าที่ผู้ถูกกดทนได้ อาการปวด คอ หมายถึง อาการไม่สุขสบายบริเวณต้นคอ ร่องกระดูกโค้งคอ จนถึงฐานกะโหลกศีรษะ เช่น อาการปวดเมื่อยล้า หันคอไม่ได้หรือหมุนได้น้อย ก้ม เงยไม่สะดวก รู้สึกตึง เจ็บปวดคอตลอดเวลา ถ้าเป็นหนักมากทำให้ไม่สามารถขยับคอได้ เป็นต้น อาการปวดบ่าไหล่ หมายถึง อาการไม่สุขสบายบริเวณบ่าจนถึงหัวไหล่ เช่น อาการปวดเมื่อยล้า ยกแขนได้ไม่สุด หมุนแขนไม่ได้ ไหล่ติด ไขว้แขนไปข้างหลังไม่ได้ รู้สึกตึง เจ็บปวดบ่าไหล่ตลอดเวลา เป็นต้น แพทย์วิถีธรรม หมายถึง การบูรณาการหลักแนวคิดพุทธธรรมะ แนวคิดเศรษฐกิจพอเพียง แนวคิดสุขภาวะ แนวคิดการแพทย์ทางเลือก แนวคิดการแพทย์แผนไทยและแผนพื้นบ้าน แนวคิดสุขภาพบุญนิยม แนวคิดวิทยาศาสตร์สุขภาพแผนปัจจุบัน แนวคิดทฤษฎี กายวิภาคศาสตร์และสรี รวิทยา และแนวคิดทฤษฎีเกี่ยวกับสสารกับพลังงานและปัจจัยที่เกี่ยวข้องมาบูรณาการด้วยการวิเคราะห์ สังเคราะห์ร่วมกับประสบการณ์ในการดูแลแก้ไขปัญหาสุขภาพ พัฒนาเป็นวิธีการดูแลสุขภาพแนวเศรษฐกิจพอเพียง ค่ายแพทย์วิถีธรรม หมายถึง การจัดอบรมการดูแลสุขภาพพึ่งตน โดยใช้หลักการของแพทย์วิถีธรรม ซึ่งเน้นการประหยัด เรียบง่าย ปลอดภัย ได้ผล พึ่งตนเองได้ ใช้ทรัพยากรท้องถิ่นเป็นหลัก ในการวิจัยครั้งนี้ได้เก็บข้อมูลจากค่ายแพทย์วิถีธรรม ที่สวนป่านาบุญ 2 อำเภอชะอวด จังหวัดนครศรีธรรมราช ผู้เข้าค่าย หมายถึง ประชาชนทั่วไปที่ลงทะเบียนเข้าร่วมการอบรมค่ายแพทย์วิถีธรรม และสามารถร่วมกิจกรรมต่างๆ ตลอดระยะเวลาที่ดำเนินการจัดค่าย ในช่วงระหว่างวันที่ 27 มกราคม- 4 กุมภาพันธ์ 2561 ประโยชน์ที่ได้รับ จากการวิจัย 1 . ผู้เข้าค่ายแพทย์วิถีธรรมสวนป่านาบุญ 2 ได้เรียนรู้การประยุกต์ใช้เทคนิค การกดจุดเส้นลมปราณ ที่แขนต่อการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดูแลตนเองเพื่อลดอาการปวด คอ บ่าไหล่ 2 . ประชาชนที่สนใจสามารถนำเทคนิค การกดจุดเส้นลมปราณ ที่แขนไปใช้ในการปรับเปลี่ยนพฤติกรรมการดูแลตนเองเพื่อลดอาการปวด คอ บ่าไหล่ 3 . เจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่เกี่ยวข้องสามารถส่งเสริมเทคนิค การกดจุดเส้นลมปราณ ในการลดอาการปวด คอ บ่าไหล่ เพื่อลดการใช้ยาและงบประมาณ