18 ภาคผนวก ค.pdf

เสนอผลการวิจัยในภาพรวมเท่านั้น หากท่านมีข้อสงสัยประการใดเกี่ยวกับแบบสอบถามฉบับนี้ โปรดติดต่อผู้วิจัย ได้ที่หมายเลขโทรศัพท์ 085-021-1049 และ E-mail : [email protected] ผู้วิจัยขอขอบพระคุณที่ท่านกรุณาสละเวลาในการให้ข้อมูลมา ณ โอกาสนี้เป็นอย่างสูง (นางสาวผุสดี เจริญไวยเจตน์) นักศึกษาปรัชญาดุษฎีบัณฑิต (ปร.ด.) สาขาวิชายุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์ 307 ส่วนที่ 1 ข้อมูลส่วนตัวของผู้ตอบแบบสอบถาม 1 เพศ  1 ชาย  2 หญิง 2 อายุ (แบบสอบถามนี้เฉพาะผู้มีอายุ 60 ปี ขึ้นไป)  1 60-64 ปี  2 65-69 ปี  3 70-74 ปี  4 75-79 ปี  5 80 ปีขึ้นไป 3 ระดับการศึกษา  1 ต่ ากว่าประถมศึกษา  2 ประถมศึกษา  3 มัธยมศึกษาหรือเทียบเท่า  4 อนุปริญญาตรี  5 ปริญญาตรี  6 ปริญญาโทขึ้นไป 4 ศาสนา  1 พุทธ  2 คริสต์  3 อิสลาม  4 ไม่มี  5 อื่น ๆ 5 สถานภาพสมรส  1 โสด  2 สมรส  3 หม้าย/หย่าร้าง/แยกกันอยู่ 6 ลักษณะการอยู่อาศัย  1 อยู่คนเดียว  2 อยู่กับครอบครัว  3 อยู่กับคนรู้จัก  4 อยู่ในระบบกินใช้ร่วมกัน เช่น วัด ชุมชนสาธารณโภคี ฯลฯ  5 อื่น ๆ 7 อาชีพหลักในปัจจุบันของท่าน  1 เกษียณอายุ ท างานจิตอาสา  2 เกษียณอายุ ไม่ได้ท าอาชีพ  3เกษตรกร/กสิกร  4 เจ้าหน้าที่ภาครัฐ/รัฐวิสาหกิจ  5 ลูกจ้างภาคเอกชน  6 ค้าขาย/ธุรกิจส่วนตัว  7 อื่น ๆ 8 ความเพียงพอของรายได้  1 พอใช้  2 ไม่พอใช้ 9 ภาวะสุขภาพของท่าน  1 สุขภาพทั่วไปดี ช่วยเหลือตนเองได้  2 สุขภาพทั่วไปดี ช่วยเหลือตนเองได้ อาจมีโรคหรืออาการเจ็บป่วย แต่ควบคุมได้  3 ช่วยตนเองได้ในบางเรื่อง ต้องการการช่วยเหลือบางส่วน อาจมีโรคเรื้อรัง และโรคที่มีผลต่อการเคลื่อนไหว 10 รูปแบบกิจกรรมที่ท่านท าในชีวิตประจ าวันส่วนใหญ่ (เลือกค าตอบที่ตรงที่สุด 1 ข้อ) 308  1 กิจกรรมที่ไม่มีรูปแบบ เช่น การช่วยเหลืองานของครอบครัว การพบปะกับเพื่อน ญาติ ฯลฯ  2 กิจกรรมที่มีรูปแบบ เช่นเข้าร่วมในสมาคมต่าง ๆ เข้ากลุ่มทางศาสนา เป็นจิตอาสา ฯลฯ  3 กิจกรรมที่ท าคนเดียว เช่น กิจกรรมพักผ่อนหย่อนใจ ส่วนตัว ฯลฯ 11 ท่านเคยได้ยิน/รู้จัก การใช้บุญ ศีล การลดกิเลส ร่วมกับการรักษาโรค/อาการเจ็บป่วยหรือไม่  1 เคยได้ยิน/ รู้จัก  2 ไม่เคยได้ยิน / ไม่รู้จัก ลักษณะกิจกรรมในยามว่างของท่าน ท า ไม่ท า 12 ท่านท ากิจกรรมนันทนาการ เช่น ท างานอดิเรก ปลูกต้นไม้ เข้าชมรมต่าง ๆ ท่องเที่ยว ฯลฯ 13 ท่านปลูกต้นไม้ ท าสวน ในยามว่าง 14 ท่านท ากิจกรรมการเรียนรู้ เช่น การปฏิบัติธรรม การเข้าอบรมเรื่องต่าง ๆ ฯลฯ 15 ท่านเคยเข้าอบรม/ศึกษาด้วยตนเองเกี่ยวกับการแพทย์วิถีธรรม/การแพทย์วิถีพุทธ ที่ค้นพบโดยอาจารย์ใจเพชร กล้าจน 16 ท่านท ากิจกรรมบริการผู้อื่น ๆ งานอาสาสมัคร จิตอาสาต่าง ๆ ไวยาวัจกร ฯลฯ 17 ท่านท างานจิตอาสาเกี่ยวกับการแพทย์วิถีธรรม / การแพทย์วิถีพุทธ ส่วนที่ 2 ความคิดเห็นเรื่องเภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญของผู้สูงอายุในประเทศไทย ค าชี้แจง โปรดท าเครื่องหมาย  ลงในช่อง ระดับความเป็นจริง ตามความคิดเห็นของท่าน ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด 1 หากผู้สูงอายุ เรียนรู้ชีววิทยาพืชและสัตว์ คือสมุนไพรมีฤทธิ์เป็นยา (เภสัช) 9 รส ก็สามารถเลือกใช้พืชยา หรือพืชทดแทนเพื่อรักษาและฟื้นฟูสุขภาพได้ (แพทย์แผนไทย แบ่งยา (เภสัช) เป็น 9 รส เช่น รสหวาน รสขม ฯลฯ) 2 ความรู้เรื่องป่าส าคัญมากส าหรับผู้สูงอายุเพราะป่าให้สมุนไพรเป็นยา (เภสัช) และให้บรรยากาศฟื้นฟูธาตุต่าง ๆ ในร่างกาย 309 ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด 3 พืชผักสวนครัวเสมือนสนามความรู้ของผู้สูงอายุ เพราะทั้งพริก กล้วย เครื่องเทศต่าง ๆ ใช้ท าอาหารและยาในชีวิตประจ าวัน 4 เภสัชวัตถุพืช 9 รส และฤทธิ์พืชทั้งร้อนและเย็น เป็นภูมิรู้ที่ผู้สูงอายุต้องศึกษา เพื่อคัดสรรมารับประทานเป็นอาหารและยาได้ตรงกับอาการของร่างกายด้วยตนเอง 5 ระบบนิเวศของ “นา” ให้ผักผลไม้ที่มีทั้งฤทธิ์ร้อน-เย็น เพื่อเป็นโภชนาบ าบัดรักษาและป้องกันโรคได้ 6 ระบบนิเวศของ “สวน” ให้ผัก ผลไม้ สมุนไพร และเครื่องเทศ ทั้งที่เป็นโภชนาบ าบัดและเป็นเภสัชวัตถุทดแทนเภสัชวัตถุจากนาและไร่ 7 ผู้สูงอายุที่ฝึกกรรมฐานและเข้าสู่ภายในจิตได้อย่างคล่อง จะสามารถใช้ระบบอวัยวะภายในรักษาโรคร่วมกับการรับประทานเภสัชวัตถุ 8 ผู้สูงอายุเคยใช้ชีวิตที่มีระบบนิเวศของสวนป่านาไร่ สมบูรณ์ จึงมีภูมิรู้เภสัชวัตถุ สามารถถ่ายทอดให้ชนรุ่นหลัง 9 ยาหรือเครื่องเทศบางชนิดรักษากระเพาะอาหาร ฉะนั้นผู้สูงอายุที่เคยใช้รับประทานเป็นประจ าจึงควรถ่ายทอด แบ่งปัน และขยายพันธุ์เพื่อให้เป็นชุมชนสุขภาวะ 10 “สวนป่านาไร่” เป็นสิ่งประกอบซึ่งกันเละกัน เพราะท าให้ชุมชนละแวกนั้น มีน้ าไหลทั้งผิวดินและใต้ดินสะดวก และเพิ่มความชื้น ท าให้ทั้งพืชและสัตว์เจริญเติบโต 11 ปัจจุบันแต่ละชุมชนมีสวนป่านาไร่ ไม่ครบถ้วนและไม่เอื้ออิงกัน สภาพดินและน้ าใต้ดินขัดข้อง ชีวิตพืช สัตว์เจริญช้า จึงเปลืองปุ๋ยคอก 12 การท านาหรือสวนที่ท าการแยกส่วน มองข้ามคุณค่าของการประกอบกัน 3-4 ส่วน (สวนป่านาไร่) จึงท าให้ดินเสื่อมสภาพเร็ว ข้าวมีคุณภาพต่ า และไม่มีฤทธิ์เป็นยา 310 ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด 13 ภูมิรู้ด้านการเกษตรและนิเวศวิทยา ท าให้ผู้สูงอายุสามารถฟื้นฟูดิน นอกจากนี้ยังได้สิ่งแวดล้อมและบรรยากาศ สวนป่านาไร่อินทรีย์ป้องกันและรักษาสุขภาพได้ 14 ลูกหลานควรท านาอินทรีย์เพื่อสร้างสุขภาวะให้ผู้สูงอายุ จัดอาหารตามฤดูกาลให้เป็นโภชนาบ าบัด 15 ผู้สูงอายุควรเลือกท าพืชผักสวนครัวเบา ๆ ให้เป็นเพียงงานอดิเรก เพื่อให้ได้สูดไอระเหยจากเครื่องเทศและสมุนไพรที่เพาะปลูก 16 ในครอบครัวหนึ่ง ๆ หรือชุมชนเครือญาติหนึ่ง ๆ ควรจัดสรรพื้นที่ให้มีสวนป่านาไร่ ติดต่อกัน เพื่อรักษาน้ าใต้ดิน ระบบนิเวศ และไอระเหย เพื่อสุขภาพของผู้สูงอายุ และสมาชิกชุมชน 17 เมื่อผลผลิตเภสัชวัตถุจากสวนป่านาไร่ ที่เป็นอินทรีย์และไร้สารพิษ ผู้สูงอายุจึงได้รับประทานพืชผักที่สดสะอาด 18 กิจกรรมใน สวนป่านาไร่ และการหยุดรับประทานเนื้อสัตว์ จะมีผลลัพธ์ทางจิตใจ สามารถตัดกิเลสและเจริญภาวนาได้ดี 19 เมนูอาหารพื้นบ้าน เป็นสูตรก าหนดให้ผู้สูงอายุต้องเพาะปลูกพืชผักกี่ชนิด และกระจายความรู้ทั่วชุมชนและตลาดสด เช่นผักชี สะระแหน่ ฯลฯ 20 การมีภูมิรู้เรื่องโภชนาบ าบัด เภสัชวัตถุ ท าให้ผู้สูงอายุใช้ปัญญารักษาตนเองเป็นที่พึ่งแห่งตนได้ และอาจจะกลายเป็นผู้ช่วยรักษาผู้อื่นต่อไปด้วยจิตอาสา 21 ผู้สูงอายุที่มีภูมิรู้เรื่องวงจรอาหารของพืชและสัตว์ จะเข้าใจการเลี้ยงวัวควาย การท าปุ๋ยแก่พืช แม้แต่การเห็นคุณค่าว่าปัสสาวะก็เป็นยา 22 พืชผักปัจจุบันเป็นอาหารได้แต่เป็นอาหารพิษ และไม่เป็นเภสัชวัตถุ เพราะเจือปนและแปดเปื้อนสารเคมีมาก 311 ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด 23 ข้าว ถั่ว งา เห็ด กล้วย ฯลฯ จากสวนป่านาไร่ ที่ไร้สารพิษแต่สมบูรณ์ตามวัฎฎะ (วงจร) อาหารของพืชและสัตว์ คือเภสัชวัตถุที่พึงประสงค์ 24 ผู้สูงอายุควรถ่ายทอดความรู้ให้คนรุ่นหลังรักษาป่าและล าน้ าธรรมชาติ เพราะเอื้อประโยชน์ต่อการเพาะปลูก ไร่ นา และพืชสวน 25 ลูกหลานควรเป็นกสิกรที่คืนธรรมชาติแก่สิ่งมีชีวิต รวมถึงผู้สูงอายุจะได้ฟื้นฟูสุขภาพด้วย 26 หากสมาชิกในชุมชนที่ท าสวนป่านาไร่ เป็นพุทธศาสนิกชนที่ดี จะสามารถใช้ธรรมชาติสร้างธรรมชาติได้ อาทิ จุลินทรีย์พลังศีล ปุ๋ยพลังศีล ฯลฯ 27 ป่าคือตลาดสดที่ดี (ซุปเปอร์มาร์เกต : Supermarket) ของชุมชน ชุมชนใดไม่มีป่าก็จะเจ็บป่วยและยากจน 28 ป่าให้ทั้งน้ า พืชผักเนื้อสัตว์และเภสัชวัตถุ อีกทั้งให้ความชื้นแก่ดิน และน้ าใต้ดินในสวนและนา 29 การสร้างสวนป่านาไร่พร้อม ๆ กัน คือกิจกรรมสร้างสรรค์ของลูกหลานพึงท าแก่ผู้สูงอายุ 30 ในน้ าล าธาร มีปลา ในเรือกสวนและนาก็มี กบ เขียด กุ้ง หอย ปลา ฯลฯ ท าให้ผู้สูงอายุลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ 31 ที่นากว้างใหญ่ควรแบ่งเนื้อที่สร้างป่า เพื่อบ ารุงดินให้แปรรูปหลายสภาพ อาทิ โคก ลุ่ม ลาด ปลัก ฯลฯ อันเหมาะแก่พืชหัว พืชตระกูลถั่ว ผักผลไม้ และพืชยืนต้นชนิดเป็นยา 32 เมื่อชุมชนมีพร้อมทั้งสวนป่านาไร่ ก็จะได้ผลผลิตทั้งอาหาร ฟืน ปัจจัย 4 ในวิถีเศรษฐกิจดี ไม่เป็นหนี้ 33 เพื่อปลอดหนี้ มีอาหาร และปัจจัย 4 พอเพียง ผนวกกับการได้อยู่ร่วมกัน สมาชิกในสวนป่านาไร่ที่ถือศีลถือธรรมก็ปลอดโรคภัยสุขภาพดีถ้วนหน้า 312 ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด 34 บุญกิริยาวัตถุ 10 ช่วยให้ผู้สูงอายุเจ็บป่วยน้อย เพราะเป็นระบบที่สามารถดูแลกายใจด้วยตนเอง ภายใต้สภาวะ “สวนป่านาไร่” 35 การฟัง (สดับ) ธรรมในพุทธศาสนา ท าให้ผู้สูงอายุฟูใจ หรือเรียกว่าอาการได้บุญ 36 ผู้สูงอายุที่ผ่านประสบการณ์สร้างสภาวะ “สวนป่านาไร่” และภาวนาประจ า จะกลายเป็นกัลยาณมิตรแก่ชนรุ่นหลัง 37 กัลยาณมิตร พึงเป็นผู้ให้ความรู้เรื่องเภสัชวัตถุ อย่างเป็นล าดับ (ยาหลัก ยารอง ยาเสริม : ยาหลัก คือการวางใจไม่กลัวกังวลกับความเจ็บป่วย ยารอง คือ การใช้โภชนาบ าบัดและเภสัชวัตถุจาก สวนป่านาไร่ และยาเสริม คือ การรักษาโดยแพทย์แผนต่าง ๆ) 38 เภสัชวัตถุบางชนิดดับฤทธิ์ร้อนได้ และท าให้อารมณ์เย็นขึ้น ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ก็แสวงบุญเพียงหมายถึงความสบายใจ 39 การใช้สมุนไพรเป็นเภสัชวัตถุแม้เป็นการรักษาหายช้า แต่ผู้สูงอายุที่แพ้ยาก็สามารถเลือกทางนี้ได้ 40 การแบ่งปันเครื่องเทศและสมุนไพรแก่กันและกัน ท าให้สมาชิกในชุมชนอยู่ร่วมกันอย่างสันติและร่วมท าบุญ ถือศีล 41 การใช้น้ าปัสสาวะแทนยารักษาโรคหลายโรค เป็นภูมิปัญญา ที่มีเงื่อนไขให้ผู้สูงอายุรู้จักสร้างปัสสาวะให้สะอาด (สร้างบุญ) ด้วยตนเอง 42 หากผู้สูงอายุเรียนรู้และเข้าใจระบบนิเวศของวัชพืชหรือสมุนไพร อาทิ หูเสือ ใบขี้ไก่ (ใบสาบเสือ) ขี้นาก ว่านกาบหอย ฯลฯ ก็จะรู้และรักษาเภสัชวัตถุเหล่านี้ให้เป็นพืชหาง่ายใช้คล่อง 43 ผู้สูงอายุหรือคนรุ่นใหม่ขาดความเข้าใจ คือไม่รู้ว่า ข้าวและผักเป็นยา ครั้นเจ็บป่วยก็รับประทานยาเคมีแทน 44 ผู้สูงอายุควรฝึกตนงดเว้นอาหารและพฤติกรรมบางอย่างตามศีล 5 และข้อห้าม (ข้อคะล า) ตามหมอแผนโบราณและปัจจุบัน 313 ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด 45 การมีส่วนร่วมในบุญประเพณี 12 เดือน ท าให้ผู้สูงอายุได้เข้าสัมพันธ์ในระบบ “บวร” (บ้าน วัด โรงเรียน) สร้างศรัทธาและมีความสุขด้วยเป้าหมาย “บุญ” 46 กระบวนระบบ “บวร” ท าให้ผู้สูงอายุมีเพื่อร่วมทางบุญ และได้น าผลผลิตจาก สวนป่านาไร่ ไปรับประทานที่วัด และแจกจ่ายแบ่งปันกันอย่างมีความสุข 47 ศีล สมาธิ ปัญญา คือบันไดเจริญภาวนา เพื่อพัฒนาจิตเข้าสู่ “บุญ” (บุญกิริยาวัตถุ 10) ที่สัมพันธ์กับกิจกรรมในสวนป่านาไร่ 48 ผู้สูงอายุที่มีภูมิรู้เรื่องโภชนาบ าบัดและเภสัชวัตถุ จะผสมผสานความรู้ของตนกับการรักษาโดยแพทย์แผนต่าง ๆ การสังเกตอาการตนเอง เป็นหมอดูแลตนเองจะช่วยให้อาการเจ็บป่วยทุเลา/หายเร็ว 49 สาเหตุของความเจ็บป่วยที่เกิดจากการใช้ชีวิตที่ไม่เหมาะสม เช่นรับประทานอาหารรสจัด รับประทานอาหารเป็นพิษ ผงชูรส นอนน้อย ฯลฯ แก้ไขด้วยการปฏิบัติศีล คืองดเว้นพฤติกรรมนั้น ร่วมกับการใช้โภชนาบ าบัดและเภสัชวัตถุไร้สารพิษ จึงหายโรค 50 สาเหตุของความเจ็บป่วยที่เกิดจากวิบากกรรม หรือไม่ทราบสาเหตุ แก้ไขด้วยการละบาป บ าเพ็ญบุญ ท าจิตใจให้ผ่องใส 51 ใครที่ศรัทธาสิ่งใด ๆ ว่ารักษาโรคได้ มักจะหายโรคอย่างรวดเร็ว เพราะเขาไม่กลัวในโรค แต่เป็นการหายชั่วคราว เมื่อกลับมาเป็นอีกมักใช้สิ่งเดิมรักษาไม่หาย เพราะไม่ได้แก้ไขโรคนั้นที่ต้นเหตุ คือไม่ได้ล้างความชอบชังในสิ่งต่าง ๆ เช่นการชอบในอาหารรสหวานของผู้ป่วยเบาหวาน ฯลฯ 52 วิธีการดูแลสุขภาพใด ๆ เช่นการใช้โภชนาบ าบัด เภสัชวัตถุ ฯลฯ ถ้าท าควบคู่กับการเพิ่มศีล (อธิศีล) ให้เหมาะสมกับฐานจิตของตน เช่นท าศีล 5 ให้บริสุทธิ์ขึ้น เช่นลดการรับประทานเนื้อสัตว์ ลดการ 314 ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด รับประทานสิ่งที่เป็นพิษต่อร่างกาย เพิ่มเป็นศีล 8 ด้วยการลดมื้ออาหารลง ฯลฯ จะเกิดประโยชน์สูงสุด 53 พระพุทธเจ้าตรัสว่า “กรรมที่ท าให้มีโรคมาก เจ็บป่วยง่าย คือเป็นผู้มีปกติเบียดเบียนสัตว์” การรักษาศีลโดยเฉพาะศีลข้อ 1 คือ ไม่ฆ่าสัตว์ (สัตว์ คือ ตัวเรา หรือคนอื่น หรือสัตว์อื่น) หรือท าให้เกิดผลโหดร้ายรุนแรงกับสัตว์ใด ๆ โดยเจตนา รวมถึงไม่ก่อโรค ไม่เบียดเบียน ไม่ฆ่าชีวิตตนเอง ด้วยความกลัวตาย กลัวโรค เร่งผล กังวล และความโกรธที่รุนแรง ช่วยให้อาการเจ็บป่วยทุเลา/หายได้ 54 เมื่อมีความเจ็บป่วย ให้ท าความดี 4 อย่างนี้ ด้วยความยินดี จริงใจ จะช่วยให้ความเจ็บป่วย ลดลงได้เร็ว คือ 1) ส านึกผิด หรือยอมรับผิด 2) ขอโทษ หรือขออโหสิกรรม 3) ตั้งจิตหยุดสิ่งที่ไม่ดีอันนั้น และ 4) ตั้งจิตท าความดีให้มาก ๆ คือ ลดกิเลสให้มาก ๆ เกื้อกูลผองชนและหมู่สัตว์ให้มาก ๆ 55 การยึดมั่นถือมั่นในความไม่มีโรคเช่นในอดีต เป็นการท าทุกข์ไปทับถมตน เพิ่มทุกข์ให้ตนเอง โรคจึงทุเลา/หายช้า ผู้สูงอายุควรท าจิตรู้ความจริงตามความเป็นจริง พยายามปล่อยวางให้เป็น อาการเจ็บป่วยจึงทุเลา/หายเร็ว 56 การคิดที่เป็นทุกข์ เพิ่มความรุนแรง ความเรื้อรังของโรคทุกโรค ทุกข์ทางใจหายได้ด้วยความเชื่อเรื่องกรรม และการลดกิเลสด้วยการยินดีในความไม่ชอบไม่ชัง ไม่ยึดมั่นถือมั่นในทุกสิ่ง 57 วิธีการคิดที่ไม่ทุกข์ คือการลดกิเลส คือลดความชอบชังในทุกสิ่ง สิ่งที่เป็นโทษ ก็ตัดออก สิ่งที่เป็นประโยชน์ ก็พึ่งอาศัย ถ้าต้องอาศัยสิ่งที่เป็นโทษ ก็ยอมรับในกรรมที่ท ามาอย่างเต็มใจ ด้วยการพิจารณาไตรลักษณ์ของกิเลส (ความไม่เที่ยง เป็นทุกข์ ไม่มีตัวตนของกิเลส) 58 กิจกรรมในสวนป่านาไร่ ท าให้ฝึกวางใจ ปล่อยวางความยึดมั่นถือมั่นในผลผลิต และมุ่งท าเหตุคือการดูแลพืชให้อยู่ในภาวะที่ดี ซึ่ง 315 ข้อ เภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญ ของผู้สูงอายุในประเทศไทย ระดับความเป็นจริง ส าหรับผู้วิจัย 1 น้อยที่สุด 2 น้อย 3 ปานกลาง 4 มาก 5 มากที่สุด สามารถน ามาใช้กับการวางใจ ปล่อยวางความยึดมั่นถือมั่นในผลการรักษาอาการเจ็บป่วยของผู้สูงอายุ 59 การท าบุญกิริยาวัตถุ ด้วยการแบ่งปันด้วยใจที่บริสุทธิ์ โดยให้เภสัชวัตถุ ให้ความรู้เรื่องการใช้เภสัชวัตถุ และการท าตนเป็นตัวอย่าง จะช่วยให้อาการเจ็บป่วยของผู้สูงอายุทุเลา/หาย และไม่กลับมาเป็นอีก 60 การปลูกพืชผักสมุนไพรไร้สารพิษ รับประทานเองที่บ้าน ช่วยลดปัญหาอาการเจ็บป่วยได้ ท าให้อาการเจ็บป่วยทุเลา/หายได้ส่งผลต่อสุขภาพกายที่แข็งแรงและใจที่เป็นสุขได้ ส่วนที่ 3 ความคิดเห็นเพิ่มเติมเรื่องเภสัชวัตถุพรรณนาในสวน ป่า นา ที่สัมพันธ์กับบุญของผู้สูงอายุในประเทศไทย ขออนุโมทนาบุญทุกท่านที่กรุณาเสียสละให้ข้อมูลเพื่อประโยชน์สุขต่อมวลมนุษยชาติ