11.2 บทที่ 6 ตารางที่ 4.pdf

พืชทั้งร้อนและเย็น เป็นภูมิรู้ที่ผู้สูงอายุต้องศึกษา เพื่อคัดสรรมารับประทานเป็นอาหารและยาได้ตรงกับอาการของร่างกายด้วยตนเอง สวนผักที่เราปลูกไว้ได้ใช้ประโยชน์ท าอาหาร ซึ่งได้เรียนรู้จากอาจารย์หมอเขียวว่าชนิดใดเป็นพืชผักฤทธิ์ร้อน ฤทธิ์เย็น ใช้แก้ไขป้องกันส าหรับผู้มีอาการป่วยจากร้อน เย็นหรือร้อนเย็นพันกันได้ ท าให้สุขภาพดี (พิมลพร สุนทรกะลัมพ์. 2561, เมษายน 18) บ้านราชธานีอโศก จ.อุบลราชธานี ประเทศไทย 5 ระบบนิเวศของ “นา” ให้ผักผลไม้ที่มีทั้งฤทธิ์ร้อน-เย็น เพื่อเป็นโภชนาบ าบัดรักษาและป้องกันโรคได้ ปลูกพืชเริ่มแรกชอบทานผัก ตามชนบทหาผักตามสวนไร่นามาปรุงอาหารประจ าเพราะไม่มีตลาด และเมื่อเป็นมะเร็งจะปลูกเพื่อรักษาตัวเองกินผักเป็นยา (นงยันต์ หาระวงค์. 2561, เมษายน 18) อ.เมือง จ.อุบลราชธานี ประเทศไทย 6 ระบบนิเวศของ “สวน” ให้ผัก ผลไม้ สมุนไพร และเครื่องเทศ ทั้งที่เป็นโภชนาบ าบัดและเป็นเภสัชวัตถุทดแทน เภสัชวัตถุจากนาและไร่ ในสวนจะมีทั้งผักฤทธิ์เย็นและฤทธิ์ร้อน ผักฤทธิ์เย็น ฉันเป็นมะเร็งที่เต้านมขวาได้ใช้ศาสตร์อาจารย์หมอเขียวรักษา ใช้อาหารเป็นยา(รักษาโรคด้วยยา 9 เม็ดโรคหายไปภายใน 3 เดือน) 7 ผู้สูงอายุที่ฝึกกรรมฐานและเข้าสู่ภายในจิตได้อย่างคล่อง จะสามารถใช้ระบบอวัยวะภายในรักษาโรคร่วมกับการรับประทานเภสัชวัตถุ ฉันเป็นมะเร็งที่เต้านมขวาได้ใช้ศาสตร์อาจารย์หมอเขียวรักษา ใช้อาหารเป็นยารักษาโรคด้วยยา 9 เม็ดโรคหายไปภายใน 3 เดือน 171 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 8 ผู้สูงอายุเคยใช้ชีวิตที่มีระบบนิเวศของสวนป่านาไร่ สมบูรณ์ จึงมีภูมิรู้เภสัชวัตถุ สามารถถ่ายทอดให้ชนรุ่นหลัง แม่เรียนเรื่องยาจากแม่ตนเอง ตอนนี้พอแม่กลับบ้านก็ยังมีคนให้แม่ช่วยหายาให้อยู่ แม่บ่ไป เขาก็ไม่ไปเอา เขาไม่รู้ยา เขาไปเอาก็ไม่ถูก กินแล้วก็ไม่ดี (หมวงฟง. 2561, เมษายน 4) ตลาดดาวเรือง เมืองปากเซ จ าปาสัก สปป.ลาว 9 ยาหรือเครื่องเทศบางชนิดรักษากระเพาะอาหาร ฉะนั้นผู้สูงอายุที่เคยใช้รับประทานเป็นประจ าจึงควรถ่ายทอด แบ่งปัน และขยายพันธุ์เพื่อให้เป็นชุมชนสุขภาวะ ตัวแม่เองเคยกินยานี่ (หน่อกะพ้อ) มาตั้งแต่ตัวเล็ก ๆ แล้วก็ไม่เป็นอะไร อยู่ที่โน่นไม่มีโรงหมอ เวลาปวดกระเพาะก็จะกินยาตัวนี้แหละก็หาย เดี๋ยวนี้อยากกินยาโรงหมอก็กิน กินยาตัวนี้ก็กิน บ่มีเวลาก็กินยาโรงหมอ กินยาโรงหมอกับกินยาตัวนี้ดีเท่ากันเลย ขึ้นกับเวลา อันนี้ปลูกเอง ปลูกกับดินธรรมดาใช้แบบนี้ปลูกเลย ปลูกแล้วก็จะออกหน่อแบบนี้ออกมา พอแก่แล้วก็ขุดเอามากินบ้างเอามาขายบ้าง 10 “สวนป่านาไร่” เป็นสิ่งประกอบซึ่งกันเละกัน เพราะท าให้ชุมชนละแวกนั้น มีน้ าไหลทั้งผิวดินและใต้ดินสะดวก และเพิ่มความชื้น ท าให้ทั้งพืชและสัตว์เจริญเติบโต การปรับปรุงดินที่เสียไปให้ดีขึ้น เริ่มจากมาปลูกป่าเพิ่มขึ้นจากที่ท าลายป่ามาเป็นแปลงนา ในที่นาก็ปลูกพืชตระกูลถั่วหลากหลายชนิดและไถกลบเพื่อเป็นปุ๋ยบ ารุงดิน (ถนอม มีทรัพย์. 2561, พฤษภาคม 27) ต.ดอนตาล อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 172 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 11 ปัจจุบันแต่ละชุมชนมีสวนป่านาไร่ ไม่ครบถ้วนและไม่เอื้ออิงกัน สภาพดินและน้ าใต้ดินขัดข้อง ชีวิตพืช สัตว์เจริญช้า จึงเปลืองปุ๋ยคอก เมื่อก่อนมีทั้งวัวทั้งควายไถนาตอนนี้ใช้รถก็เลยต้องซื้อปุ๋ย แต่รุ่นพ่อรุ่นแม่นะสบายไม่ต้องเอาปุ๋ยใส่ ไม่ใส่ปุ๋ยก็ได้กิน สมัยนี้ต้องใส่ อย่างเดียว (นิคม. 2561, พฤษภาคม 19) บ้านดอนหวาย เมืองไซพูทอง สะหวันนะเขต สปป.ลาว 12 การท านาหรือสวนที่ท าการแยกส่วน มองข้ามคุณค่าของการประกอบกัน 3-4 ส่วน (สวนป่านาไร่) จึงท าให้ดินเสื่อมสภาพเร็ว ข้าวมีคุณภาพต่ า และไม่มีฤทธิ์เป็นยา สวนป่านาบุญเคยเป็นพื้นที่แห้งแล้ง ปลูกพืชไม่ขึ้น แม่ต้องอาศัยความเพียรในการปรับปรุงดินที่เสียไปให้ดีขึ้น เริ่มจากมาปลูกป่าเพิ่มขึ้นจากที่ท าลายป่ามาเป็นแปลงนา ในที่นาก็ปลูกพืชตระกูลถั่วหลากหลายชนิดและไถกลบเพื่อเป็นปุ๋ยบ ารุงดินใช้ความพยายามถึงปีที่ 4 จึงจะได้ผลจากเดิมปลูกข้าวไร้คุณภาพทั้งเม็ดข้าวลีบ รสขมและมีกลิ่นเหม็น จนกระทั่งได้ข้าวที่มีคุณภาพเมล็ดเต็ม ไม่ขมและไม่มีกลิ่นเหม็น (ถนอม มีทรัพย์. 2561, พฤษภาคม 27) ต.ดอนตาล อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 13 ภูมิรู้ด้านการเกษตรและนิเวศวิทยา ท าให้ผู้สูงอายุสามารถฟื้นฟูดิน นอกจากนี้ยังได้สิ่งแวดล้อมและบรรยากาศ สวนป่านาไร่อินทรีย์ป้องกันและรักษาสุขภาพได้ แม่ต้องอาศัยความเพียรในการปรับปรุงดินที่เสียไปให้ดีขึ้น เริ่มจากมาปลูกป่าเพิ่มขึ้นจากที่ท าลายป่ามาเป็นแปลงนา ในที่นาก็ปลูกพืชตระกูลถั่วหลากหลายชนิดและไถกลบเพื่อเป็นปุ๋ยบ ารุงดิน 173 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 14 ลูกหลานควรท านาอินทรีย์เพื่อสร้างสุขภาวะให้ผู้สูงอายุ จัดอาหารตามฤดูกาลให้เป็นโภชนาบ าบัด ปลูกตามฤดูกาล เวลาผักกาดก็เอาผักกาดมาหว่าน หน้าฝนก็เอาผักปลังมาปลูกปรับเปลี่ยนสลับกันไป ที่ปลูกเองเพราะไม่อยากกินสารพิษ (ค านาง พูมชะนะ. 2561, พฤษภาคม 20) บ้านดงดอกไม้ เมืองไซพูทอง สะหวันนะเขต สปป.ลาว 15 ผู้สูงอายุควรเลือกท าพืชผักสวนครัวเบา ๆ ให้เป็นเพียงงานอดิเรก เพื่อให้ได้สูดไอระเหยจากเครื่องเทศและสมุนไพรที่เพาะปลูก ส่วนมากที่บ้านจะปลูกเอง ที่เอามาปลูกเพราะว่าชอบกินผัก … ที่ปลูกเองเพราะไม่อยากกินสารพิษ 16 ในครอบครัวหนึ่ง ๆ หรือชุมชนเครือญาติหนึ่ง ๆ ควรจัดสรรพื้นที่ให้มีสวนป่านาไร่ ติดต่อกัน เพื่อรักษาน้ าใต้ดิน ระบบนิเวศ และไอระเหย เพื่อสุขภาพของผู้สูงอายุ และสมาชิกชุมชน ...ในงานกสิกรรมเนี่ยมันเป็นภาคตัดกิเลสให้กับองค์รวมของคนอื่นด้วยนะ กระบวนการกลุ่มมันท าให้ได้ผ่อนคลายอยู่กับธรรมชาติพวกนี้อาว่าโดยโครงสร้างแบบนี้ก็เป็นการรักษาโรคเหมือนกัน ถ้าพวกชอบกลุ่มก็ต้องมีกระบวนการลงแขก (ดาวเย็น นาวาบุญนิยม. 2561, เมษายน 11) บ้านราชธานีอโศก จ.อุบลราชธานี ประเทศไทย 17 เมื่อผลผลิตเภสัชวัตถุจากสวนป่านาไร่ ที่เป็นอินทรีย์และไร้สารพิษ ผู้สูงอายุจึงได้รับประทานพืชผักที่สดสะอาด ท ากสิกรรมเป็นคนโชคดี ได้กินผักผลไม้ไร้สารพิษสด ๆ จากต้นมีพลังชีวิต ไม่ต้องข้ามวันข้ามคืน ไปซื้อเขา ก็เลยแข็งแรง 174 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 18 กิจกรรมใน สวนป่านาไร่ และการหยุดรับประทานเนื้อสัตว์ จะมีผลลัพธ์ทางจิตใจ สามารถตัดกิเลสและเจริญภาวนาได้ดี ขณะนี้ผักเหลือน้อยมากที่ชาวสวนจะปลูกพืชที่ไม่ใช้สารเคมีเพราะเขายังไม่เข้าใจว่าการท าเช่นนี้เป็นบาปเพียงแต่หวังในรายได้ที่มาก ไม่สนใจในความทุกข์ผู้อื่น ยิ่งเราได้มาเรียนรู้ธรรมะมีศีลไม่ทานเนื้อสัตว์ หันมาทานพืชผักเป็นอาหาร จึงเป็นอาหารหลักที่จะต้องกินเป็นหลัก จึงเป็นแรงจูงใจให้ปลูกพืชผักกินเอง และแบ่งปันญาติพี่น้องหรือเหลือพอแจกจ่ายให้ผู้อื่น (พิมลพร สุนทรกะลัมพ์. 2561, เมษายน 18) บ้านราชธานีอโศก จ.อุบลราชธานี ประเทศไทย บางที่เราคลายเครียดด้วยการไปปลูกผักปลูกหญ้าไปเลี้ยงปลาแล้วก็สบายใจแต่ว่าผักที่เราปลูกมันมีประโยชน์มันท าให้เราปลอดสารเคมีบางส่วน (รพีพรรณ พรหมชาติ. 2561, พฤษภาคม 18) ต.ดอนตาล อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 19 เมนูอาหารพื้นบ้าน เป็นสูตรก าหนดให้ผู้สูงอายุต้องเพาะปลูกพืชผักกี่ชนิด และกระจายความรู้ทั่วชุมชนและตลาดสด เช่นผักชี สะระแหน่ ฯลฯ มีสะระแหน่ ผักแพรว พลูคาว โหระพา ผักสะแงะ หอมเสริม รวมกัน ปลูกแบบธรรมชาติมาแต่ลาว แบ่งขายก็ได้ ถุงละ 20 บาท (นารี. 2561, เมษายน 4) บ้านโพนทอง เมืองโพนทอง จ าปาสัก สปป.ลาว 175 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 20 การมีภูมิรู้เรื่องโภชนาบ าบัด เภสัชวัตถุ ท าให้ผู้สูงอายุใช้ปัญญารักษาตนเองเป็นที่พึ่งแห่งตนได้ และอาจจะกลายเป็นผู้ช่วยรักษาผู้อื่นต่อไปด้วยจิตอาสา ได้ยินว่าอะไรดีก็ทดลองกินตามมาตลอด แล้วก็หายอาการดีขึ้น ใช้สมุนไพรตัวนี้ ๆ แก้อาการอย่างนี้ ๆ ก็ได้ความรู้ที่ตัวเองท าไปบอกต่อคนอื่นก็คิดว่าเป็นบุญ อย่างย่านางก็เห็นในทีวี ว่าดีก็กินตามเขา ท ากินเอง บางคนกินแล้วดี ก็เอาย่านางมาให้ เราก็ได้ท าเผื่อคนอื่น (พรสะหวัน แสงทองมาลิน. 2561, พฤษภาคม 6) แขวงค าม่วน สปป.ลาว 21 ผู้สูงอายุที่มีภูมิรู้เรื่องวงจรอาหารของพืชและสัตว์ จะเข้าใจการเลี้ยงวัวควาย การท าปุ๋ยแก่พืช แม้แต่การเห็นคุณค่าว่าปัสสาวะก็เป็นยา ในอดีตวัฏจักรเขาจะเลี้ยงวัวเลี้ยงควายท านาเอาควายไถได้ข้าวขึ้นมา เกี่ยวข้าวนวดข้าวเสร็จก็เอาฟางให้ควายกินเพราะควายกินก็ขี้ใส่คอกขนลงไปแปลงนา ฉะนั้นมันจะลงได้ มันก็จะเป็นวัฏฏะของมันได้ แต่พอหลัง ๆ มาไม่ท าอย่างนั้นขายควายทิ้ง ซื้อคูโบต้ามาใส่ ขี้ก็ไม่มี มันก็ไปอย่างนั้น (วิจิตรา มีทรัพย์. 2561, พฤษภาคม 27) ต.ดอนตาล อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 22 พืชผักปัจจุบันเป็นอาหารได้แต่เป็นอาหารพิษ และไม่เป็นเภสัชวัตถุ เพราะเจือปนและแปดเปื้อนสารเคมีมาก ถ้าทั่วไป ก็ท าไปเรื่อย ๆ ก็หาเคมีมาใส่ไปเรื่อย ๆ เพราะไม่ได้ผลก็หาเคมีมา ใส่มันง่ายมันไว เพราะมันถูกตัดต่ออยากได้ธาตุตัวไหนก็ลงตัวนั้น แต่มันมีส่วนที่มันเหลือมันก็จะกลายเป็นพิษ 176 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 23 ข้าว ถั่ว งา เห็ด กล้วย ฯลฯ จากสวนป่านาไร่ ที่ไร้สารพิษแต่สมบูรณ์ตามวัฎฎะ (วงจร) อาหารของพืชและสัตว์ คือเภสัชวัตถุที่พึงประสงค์ จริง ๆ หลักของการหมุนปลูกพืชหมุนเวียนไม่ใช่ปลูกอะไรก็ได้แต่มันจะต้องมีหลักว่าข้าวเป็นพืชตระกูลหญ้า สามารถจัดการกับธาตุอาหารได้แทบทุกชนิด พอ ๆ กันกับข้าวโพด แล้วถั่วเนี่ยพืชตระกูลถั่วก็จะให้ไนโตรเจน เพราะฉะนั้นมันจะต้องมีการเปลี่ยนวัตถุพืช ปลูกพืชพวกนี้เสร็จ ก็ต้องมีข้าว ถั่ว งา งาก็จะเป็นพวกโพแทสเซียม ไม่ก็กล้วย (วิจิตรา มีทรัพย์. 2561, พฤษภาคม 27) ต.ดอนตาล อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 24 ผู้สูงอายุควรถ่ายทอดความรู้ให้คนรุ่นหลังรักษาป่าและล าน้ าธรรมชาติ เพราะเอื้อประโยชน์ต่อการเพาะปลูก ไร่ นา และพืชสวน การปลูกผักริมโขง เป็นประเพณีของชาวบ้านที่เคยท ามา เพราะว่าที่ริมโขง น้ าโขงที่ขึ้นมาหน้าน้ าหลาก น้ าแห้งไปตะกอนน้ าที่ไหลมาจากที่อื่นชาวบ้านที่เขาท าเขาจะไม่ใส่ปุ๋ยไม่ใส่อะไรเพราะน้ าโขงดินดีอยู่แล้วดินตะกอนท าในหน้าหนาวที่เดือน 12 ... แต่ช่วงหลังมา บริษัทที่เขามาสูบทรายท าให้ตลิ่งพังลงไป ท าให้ดินที่ลาดเดิม มันชันลงไป และทางน้ าเปลี่ยน ก็เลยท าไม่ได้ (สุทธา บุรวัฒน์. 2561, พฤษภาคม 18) บ้านนาโยง อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 177 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 25 ลูกหลานควรเป็นกสิกรที่คืนธรรมชาติแก่สิ่งมีชีวิต รวมถึงผู้สูงอายุจะได้ฟื้นฟูสุขภาพด้วย ปุ๋ย ได้มาจากขยะ กสิกรรมนี่ก็รับประทานอาหารจากปุ๋ย รับประทานอาหารจากปุ๋ยเสร็จก็เป็นต้นพืช ต้นพืชเอาไปกินเอาไปใช้เอาไปขาย ก็กลายเป็นกสิกรรมไร้สารพิษ พอมันเหลือมันก็กลายมาเป็นขยะ ก็กลายมาเป็นปุ๋ย แบบนี้เป็น สามเส้า ที่สัมพันธ์กัน คนคิดคือพ่อครูเป็นความคิดที่ฉลาดมาก (ถักบุญ อาจิตปุญโญ, สมณะ. 2561, เมษายน 10) บ้านราชธานีอโศก จ.อุบลราชธานี ประเทศไทย 26 หากสมาชิกในชุมชนที่ท าสวนป่านาไร่ เป็นพุทธศาสนิกชนที่ดี ก็สามารถใช้ธรรมชาติสร้างธรรมชาติได้ อาทิ จุลินทรีย์พลังศีล ปุ๋ยพลังศีล ฯลฯ ตอนนี้ที่หมอเขียวพาท ามีจุลินทรีย์พลังศีล ปุ๋ยพลังศีล ไม่ต้องใช้กากน้ าตาล ไม่ต้องใช้น้ าตาลทรายแดง ไม่ต้องซื้ออะไรมาเลย ใช้ธรรมชาติสร้างธรรมชาติ ไม่ต้องเสียเวลาขนปุ๋ยมาลง ซื้อปุ๋ยมาใส่ 27 ป่าคือตลาดสดที่ดี (ซุปเปอร์มาร์เกต : Supermarket) ของชุมชน ชุมชนใดไม่มีป่าก็จะเจ็บป่วยและยากจน ในป่าก็มีเห็ด ต้นไม้ที่เป็นยามันเป็น ไม้กาวดีต่อกระเพาะเอามาต้มกินหน่อยนะแล้วก็มีไม้มิ่นหมอน เอามาจากแถวแม่น้ าของดีต่อกระเพาะล าไส้ เจ็บป่วยส่วนมากก็มีแต่กระเพาะยามเฮากินส้มต าใส่ปูดองมันจะขึ้นเวลาแก้แม่ก็กินยาต้ม (แยง พันธวง. 2561, พฤษภาคม 20) บ้านดงดอกไม้ เมืองไซพูทอง สะหวันนะเขต สปป.ลาว 28 ป่าให้ทั้งน้ า พืชผักเนื้อสัตว์และเภสัชวัตถุ อีกทั้งให้ความชุ่มชื้นแก่ดิน และน้ าใต้ดินในสวนและนา ไม้มิ่นหมอน เอามาจากแถวแม่น้ าของดีต่อกระเพาะล าไส้…นี่แหละรู้ได้ยังไงก็คือหมอบอก เขาว่ากินยาลาวยาสมุนไพรตามโคกตามป่าเรานั่นแหละมาต้มกิน 178 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 29 การสร้างสวนป่านาไร่พร้อม ๆ กัน คือกิจกรรมสร้างสรรค์ของลูกหลานพึงท าแก่ผู้สูงอายุ ท านา ในนามีไม้ดู ไม้แดง ไม้ยางเฮานี่แหละ ในสวนปลูกกล้วย ล าไย ไม่ต้องซื้อผักซื้อหญ้า ปลูกเอาก็กินผักขม ผักปลัง กินผักหลายอย่าง ผักหนอก ผักคาวทอง ก็หา ตามทุ่งไร่ทุ่งนามีเขียด มีกบ มีปลาดุก ปลาข่อ ไม่ต้องซื้ออาหารหาได้…ในป่าก็มีเห็ด ต้นไม้ที่เป็นยา (แยง พันธวง. 2561, พฤษภาคม 20) บ้านดงดอกไม้ เมืองไซพูทอง สะหวันนะเขต สปป.ลาว 30 ในน้ าล าธาร มีปลา ในเรือกสวนและนาก็มี กบ เขียด กุ้ง หอย ปลา ฯลฯ ท าให้ผู้สูงอายุลดรายจ่าย เพิ่มรายได้ 31 ที่นากว้างใหญ่ควรแบ่งเนื้อที่สร้างป่า เพื่อบ ารุงดินให้แปรรูปหลายสภาพ อาทิ โคก ลุ่ม ลาด ปลัก ฯลฯ อันเหมาะแก่พืชหัว พืชตระกูลถั่ว ผักผลไม้ และพืชยืนต้นชนิดเป็นยา เฮ็ดนา ปลูกเผือกขายที่นามีผักทุกอย่าง ที่กินได้ มีผักขแยง ผักแว่น ผักกระโดน ผักติ้วมีหลาย ต้นไม้ใหญ่ในนา มีแต่ต้นสมอเตี้ย เป็นยาแก้ร้อนใน เป็นยาเย็น (ขัน. 2561, เมษายน 4) บ้านวังเต่า เมืองโพนทอง แขวงจ าปาสัก สปป.ลาว 32 เมื่อชุมชนมีพร้อมทั้งสวนป่านาไร่ ก็จะได้ผลผลิตทั้งอาหาร ฟืน ปัจจัย 4 ในวิถีเศรษฐกิจดี ไม่เป็นหนี้ ผลิตผลจากสวนป่านามีทั้งผลไม้ ถ่าน ฟืน ได้อาหารปลอดภัย ได้อากาศบริสุทธิ์ ได้ยารักษาโรค ท าให้สุขภาพดีแน่นอน เป็นคนมีสุขภาพดีไม่ป่วย ตลอดระยะเวลา 7 ปีที่รู้จักแพทย์วิถีพุทธ ไม่ได้ทานยาหมอปัจจุบันเลยแม้แต่เม็ดเดียว เมื่อเกิดการเจ็บป่วยรักษาโดยวิธี 1) สังเกตว่าเกิดจากร้อนเกินเย็น (ใบ สิงห์นาคลอง. 2561, เมษายน 24) นาคู จ.กาฬสินธุ์ ประเทศไทย 33 เพื่อปลอดหนี้ มีอาหาร และปัจจัย 4 พอเพียง ผนวกกับการได้อยู่ร่วมกัน สมาชิกในสวนป่า 179 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล นาไร่ที่ถือศีลถือธรรม ก็ปลอดโรคภัยสุขภาพดีถ้วนหน้า เกินแล้วปรับสมดุล 2) เอาพิษออกด้วยการกัวซา ดีท็อกซ์ แช่ 3) ใช้ปัสสาวะบ าบัด 34 บุญกิริยาวัตถุ 10 ช่วยให้ผู้สูงอายุเจ็บป่วยน้อย เพราะเป็นระบบที่สามารถดูแลกายใจด้วยตนเอง ภายใต้สภาวะ “สวนป่านาไร่” สวนก็เป็นสวนบุญ มีอะไรก็เก็บได้ ไม่ต้องขายว่ายังงั้นเถอะ...บุญรักษาโรคได้ด้วยเพราะเป็นการตัดกิเลสตนเองตัดการสะสม และท าไปได้เรื่อย ๆ อย่างน้อย ๆ ก็ร่างกายเราแข็งแรงจากการท าสวนท านา อยากกินอะไรในสวนก็มีหมดไม่ต้องซื้อเขา อากาศก็ดีมาก (บรรจง สุกฤษฎิ์. 2561, เมษายน 12) บ้านราชธานีอโศก จ.อุบลราชธานี ประเทศไทย 35 การฟัง (สดับ) ธรรมในพุทธศาสนา ท าให้ผู้สูงอายุฟูใจ หรือเรียกว่าอาการได้บุญ คนไข้คนหนึ่งป่วย 100 % แต่เขามาหาเราเขาหายไปแล้ว 60 % 70 % เพราะค าพูดของหมอท าให้เขาหายไป 60 % บางคนเขาไม่ต้องการอะไร เขาต้องการคลายเครียดเพราะเขาไม่ได้เป็นถึงขนาดต้องผ่าตัดต้องฉีดยา รักษาใจไปสัก 60 % กายเป็นแค่ส่วนหนึ่ง ใจส าคัญที่สุด (รพีพรรณ พรหมชาติ. 2561, พฤษภาคม 18) อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย ในปัจจุบันเมื่อมีอาการเจ็บป่วยเกิดขึ้นถ้าเป็นโรคที่เคยเป็นอยู่ก็จะหาสาเหตุ ...จะดูเรื่องอาหาร… ด้านจิตใจดูว่ามีความรู้สึกชอบชัง หงุดหงิด อยากได้ อารมณ์ร้อน ๆ ท าให้เกิดโรค …ถ้าแก้ไขไม่ดีขึ้น… ท าใจให้สบาย ฟังธรรม ทบทวนธรรม เมื่อเข้าใจสิ่งที่เกิดขึ้น โรคก็ลดลงตามล าดับโดยไม่พึ่งยา (พิมลพร สุนทรกะลัมพ์. 2561, เมษายน 18) บ้านราชธานีอโศก จ.อุบลราชธานี ประเทศไทย 180 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 36 ผู้สูงอายุที่ผ่านประสบการณ์สร้างสภาวะ “สวนป่านาไร่” และภาวนาประจ า จะกลายเป็นกัลยาณมิตรแก่ชนรุ่นหลัง ก่อนไปหาหมอก็เช็ดตัวด้วยน้ า กินยาพื้นบ้านก่อน ก็มีผู้เฒ่าแนะน าไว้ ต้มยาที่ผู้เฒ่าแนะน าให้กิน ผู้เฒ่าเป็นคนไปเอามาให้ ไปเอามาจากในสวนในป่า...เพราะเราช่วยตัวเองได้อยู่ คนอื่นถ้าคนที่เขารู้จักเราเขาก็ไปถามกับเรา ถ้าคนที่ไม่รู้ก็ไปหมอเลย บางทีเขาแนะน าให้มาหาเราว่าเป็นแบบนั้นแบบนี้เขาก็มาหาเขาก็ให้พวกเราไปหายาให้ ก็มีคนมาหาแม่เฒ่าเวลาป่วย มาเป่ายา บ่เอาเงิน (ดวง สมศักดิ์. 2561,พฤษภาคม 5) บ้านด่าน เมืองไซพูทอง สะหวันนะเขต สปป.ลาว 37 กัลยาณมิตร พึงเป็นผู้ให้ความรู้เรื่องเภสัชวัตถุ อย่างเป็นล าดับ (ยาหลัก ยารอง ยาเสริม : ยาหลัก คือการวางใจไม่กลัวกังวลกับความเจ็บป่วย ยารอง คือ การใช้โภชนาบ าบัดและเภสัชวัตถุจาก สวนป่านาไร่ และยาเสริม คือ การรักษาโดยแพทย์แผนต่าง ๆ) ดังนั้นเวลาแนะน าผู้ป่วยเราจึงแนะน าตามล าดับความส าคัญ ซึ่งจะท าให้หายได้รวดเร็ว คือ 1) ยาหลัก คือเรื่องการวางใจโดยพิจารณาว่าไม่กลัวตาย ไม่กลัวโรค ไม่เร่งผล ไม่กังวล การท าใจแบบนี้จะท าให้ใจสบาย … ส่วนใจที่เป็นทุกข์จะท าให้ร่างกายหลั่งสารที่เป็นโทษท าให้โรคทรุดหนักลง 2) ยารอง คือเรื่องสมดุลร้อนเย็น คือการทานอาหารให้ถูกสมดุลร้อนเย็น …3) ยาเสริม คือวิธีการต่าง ๆ ที่จะใช้ร่วมกับยาหลักและยารอง ซึ่งเป็นวิธีการของการแพทย์แผนใด ๆ ก็ได้ เลือกท า (ลักขณา แซ่โซ้ว. 2561, พฤษภาคม 14) ต.ดอนตาล อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 181 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล ตามที่สะดวกใจ ถูกกับร่างกายตนเอง โดยมีตัวชี้วัดคือท าแล้วรู้สึก สบาย เบากาย มีก าลัง 38 เภสัชวัตถุบางชนิดดับฤทธิ์ร้อนได้ และท าให้อารมณ์เย็นขึ้น ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ก็แสวงบุญเพียงหมายถึงความสบายใจ ยายเป็นคนชอบสมุนไพรพื้นฐาน ยายมีอาการแทรกซ้อนเมื่อกินยาแก้ปวดเส้น มันก็จะปวดท้องมันไม่ดี ตอนนี้ก็ไม่กินเผ็ด กินย่านางแล้วก็กินน้ า ไม่กินของฤทธิ์ร้อนก็ดีขึ้น ความรู้นี้รู้จากหมอเขียวถ้าไม่เจอหมอเขียวก็ตายแล้วป่านนี้ เป็นร้อนใน อารมณ์ร้อน โมโหสามี แล้วก็มานั่งเก็บกด รู้จุดอ่อนของตัวเองอยู่ สาเหตุเกิดจากขี้ใจน้อย อารมณ์เป็นเหตุก็มานั่งพุทโธพุทโธ คิดว่าใจมีส่วนในการรักษาโรคร้อยเปอร์เซ็นต์ เราโมโหก็มานั่งพุทโธ จะเกิดอะไรก็ช่างมัน ชีวิตมันจะมีอะไรมากบุญคือความสบายใจ (สมสมัย โยธา. 2561, พฤษภาคม 29 อ.ดอนตาล จ.มุกดาหาร ประเทศไทย 39 การใช้สมุนไพรเป็นเภสัชวัตถุแม้เป็นการรักษาหายช้า แต่ผู้สูงอายุที่แพ้ยาก็สามารถเลือกทางนี้ได้ หมอยาในลาว ปัจจุบันไม่ค่อยมี เหลือแต่แม่นี่แหละ เพราะเป็นคนที่แพ้ยา กินยาไม่ได้ ก็หาสมุนไพรใช้เอง ก็เอาความรู้มาจากพ่อ พ่อเป็นหมอยาเอง สมุนไพรตัวไหนพอได้ได้เราก็น ามาใช้ เอาตัวเฉพาะตัวที่รู้ ก็มีบางคนที่ รู้จักเราก็มาเอาสมุนไพรกับเราไปต้มกิน ที่บ้านจะมีสมุนไพรแบบท่อนไม้ แบบเกล็ดมิ่ง เกล็ดของสัตว์ป่า ของพ่อที่เหลืออยู่ ใครใช้เป็นเราก็เอาให้เขาไปใช้ (พรรณนารี พุดทาโพ. 2561, พฤษภาคม 5) บ้านโพนทราย เมืองไกสอน พมวิหาร สะหวันเขต สปป.ลาว 182 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 40 การแบ่งปันเครื่องเทศและสมุนไพรแก่กันและกัน ท าให้สมาชิกในชุมชนอยู่ร่วมกันอย่างสันติและร่วมท าบุญ ถือศีล ผักที่อยู่ในสวนก็แบ่งกันกินกับเพื่อนบ้าน “ เขาขอกันกินนะแถวนั้น” ก็ขอกันกินก็เขาแบ่งกันกินเป็นหัวข่าเป็นผักเป็นหญ้า ใครบ่มีหยังก็มาเอาเฮ็ดกิน บ่หวง และเอาไปท าบุญไปบ่อยทุกศีล วันพระก็ต้องไป (เจือ ไชยแสง. 2561, พฤษภาคม 20) บ้านหนองเห็น เมืองไซพูทอง สะหวันนะเขต สปป.ลาว 41 การใช้น้ าปัสสาวะแทนยารักษาโรคหลายโรค เป็นภูมิปัญญาที่มีเงื่อนไขให้ผู้สูงอายุรู้จักสร้างปัสสาวะให้สะอาด (หรือสร้างบุญ) ด้วยตนเอง เคยเห็นผู้ใหญ่ใช้ เช่น คนเขาตกต้นไม้เขาให้กินน้ าปัสสาวะ คือหายาอะไรไม่ทันก็เอามากินก่อน น้ าปัสสาวะมีประโยชน์หลายอย่าง เวลาถูกเมี่ยงปลาดุกปักมือก็เอามาทาท าให้หายบวมหายเจ็บ (พรสะหวัน เสียงทอง. 2561, พฤษภาคม 19) เมืองหนองบก แขวงค าม่วน สปป.ลาว 42 หากผู้สูงอายุเรียนรู้และเข้าใจระบบนิเวศของวัชพืชหรือสมุนไพร อาทิ หูเสือ ใบขี้ไก่ (ใบสาบเสือ) ขี้นาก ว่านกาบหอย ฯลฯ ก็จะรู้และรักษาเภสัชวัตถุเหล่านี้ให้เป็นพืชหาง่ายใช้คล่อง ส่วนพืชที่ใช้มีหลายอย่างอยู่ เช่น ใบหูเสือเวลาน้องเป็นไข้ เห็นแม่เอามายี ๆ แล้วก็มาโป๊ะใส่หัว แล้วไข้ก็ลดลง แล้วก็ใบสาบเสือ อยู่ลาวเขาเรียกใบขี้นาก เวลาเป็นแผลใช้ห้ามเลือด โดยเอามายี ๆ มาประคบแผลห้ามเลือด เลือดก็หยุดไหล หรือเอามากินเวลาปวดท้อง แล้วก็มีว่านจอด คนไทยเรียกว่านกาบหอย ช่วยให้แผลหายไว ใช้ห้ามเลือดได้ด้วย 183 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 43 ผู้สูงอายุหรือคนรุ่นใหม่ขาดความเข้าใจ คือไม่รู้ว่า ข้าวและผักเป็นยา ครั้นเจ็บป่วยก็รับประทานยาเคมีแทน ปกติถ้าป่วยเป็นไม่มากก็หาหมอประจ าบ้าน หมอแผนปัจจุบัน ถ้าเป็นแรงก็มาหาหมอที่มุกดาหาร มีกินยาต้มยาฮากไม้ยาสมุนไพรด้วย ก็ไปซื้อมา มีหมอเมืองอยู่ ส่วนใหญ่ก็ไปหาด้วยโรคกระเพาะ ไปหาหมอเมืองทีก็ประมาณ 1,000 กว่าบาท แต่ถ้าเป็นหมอโรงพยาบาลก็ประมาณ 2,000 - 3,000 บาท ก็แล้วแต่โรค (แพง ไพรมณี. 2561, พฤษภาคม 19) บ้านดอนหวาย เมืองไซพูทอง สะหวันนะเขต สปป.ลาว 44 ผู้สูงอายุควรฝึกตนงดเว้นอาหารและพฤติกรรมบางอย่างตามศีล 5 และข้อห้าม (ข้อคะล า) ตามหมอแผนโบราณและปัจจุบัน การเป็นหมอก็มีข้อห้าม คือ ห้ามกินงู,ห้ามกินสุนัข, มังสัง10 ไม่โกหก ถ้าโกหกยาจะเปลี่ยนสภาพ ยามันจะหมดฤทธิ์ เวลามันจะดีกินอะไรก็ดี เวลามันไม่ดีกินอะไรก็ไม่ดี เรื่องบุญเรื่องบาปพ่อก็เชื่อ ไปวัดไปวาตักบาตรหยาดน้ าแล้วก็ถือศีล ถือ ศีล 5 (พ่อเฒ่าป่า. 2561, มีนาคม 20) บ้านโพนสิน เมืองไกสอน พมวิหาร สะหวันเขต สปป.ลาว 45 การมีส่วนร่วมในบุญประเพณี 12 เดือน ท าให้ผู้สูงอายุได้เข้าสัมพันธ์ในระบบ “บวร” (บ้าน วัด โรงเรียน) สร้างศรัทธาและมีความสุขด้วยเป้าหมาย “บุญ” บุญ 12 เดือนท าทุกเดือน เวลาการท าบุญก็ไปเกือบหมดตามศรัทธา เวลามีเงินก็ไป ไม่บังคับ (วิชัย. 2561, เมษายน 4) บ้านหนองไฮ เมืองโพนทอง แขวงจ าปาสัก สปป.ลาว 184 ตารางที่ 4 (ต่อ) ล าดับ ข้อค าถาม ข้อมูลการให้สัมภาษณ์ ผู้ให้ข้อมูล 46 กระบวนระบบ “บวร” ท าให้ผู้สูงอายุมีเพื่อร่วมทางบุญ และได้น าผลผลิตจาก สวนป่านาไร่ ไปรับประทานที่วัด และแจกจ่ายแบ่งปันกันอย่างมีความสุข การได้พบปะเพื่อนท าให้มีก าลังใจสบายใจลดความเคร