000 Thesis-ลักขณา-แซ่โซ้ว-Final-250665.docx

คณะกรรมการควบคุมวิทยานิพนธ์

: รศ. ดร.พูนชัย ปัน ธิ ยะ , พธ.บ. (ศาสนา) , ศ ศ .ม. (ปรัชญา) , Ph.D. (Buddhist Studies)

: ดร. วิโรจน์ วิชัย , ป.ธ. ๓, พธ.บ. (ปรัชญา), พธ.ม . ( พระพุทธศาสนา ), พธ.ด. ( พระพุทธศาสนา ) วันสำเร็จการศึกษา : ๒๒ มิถุนายน ๒๕๖๕ บทคัดย่อ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ (๑) เพื่อศึกษาหลักการดูแลสุขภาพใ นพระพุทธศาสนา (๒) เพื่อศึกษา ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน (๓) เพื่อวิเคราะห์ ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ผลการวิจัยพบว่า หลักการดูแลสุขภาพในพระพุทธศาสนา เป็นการปฏิบัติเพื่อให้เกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ที่ครอบคลุมทั้งด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา โดยปฏิบัติอย่างสมดุลและเป็นองค์รวม ซึ่งคำตรัสของพระพุทธเจ้าทั้งหมดนั้น ทุกหลักธรรม/พระสูตร/พระพุทธพจน์ ล้วนเป็นสัจจะหรือความจริงแท้ซึ่งสอดคล้องเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันทั้งหมด คือ เป็นไปเพื่อนิโรธ/วิมุตติ/นิพพาน ซึ่งสุขภา วะด้านปัญญา คือ การเข้าถึง โลกุต ร ปัญญา หรือปัญญาที่สามารถดับกิเลสตัณหาอุปาทานได้ (นิโรธ) เข้าถึงสภาวะของความพ้นทุกข์ (วิมุตติ) แ ละความสุขอันยั่งยืนที่เป็น โลกุต ร สุข (นิพพาน) ซึ่งสุขภาวะด้านปัญญา จะทำให้เกิดสุขภาวะด้านร่างกาย จิตใจ และสังคม ตามมาได้ ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม ของ ดร.ใจเพชร กล้าจน เป็น ศาสตร์ การแพทย์แผนใหม่ ของโลก มีจุดกำเนิดในประเทศไทย มีแนวคิดหลัก คือ การฝึกฝนปฏิบัติเพื่อเข้าถึงสภาวะของความสุขอันสูงสุด คือ นิโรธ วิมุตติ นิพพาน ไปเป็นลำดับ มีแนวคิดย่อย คือ (๑) ใจเป็นประธานของสิ่งทั้งปวง (๒) ตนเป็นที่พึ่งแห่งตน (๓) ดับทุกข์ที่เหตุ (เหตุคือตัณหา) (๔) ประหยัดเรียบง่าย (๕) มีประโยชน์ไม่มีโทษ (๖) พิสูจน์ผลได้ด้วยตนเอง (๗) เป็นจริงตลอดกาล และ (๘) เกื้อกูลผองชน มีการอธิบายกลไกการเกิดการหายของโรคอย่างเป็นวิทยาศาสตร์ทั้งเชิงนามธรรมและรูปธรรม มีวิธีปฏิบัติที่เรียกว่าหลัก ๙ ข้อสู่สุขภาวะแห่งพุทธะ หรือยา ๙ เม็ดของแพทย์วิถีธรรม มีสโลแกนคือ “ หมอที่ดีที่สุดในโลกคือตัวเราเอง ” “ ลดกิเลสรักษาโรค ” “ ศูนย์บาทรักษาทุกโรค ” โดยในค่ายสุขภาพแพทย์วิถีธรรม จะมีการปฏิบัติเหตุแห่งวิมุตติ ๕ ประการ แทรกอยู่ในทุกกิจกรรมของค่าย วิเคราะห์ ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม ดังนี้ (๑) หลัก ๙ ข้อสู่สุขภาวะแห่งพุทธะ หรือยา ๙ เม็ดของแพทย์วิถีธรรม มีเนื้อหาสาระที่สอดคล้องกันกับหลักพุทธศาสตร์ คือ เป็นหลักปฏิบัติเพื่อให้เกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ อย่างสมดุลเป็นองค์รวมครอบคลุมทั้ง ๔ ด้าน คือ ร่างกาย จิตใจ สังคม และปัญญา (๒) ผลของการปฏิบัติ คือ รักษาโรคได้จริง (ผลขึ้นอยู่กับการปฏิบัติของผู้นั้น) และก่อให้เกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ของชีวิตใน ๗ ด้าน คือ ด้านร่างกาย จิตใจ สังคม ปัญญาสู่ความพ้นทุกข์ เศรษฐกิจ คุณภาพชีวิตโดยรวม และ การพึ่งตนและช่วยเหลือผู้อื่นให้พ้นทุกข์ (ภาวะแห่งพุทธะ) (๓) สิ่งค้นพบใหม่จากงานวิจัยนี้ คือ คำอธิบายกลไกการเกิดการหายของโรคอย่างเป็นวิทยาศาสตร์ ที่ครบถ้วนสมบูรณ์ทั้งวิทยาศาสตร์เชิงนามธรรมและรูปธรรม

Thesis Title : An Analysis o f Jaiphet Klajon ’ s Concept i n B uddhist Dhamma Medical Science Researcher : Miss Lakkhana Saesow Degree : Master of Arts ( Buddhist Studies) Thesis Supervisory Committee

: Assoc. Prof. Dr. Phoonchai Punthiya , B.A. (Religions), M.A. (Philosophy), Ph.D. (Buddhist Studies)

: Dr. Virot Vichai , Pali III , B.A. (Philosophy) , M.A. (Buddhist Studies) , Ph.D. (Buddhist Studies) Date of Graduation : June 22, 2022 A bstract This study has the following objectives: 1) to investigate the concept of Health Care in Buddhism, 2) to investigate the concept of Buddhist Dhamma Medical Science of Dr. Jaiphet Klajon , and 3) to analyze the Buddhist Dhamma Medical Science of Dr. Jaiphet Klajon . The qualitative research approach was used for this investigation. According to the findings, Buddhism Health Care is the practice of achieving a state of enjoyment, contentment, and fulfillment by addressing four components: physical, mental, social, and intellectual (spiritual) aspects in a balanced holistic manner. All of the Buddha ’ s statements are true, and they all go to the same place, Nirodha / Vimutti / Nibbana. Access to the universe of wisdom is defined as intellectual wellness. That can quench defilements/lust/preconception ( Nirodha ), achieve emancipation ( Vimutti ), and achieve lasting happiness in the ultimate happy realm (Nibbana). Physical, mental, and social health are all influenced by intellectual health. Dr. Jaiphet Klajon ’ s Buddhist Dhamma Medical Science is a new science of medicine that emerged in Thailand. The central idea is “ the practice of attaining the state of supreme enjoyment, which is Nirodha , Vimutti , and Nibbana, respectively. ” There are several sub-concepts, such as (1) mind in control, (2) self-reliance, (3) desire is the source of pain, (4) living simply, (5) no damage, (6) verifiable, (7) forever true, and (8) sustaining the world. The comprehensive component of the relativity of abstract science and physical science describes the illness mechanism. The 9 Principles of Buddhahood, or 9 tablets of medicine, are a practice. Dr. Jaiphet Klajon ’ s slogans for Buddhist Dhamma Medical Science include “ becoming one ’ s own doctor, ” “ the elimination of wishes is the healing of ailments, ” and “ zero-baht treatment facilities. ” The Buddhist Dhamma Medical Training camp incorporates the five liberation practices into all camp activities in a harmonic manner. The analysis of Buddhist Dhamma Medical Science are (1) the 9 Principles of Buddhahood or 9 tablets of medication have the same content with Buddhist principles, that are the practices to achieve a state of happiness, comfort, and completeness, which cover four aspects: physical, mental, social, and intellectual (spiritual) aspects in a wholistic balance, (2) The result of practice is that every disease can be treated (the outcome is dependent on the sick person ’ s ability to practice), the quality of life is improved in every dimension, such as physical, mind, society, intellect, economy, overall quality of life, self-reliance, and assisting people to overcome suffering (Buddhahood property), (3) A unique result from this study is a clear and comprehensive explanation of the illness process from a holistic perspective in the relativity of abstract and physical science.

กิตติกรรมประกาศ

วิทยานิพนธ์ ฉบับ นี้ สำ เร็จสมบูรณ์ได้ ด้วยความกรุณาจาก รศ.ดร.พูนชัย ปัน ธิ ยะ และอาจารย์ ดร.วิโรจน์ วิชัย คณะกรรมการควบคุมวิทยานิพนธ์ ที่ได้ให้คำแนะนำและแก้ไขข้อบกพร่องมาโดยตลอด ตั้งแต่เริ่มต้นจนสำเร็จเรียบร้อย ผู้วิจัยขอ กราบ ขอบพระคุณด้วยความเคารพอย่างสูง ขอ กรา บ ขอบพระคุณ รศ.ดร.ปรุตม์ บุญศรีตัน ประธานคณะกรรมการสอบ และ พระครูสิริปริ ยัต ยา นุศา สก์ , ดร. กรรมการผู้ทรงคุณวุฒิ ขอ กราบ ขอบพระคุณ รศ.ดร.ปรุตม์ บุญศรีตัน , ผศ.ดร.สยาม ราชวัตร, ดร. พิสิฏฐ์ โคตรสุโพธิ์ ที่กรุณาเป็นผู้เชี่ย วชาญ ในการ ตรวจสอบเครื่องมือวิจัย ในครั้งนี้ ขอ กราบ ขอบพระคุณ ดร . ใจเพชร กล้าจน ประธานมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย ที่กรุณาให้สัมภาษณ์ในงานวิจัยนี้ ขอขอบพระคุณ จิตอาสาแพทย์วิถีธรรม เจ้าหน้าที่บุคลากรสาธารณสุข ผู้เข้าค่ายสุขภาพแพทย์วิถีธรรมทุกท่าน ที่กรุณาให้ข้อมูล การสัมภาษณ์ และการสนทนากลุ่ม แก่ผู้วิจัย ขอขอบพระคุณ ชาวชุมชน ภูผาฟ้าน้ำ ทุกท่าน ที่กรุณาให้ผู้วิจัยได้พักอาศัยภายในชุมชน เพื่อทำการเก็บข้อมูลโดยการสังเกตอย่างมีส่วนร่วม ในงานวิจัยนี้ ขอขอบ พระ คุณ คณาจารย์ เจ้าหน้าที่บัณฑิตศึกษามหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตเชียงใหม่ ทุกท่าน และกัลยาณมิตรเพื่อนร่วมรุ่นทุกรูป / คน ที่ คอยช่วยเหลือและ เป็นกำลังใจ ซึ่งกันและกัน ผู้วิจัย ขอขอบ พระ คุณไว้ ณ โอกาสนี้ คุณความดี อัน เกิดจากวิทยานิพนธ์เล่มนี้ ผู้วิจัยขอถวาย เป็นปฏิบัติ บูชา เพื่อ ตอบแทนคุณพระพุทธศาสนา ตอบแทนคุณ บิดามารดา คุณครูบาอาจารย์ ตลอดจนผู้มีพระคุณทุกท่าน หากงานวิจัยครั้งนี้มีข้อบกพร่องประการใด ผู้วิจัย ต้อง ขออภัย และยินดีน้อมรับคำแนะนำ ด้วยความเต็มใจยิ่ง

นางสาว ลักขณา แซ่โซ ้ว ๒๒ มืถุ นา ยน ๒๕๖๕

สารบัญ

เรื่อง หน้า บทคัดย่อ ภาษาไทย ก บทคัดย่อภาษาอ ั งกฤษ ค TOC \o " 1-4" \t " 8.ชื่อบท , 1 , ชื่อบท18 , 2 , ชื่อบท16 , 2" กิตติกรรมประกาศ PAGEREF _Toc107075832 \h จ สารบัญ PAGEREF _Toc107075833 \h ฉ คำอธิบายสัญลักษณ์และคำย่อ ญ บทที่ ๑ บทนำ PAGEREF _Toc107075836 \h ๑ ๑.๑ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา PAGEREF _Toc107075837 \h ๑ ๑.๒ คำถามการวิจัย PAGEREF _Toc107075838 \h ๗ ๑.๓ วัตถุประสงค์ของการวิจัย PAGEREF _Toc107075839 \h ๘ ๑.๔ ขอบเขตการวิจัย PAGEREF _Toc107075840 \h ๘ ๑.๕ นิยามศัพท์เฉพาะที่ใช้ในการวิจัย PAGEREF _Toc107075841 \h ๙ ๑.๖ ทบทวนเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง PAGEREF _Toc107075842 \h ๙ ๑.๗ วิธีดำเนินการวิจัย PAGEREF _Toc107075843 \h ๒๗ ๑.๘ ประโยชน์ที่ได้รับจากการวิจัย PAGEREF _Toc107075844 \h ๒๘ บทที่ ๒ หลักการดูแลสุขภาพในพระพุทธศาสนา PAGEREF _Toc107075846 \h ๒๙ ๒.๑ ความหมายของสุขภาพ สุขภาวะ และการแพทย์ PAGEREF _Toc107075847 \h ๒๙ ๒.๒ หลักการดูแลสุขภาพในพระพุทธศาสนา PAGEREF _Toc107075848 \h ๓๑ ๒.๒.๑ หลักพุทธศาสตร์ที่นำไปสู่ความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ทางด้านร่างกาย PAGEREF _Toc107075849 \h ๓๑ ๒.๒.๒ หลักพุทธศาสตร์ที่นำไปสู่ความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ทางด้านจิตใจ PAGEREF _Toc107075850 \h ๓๙ ๒.๒.๓ หลักพุทธศาสตร์ที่นำไปสู่ความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ทางด้านสังคม PAGEREF _Toc107075851 \h ๕๐ ๒.๒.๔ หลักพุทธศาสตร์ที่นำไปสู่ความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ทางด้านปัญญา PAGEREF _Toc107075852 \h ๕๕ ๒.๓ การดูแลสุขภาพของการแพทย์ทั่วไป PAGEREF _Toc107075853 \h ๖๔ ๒.๓.๑ การดูแลสุขภาพของการแพทย์แผนปัจจุบัน PAGEREF _Toc107075854 \h ๖๔ ๒.๓.๒ การดูแลสุขภาพของการแพทย์แผนไทย PAGEREF _Toc107075855 \h ๖๘ ๒.๓.๓ การดูแลสุขภาพของการแพทย์ทางเลือก PAGEREF _Toc107075856 \h ๗๐ ๒.๔ สรุปท้ายบท PAGEREF _Toc107075857 \h ๗๓ บทที่ ๓ ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075859 \h ๗๔ ๓.๑ ชีวประวัติและผลงานของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075860 \h ๗๖ ๓.๑.๑ ประวัติส่วนตัว PAGEREF _Toc107075861 \h ๗๖ ๓.๑.๒ ประวัติการศึกษา PAGEREF _Toc107075862 \h ๗๗ ๓.๑.๓ ประวัติการทำงาน PAGEREF _Toc107075863 \h ๗๘ ๓.๑.๔ ตำแหน่งและสถานที่ทำงานปัจจุบัน PAGEREF _Toc107075864 \h ๗๘ ๓.๑.๕ รางวัลเกียรติคุณ PAGEREF _Toc107075865 \h ๗๙ ๓.๑.๖ ผลงานของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075866 \h ๘๒ ๓.๒ ประวัติศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107075867 \h ๘๔ ๓.๒.๑ ความเป็นมาของศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107075868 \h ๘๔ ๓.๒.๒ มูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย PAGEREF _Toc107075869 \h ๘๘ ๓.๓ หลักศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075870 \h ๙๐ ๓.๓.๑ แนวคิดทั่วไปของศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075871 \h ๙๑ ๓.๓.๒ กลไกการเกิดการหายของโรคตามหลักศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม ของดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075872 \h ๙๓ ๓.๓.๓ กระบวนการที่เกี่ยวกับการรักษาโรคตามหลักศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม ของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075873 \h ๑๐๐ ๓.๓.๔ หลักปฏิบัติ ๙ ข้อสู่สุขภาวะแห่งพุทธะ (ยา ๙ เม็ดของแพทย์วิถีธรรม) PAGEREF _Toc107075874 \h ๑๐๘ ๓.๓.๕ หลักการสร้างบุคลากรจิตอาสาแพทย์วิถีธรรม (วิถีพุทธ) เพื่อมวลมนุษยชาติ PAGEREF _Toc107075875 \h ๑๒๑ ๓.๓.๖ หลักการสร้างสังคมแห่งพุทธะ (สังคมอริยะ) PAGEREF _Toc107075876 \h ๑๔๕ ๓.๔ ค่ายสุขภาพแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107075877 \h ๑๕๓ ๓.๔.๑ รูปแบบของค่ายสุขภาพแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107075878 \h ๑๕๓ ๓.๔.๒ กิจกรรมภายในค่ายสุขภาพแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107075879 \h ๑๕๔ ๓.๕ ตัวอย่างผู้ที่ดูแลสุขภาพตามหลักศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075880 \h ๑๕๖ ๓.๕.๑ กรณีศึกษาแพทย์วิถีธรรมกับการพลิกวิกฤตชีวิต PAGEREF _Toc107075881 \h ๑๕๖ ๓.๕.๒ กรณีศึกษา แพทย์วิถีธรรมกับการหายโรคฉับพลัน PAGEREF _Toc107075882 \h ๑๗๙ ๓.๖ ตัวอย่างงานวิจัยที่นำศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน ไปประยุกต์ใช้กับผู้ป่วยในหน่วยงานสาธารณสุข PAGEREF _Toc107075883 \h ๑๘๓ ๓.๗ สรุปท้ายบท PAGEREF _Toc107075884 \h ๑๘๖ บทที่ ๔ วิเคราะห์ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075886 \h ๑๘๗ ๔.๑ วิเคราะห์หลักพุทธศาสตร์ที่บูรณาการในศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม ของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075887 \h ๑๘๗ ๔.๑.๑ หลักพุทธศาสตร์ที่บูรณาการเพื่อให้เกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ด้านร่างกาย ในศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075888 \h ๑๘๘ ๔.๑.๒ ห ลักพุทธศาสตร์ที่บูรณาการเพื่อให้เกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ด้านจิตใจ ในศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075889 \h ๑๙๘ ๔.๑.๓ หลักพุทธศาสตร์ที่บูรณาการเพื่อให้เกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ด้านสังคม ในศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075890 \h ๒๐๖ ๔.๑.๔ หลักพุทธศาสตร์ที่บูรณาการเพื่อให้เกิดความสุข ความสบาย ความสมบูรณ์ ด้านปัญญา ในศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075891 \h ๒๑๗ ๔.๒ วิเคราะห์ผลของการดูแลสุขภาพตามหลักศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม ของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075892 \h ๒๓๖ ๔.๒.๑ ผลด้านร่างกาย PAGEREF _Toc107075893 \h ๒๓๖ ๔.๒.๒ ผลด้านจิตใจ PAGEREF _Toc107075894 \h ๒๓๗ ๔.๒.๓ ผลด้านสังคม PAGEREF _Toc107075895 \h ๒๓๘ ๔.๒.๔ ผลด้านปัญญาสู่ความพ้นทุกข์ PAGEREF _Toc107075896 \h ๒๓๘ ๔.๒.๕ ผลด้านเศรษฐกิจ PAGEREF _Toc107075897 \h ๒๓๙ ๔.๒.๖ ผลด้านคุณภาพชีวิตโดยรวม PAGEREF _Toc107075898 \h ๒๔๑ ๔.๒.๗ ผลด้านการพึ่งตนและช่วยเหลือผู้อื่น (ภาวะแห่งพุทธะ) PAGEREF _Toc107075899 \h ๒๔๒ ๔.๓ วิเคราะห์ด้านอื่นๆ ที่น่าสนใจในทัศนะของผู้วิจัย PAGEREF _Toc107075900 \h ๒๔๕ ๔.๓.๑ วิเคราะห์แนวคิดทั่วไปของศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075901 \h ๒๔๕ ๔.๓.๒ วิเคราะห์กระบวนการที่เกี่ยวกับการรักษาโรคของศาสตร์การแพทย์วิถีธรรม ของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075902 \h ๒๕๘ ๔.๓.๓ วิเคราะห์การอธิบายกลไกการเกิดการหายของโรคตามหลักศาสตร์ การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075903 \h ๒๖๒

บทที่ ๕ สรุปผลการวิจัยและข้อเสนอแนะ PAGEREF _Toc107075905 \h ๒๖๔ ๕.๑ สรุปผลการวิจัย PAGEREF _Toc107075906 \h ๒๖๔ ๕.๑.๑ การดูแลสุขภาพในพระพุทธศาสนา PAGEREF _Toc107075907 \h ๒๖๔ ๕.๑.๒ ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075908 \h ๒๖๗ ๕.๑.๓ วิเคราะห์ศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมของ ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075909 \h ๒๗๒ ๕.๒ ข้อเสนอแนะ PAGEREF _Toc107075910 \h ๒๗๘ ๕.๒.๑ ข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย PAGEREF _Toc107075911 \h ๒๗๘ ๕.๒.๒ ข้อเสนอแนะในการนำผลวิจัยไปใช้ PAGEREF _Toc107075912 \h ๒๗๙ ๕.๒.๓ ข้อเสนอแนะสำหรับการวิจัยครั้งต่อไป PAGEREF _Toc107075913 \h ๒๘๐ บรรณานุกรม PAGEREF _Toc107075914 \h ๒๘๑ ภาคผนวก PAGEREF _Toc107075915 \h ๒๙๖ ภาคผนวก ก หนังสือขอความอนุเคราะห์ผู้ทรงคุณวุฒิตรวจสอบเครื่องมือวิจัย PAGEREF _Toc107075917 \h ๒๙๗ ภาคผนวก ข แบบสัมภาษณ์ และ แบบสนทนากลุ่ม PAGEREF _Toc107075919 \h ๓๐๓ ภาคผนวก ค หนังสือขอความอนุเคราะห์เก็บข้อมูลวิจัย PAGEREF _Toc107075922 \h ๓๐๘ ภาคผนวก ง ภาพจากการเก็บข้อมูลภาคสนาม PAGEREF _Toc107075924 \h ๓๑๑ ภาคผนวก จ ภาพกิจกรรมค่ายสุขภาพแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107075926 \h ๓๒๑ ภาคผนวก ฉ ภาพการนำศาสตร์การแพทย์วิถีธรรมไปใช้ในหน่วยงานสาธารณสุข PAGEREF _Toc107075928 \h ๓๓๑ ภาคผนวก ช หนังสือที่แต่งโดย ดร.ใจเพชร กล้าจน PAGEREF _Toc107075930 \h ๓๓๒ ภาคผนวก ซ วารสารของมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย PAGEREF _Toc107075932 \h ๓๓๖ ประวัติผู้วิจัย PAGEREF _Toc107075933 \h ๓๓๘

คำอธิบายสัญลักษณ์และคำย่อ

อักษรย่อในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ อ้างอิงจากคัมภีร์พระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย พุทธศักรา ช ๒๕๓๙ และพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับหลวง พุทธศักราช ๒๕๑๔ ในการอ้างอิงใช้ระบบระบุ เล่ม/ข้อ/หน้า โดยใส่ตัวเลขไว้หลังคำย่อ ชื่อคัมภีร์ ดังตัวอย่าง เช่น วิ. ม. (ไทย) ๔/๓๒/๔๐ หมายถึง พระวินัยปิฎก มหาวรรค ภาษาไทย เล่มที่ ๔ ข้อที่ ๓๒ หน้าที่ ๔๐ เรียงตามคัมภีร์ ดังนี้ พระวินัยปิฎก คำย่อ ชื่อคัมภีร์ ภาษา วิ.ม หา . (ไทย) วิ.ม. (ไทย) วิ.จู. (ไทย) = วินัยปิฎก = วินัยปิฎก = วินัยปิฎก มหาวิภังค์ มหาวรรค จูฬ วรรค

(ภาษาไทย) (ภาษาไทย) (ภาษาไทย) พระสุตตันตปิฎก คำย่อ ชื่อคัมภีร์ ภาษา ที.สี. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค (ภาษาไทย) ที.ม. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค (ภาษาไทย) ที.ปา. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย ปา ฏิก วรรค (ภาษาไทย) ม.มู. (ไทย) = สุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ (ภาษาไทย) ม.อุ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ (ภาษาไทย) สํ .นิ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค (ภาษาไทย) สํ .ข. (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย ขันธวารวรรค (ภาษาไทย) สํ . สฬา . (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬาย ตนวรรค (ภาษาไทย) สํ .ม. (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค (ภาษาไทย) องฺ.เอกก.(ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย เอกกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ทุก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ทุกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ติก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ติกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ. จตุกฺ ก.(ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย จตุกกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ. ปญฺ จก.(ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ปัญจกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ฉกฺก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ฉั กกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.สตฺตก.(ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย สัตตกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ. อฏฺ ก.(ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย อัฏ ฐก นิบาต (ภาษาไทย) องฺ.นวก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย นวกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ทสก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ทสกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.เอกาทสก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย เอกาทสกนิบาต (ภาษาไทย) ขุ . ขุ . (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย ขุ ททกปาฐะ (ภาษาไทย) ขุ .ธ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย ธรรมบท (ภาษาไทย) ขุ .อุ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย อุทาน (ภาษาไทย) ขุ .อิติ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย อิติว ุตต กะ (ภาษาไทย) ขุ .สุ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย สุตตนิบาต (ภาษาไทย) ขุ .ม. (ไทย) ขุ .จู. (ไทย) ขุ .ป . (ไทย) ขุ .จริยา. (ไทย) = สุตตันตปิฎก = สุตตันตปิฎก = สุตตันตปิฎก = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย ขุ ททกนิกาย ขุ ททกนิกาย ขุ ททกนิกาย มหานิทเทส จูฬ นิทเทส ปฏิสัมภิทามรรค จริยาปิฎก (ภาษาไทย) (ภาษาไทย) (ภาษาไทย) (ภาษาไทย) พระอภิธรรมปิฎก คำย่อ ชื่อคัมภีร์ ภาษา อภิ.วิ. (ไทย) อภิ. ธา . (ไทย) = อภิธรรมปิฎก = อภิธรรมปิฎก วิภังค์ ธาตุกถา

(ภาษาไทย) (ภาษาไทย)

บทที่ ๑

บทนำ

๑.๑ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ ๑๒ (พ.ศ. ๒๕๖๐ - ๒๕๖๔) มีวิสัยทัศน์ว่า “ ประเทศไทยมีความมั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน เป็นประเทศพัฒนาแล้ว ด้วยการพัฒนาตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ” หรือเป็นคติพจน์ประจำชาติว่า “ มั่นคง มั่งคั่ง ยั่งยืน ” โดยยึด “ คนเป็นศูนย์กลางการพัฒนา ” มุ่งสร้างคุณภาพชีวิตและสุขภาวะที่ดีสำหรับคนไทย สุขภาพ หรือ สุขภาวะ องค์การอนามัยโลก ( WHO : World Health Organization ) ได้ให้ความหมายไว้ว่า เป็นสภาวะอันสมบูรณ์ที่ครอบคลุม ๔ ด้านของชีวิต ได้แก่ ๑) สภาวะด้านร่างกาย ๒) สภาวะด้านจิตใจ ๓) สภาวะด้านสังคม ๔) สภาวะด้านจิตวิญญาณ จากนิยามของคำว่าสุขภาพ ที่หมายถึง ภาวะของมนุษย์ที่สมบูรณ์ทั้งทางกาย ทางจิต ทาง สังคม และทาง ปัญญา เชื่อมโยงกันเป็นองค์รวมอย่างสมดุล ดังนั้น เมื่อพูดถึงระบบสุขภาพ เราจึงไม่สามารถมองแบบแยกส่วนได้ โดยจะต้องมองระบบสุขภาพเป็นระบบความสัมพันธ์ทั้งมวลที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพ กล่าวคือ ระบบสุขภาพจัดเป็นส่วนหนึ่งของระบบสังคมและระบบความมั่นคงของประเทศโดยมีระบบการบริการสาธารณสุขเป็นเพียงส่วนหนึ่งของระบบสุขภาพเท่านั้น การมองปัจจัยที่จะมามีผลกระทบต่อระบบสุขภาพในปัจจุบันจึงต้องมองให้รอบด้าน นพ.แพทย์พง ษ์ วรพงศ์พิเชษฐ