000 Thesis-แก่นศีล-กล้าจน-Final-250665.docx

าร (รศ. ดร.เทพประวิณ จันทร์แรง ) คณะกรรมการควบคุมวิทยานิพนธ์ พ ระครูธรรมธรชัยวิชิต ชยา ภินนฺ โท , ผศ. ดร. ประธานกรรมการ รศ. ดร.เทพประวิณ จันทร์แรง กรรมการ ชื่อวิทยานิพนธ์ : ศึกษากสิกรรมวิถีพุทธในมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย :กรณีศึกษาชุมชนภูผาฟ้าน้ำ อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ ผู้วิจัย : นายแก่นศีล กล้าจน ปริญญา : พุทธ ศา สตรมหาบัณฑิต (พระพุทธศาสนา) คณะกรรมการควบคุมวิทยานิพนธ์ : พระครูธรรมธรชัยวิชิต ชยา ภินนฺ โท , ผศ. ดร. , ป.ธ. ๔ , พธ.บ. ( พุทธจิตวิทยา ), พธ. ม . (พระพุทธศาสนา) , พธ. ด . (พระพุทธศาสนา) : รศ. ดร. เทพประวิณ จันทร์แรง , พธ.บ. (ศาสนา), ศ ศ .บ. (ไทยคดีศึกษา) M.A. ( Buddhist Studies ), Ph . D . ( Pali and buddhism ) วันสำเร็จการศึกษา : ๒๒ มิถุนายน ๒๕๖๕ บทคัดย่อ งาน วิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ คือ ๑) เพื่อศึกษาหลักการทำกสิกรรมตามหลักพระพุทธศาสนาและกสิกรรมทางเลือก ๒) เพื่อศึกษาหลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธของมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย ณ ชุมชนภูผาฟ้าน้ำ อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ ๓) เพื่อวิเคราะห์หลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธในมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย ณ ชุมชนภูผาฟ้าน้ำ อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ ผลการวิจัย พบว่า หลักการทำกสิกรรมตามหลักพระพุทธศาสนา บนพื้นฐานการประพฤติปฏิบัติศีล ไม่ฆ่า ไม่เบียดเบียนตนเองและผู้อื่น เป็นสัมมาอาชีวะ และกสิกรรมทางเลือก ล้วนยังมุ่งเพิ่มผลิต ลดรายจ่ายเพิ่มรายได้ พึ่งตนเองและไม่เบียดเบียน เน้นในเรื่องเศรษฐกิจ สังคม สิ่งแวดล้อมเป็นหลัก หลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ ใช้หลัก พันธุ์ดี ดินดี น้ำดี แสงดี ศีลดี และมิตรดี โดยปฏิบัติศีล อย่าขี้เกียจ อย่าใจร้อน อย่าโลภ พอประมาณ และรู้จักแบ่งปัน มีรูปแบบนาแปลงเล็ก ปลูกพืชพันธุ์พื้นเมือง พืชป่า ดูแลสุขภาพที่สมดุลร้อนเย็น เพื่อสร้างความมั่นคงทางอาหาร พืชผัก ข้าว ถั่ว ธัญพืชที่จำเป็นแท้ เพื่อวิถีชีวิตผาสุก ทั้งประหยัด เรียบง่าย พึ่งตนและแบ่งปัน มีการคบและเคารพมิตรดี ศีลดีและมิตรดี คือ สมบัติแท้จริงของทุกชีวิต ผลกสิกรรมวิถีพุทธเชิงสุขภาวะ ด้านร่างกาย สุขภาพแข็งแรงปรับสมดุลร้อนเย็นได้ ด้านจิตใจ จัดการความวิตกกังวลได้เหมาะสม เชื่อและเข้าใจเรื่องกรรมและผลของกรรม ด้านสังคม สร้างสิ่งที่ดีงามมีประโยชน์ อยู่ในสังคมอย่างเป็นศานติสุข ด้านปัญญา พัฒนาศักยภาพทางจิตวิญญาณ ใจไร้ทุกข์ ใจดีงาม ทำประโยชน์ช่วยเหลือสังคม อย่างยั่งยืน Thesis Title : A Study of Buddhist Farming in The Buddhist Medicine Foundation of Thailand : A Case Study of Phu Pha Fah Nam Community, Mae Taeng District, Chiang Mai Province Researcher : Mr. Kaensila Klajon Degree : Master of Arts ( Buddhist Studies ) Thesis Supervisory Committee : Phrakhudhammathorn Chaiwichit Jay ā bhinando , Asst. Prof. Dr., Pali IV, B.A. ( Buddhist Psychology ) , M.A. ( Buddhist Studies ) , Ph.D. ( Buddiest studies ) : Assoc. Prof. Dr. Thepprawin Chanraeng , B.A. (Religions), B.A. ( Thai studies ) , M.A. ( Buddhist Studies ) , Ph.D. ( Pali and Buddhism ) Date of Graduation : June 22, 2022 A bstract The objectives of this research were to 1) investigate the principles of farming practices based on Buddhism principles and Alternative Farming, 2) investigate the Buddhist Farming principles of the Buddhist Medicine Foundation of Thailand at Phu Pha Fah Nam Community, Mae Taeng District, Chiang Mai Province, and 3) analyze the Buddhist Farming principles of the Buddhist Medicine Foundation of Thailand at Phu Pha Fah Nam Community, Mae Taeng District, Chiang Mai Province. The research findings revealed that Buddhist farming practice is an agricultural practice based on Buddhist ideals of not disturbing oneself or others, which is the proper livelihood. Alternative farming strives to enhance productivity, decrease expenditures, boost revenue, be self-sufficient, and avoid mistreatment, with an emphasis on economic, social, and environmental problems. In the Phu Pha Fah Nam community, the principles of Buddhist farming include the utilization of excellent seeds, good soil, good water, good sunshine, good commandments, and good companions who practice the following: don't be lazy, don't be impatient, don't be greedy, modesty, and know how to share. Buddhist agricultural techniques include small-scale farming and nurturing high-nutrient native plants. Buddhist farming produces food security and medicines, such as herbs, fruits, vegetables, rice, nuts, and grains, which are required to live a happy life. The true jewels of every life are the precepts of Buddhist farming in valuing excellent relationships and morality. The physical health consequence is good health and chemical-free and fresh balanced hot and cold foods. The mental result can correctly handle anxiety, believe in and comprehend karma, and the repercussions of karma. The societal result is to serve others and to live happily in society. The wisdom outcome is to enhance spiritual potential and serve society. กิตติกรรมประกาศ “ตถาค เต เอกน ฺตค โต อภิ ปฺป สนฺโน” ผู้วิจัยขอถือเอาพระพุทธเจ้า ขอถือเอาพระธรรม ขอถือเอาพระสงฆ์เป็นที่พึ่งระลึกถึง ขอกราบขอบพระคุณ พระครูธรรมธรชัยวิชิต ชยา ภินนฺ โท , ผศ. ดร. ประธาน ที่ปรึกษา รศ. ดร.เทพประวิณ จันทร์แรง กรรมการที่ปรึกษา ค ณา จารย์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่เมตตาให้กำลังใจ ให้คำปรึกษาชี้แนะแนวทางในการเรียนรู้และแนวทางการดำเนินการวิจัย ผู้วิจัยกราบขอบพระคุณเป็นอย่างสูงไว้ ณ ที่นี้ ขอกราบขอบพระคุณผู้ทรงคุณวุฒิตรวจสอบคุณภาพเครื่องมือวิจัย ดร. พิสิฏฐ์ โคตรสุโพธิ์ รศ. ดร.ปรุตม์ บุญศรีตัน ผศ. ดร. สยาม ราชวัตร ที่กรุณาให้ข้อมูล ให้คำปรึกษา ตลอดจนชี้แนะแนวทางการสร้างเครื่องมือในการทำวิจัยในครั้งนี้ ดร. ศักดา พรึงลำภู ที่เมตตาให้กำลังใจและคอยช่วยเหลือให้คำปรึกษา ผู้วิจัยกราบขอบพระคุณเป็นอย่างสูงไว้ ณ ที่นี้ ขอกราบขอบพระคุณเจ้าหน้าที่บัณฑิตศึกษา มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยเขตเชียงใหม่ คุณบุญมี แก้วตา ที่ คอย ให้ความช่วยเหลือปรับปรุงแก้ไขรูปแบบ การพิมพ์งานวิจัยให้มีความถูกต้อง ผู้วิจัยกราบขอบพระคุณเป็นอย่างสูงไว้ ณ ที่นี้ ท้ายสุดนี้ ขอนอบน้อม กราบขอบพระคุณพ่อครู สมณะโพธิรักษ์ ผู้นำทางจิตวิญญาณชาวอโศก และท่าน อาจารย์ ดร.ใจเพชร กล้าจน ผู้ให้กำเนิดทางจิตวิญญาณ แก่ผู้วิจัย ตลอดถึง เหล่า พี่น้องจิตอาสาแพทย์วิถีธรรมทุกท่าน ที่ให้ความร่วมมือ คอย บำเพ็ญช่วยเหลือเกื้อกูล เพื่อน นิสิต ระดับปริญญาโท สาขาพระพุทธศาสนาทุกท่าน ที่มีส่วนร่วมในการสนับสนุน บิดามารดาผู้มีพระคุณของผู้วิจัย ตลอดถึงผู้แต่งหนังสือตำราทุกท่านและทุกเล่ม ที่ผู้วิจัยใช้อ้างอิงในงานวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ตลอดถึงท่าน ที่เกี่ยวข้องกับความสำเร็จของการการวิจัยนี้ที่ไม่ได้กล่าวนาม ผู้วิจัยกราบขอบพระคุณเป็นอย่างสูงไว้ ณ ที่นี้ นาย แก่นศีล กล้าจน ๒๒ มิถุนายน ๒๕๖๕ สารบัญ เรื่อง หน้า บทคัดย่อ ภาษาไทย ก บทคัดย่อ ภาษาอ ั งกฤษ ข TOC \o " 1-3" \t " 8.ชื่อบท , 1 , ชื่อบท18 , 2 , ชื่อบท16 , 2 ,H 3 , 4" กิตติกรรมประกาศ PAGEREF _Toc107090835 \h ง สารบัญ PAGEREF _Toc107090836 \h จ คำอธิบายสัญลักษณ์และคำย่อ ซ บทที่ ๑ บทนำ PAGEREF _Toc107090839 \h ๑ ๑.๑ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา PAGEREF _Toc107090840 \h ๑ ๑.๒ คำถามวิจัย PAGEREF _Toc107090841 \h ๕ ๑.๓ วัตถุประสงค์ของการวิจัย PAGEREF _Toc107090842 \h ๖ ๑.๔ ขอบเขตการวิจัย PAGEREF _Toc107090843 \h ๖ ๑.๕ นิยามศัพท์เฉพาะที่ใช้ในการวิจัย PAGEREF _Toc107090844 \h ๗ ๑.๖ ทบทวนหนังสือและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง PAGEREF _Toc107090845 \h ๗ ๑.๗ วิธีดำเนินการวิจัย PAGEREF _Toc107090846 \h ๑๗ ๑.๘ ประโยชน์ที่ได้รับจากการวิจัย PAGEREF _Toc107090847 \h ๑๘ บทที่ ๒ หลักการทำกสิกรรมตามหลักพระพุทธศาสนาและกสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090849 \h ๑๙ ๒.๑ หลักการทำกสิกรรมตามหลักพระพุทธศาสนา PAGEREF _Toc107090850 \h ๑๙ ๒.๑.๑ ความหมายของคำว่ากสิกรรม PAGEREF _Toc107090851 \h ๒๐ ๒.๑.๒ แนวคิดของการทำกสิกรรมในพระพุทธศาสนา PAGEREF _Toc107090852 \h ๒๑ ๒.๑.๓ ความสำคัญของการทำกสิกรรมในพระพุทธศาสนา PAGEREF _Toc107090853 \h ๒๒ ๒.๑.๔ รูปแบบการทำกสิกรรมที่ประยุกต์จากพระพุทธศาสนา PAGEREF _Toc107090854 \h ๒๓ ๒.๑.๕ หลักธรรม , พระสูตร , พุทธพจน์ การทำกสิกรรมในคัมภีร์พุทธศาสนา PAGEREF _Toc107090855 \h ๒๔ ๒.๒ กสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090856 \h ๕๑ ๒.๒.๑ ความหมายกสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090857 \h ๕๑ ๒.๒.๒ ความสำคัญของกสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090858 \h ๕๒ ๒.๒.๓ รูปแบบกสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090859 \h ๕๓ ๒.๓ แนวคิดเกี่ยวกับกสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090860 \h ๖๐ ๒.๓.๑ ที่มาของแนวคิดกสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090861 \h ๖๐ ๒.๓.๒ แนวคิดกสิกรรมธรรมชาติฟูกูโอกะ PAGEREF _Toc107090862 \h ๖๔ ๒.๓.๓ แนวคิดเกษตรกรรมธรรมชาติคิวเช PAGEREF _Toc107090863 \h ๖๕ ๒.๓.๔ แนวคิดเกษตรธรรมชาติเกาหลี PAGEREF _Toc107090864 \h ๖๗ ๒.๓.๕ แนวคิดปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง PAGEREF _Toc107090865 \h ๖๘ ๒.๓.๖ แนวคิดกสิกรรมไร้สารพิษของชาวอโศก PAGEREF _Toc107090866 \h ๗๑ ๒.๔ สรุปท้ายบท PAGEREF _Toc107090867 \h ๗๕ บทที่ ๓ หลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธของมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย ในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ PAGEREF _Toc107090869 \h ๗๖ ๓.๑ โครงสร้างพื้นฐานชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090870 \h ๗๖ ๓.๑.๑ ความเป็นมาของมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งประเทศไทย PAGEREF _Toc107090871 \h ๗๖ ๓.๑.๒ บริบทพื้นที่ศึกษาของชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090872 \h ๘๖ ๓.๑.๓ วัฒนธรรมและกิจกรรมชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090873 \h ๘๘ ๓.๒ หลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธของมูลนิธิแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107090874 \h ๙๔ ๓.๒.๑ ความเป็นมาของการทำกสิกรรมวิถีพุทธ PAGEREF _Toc107090875 \h ๙๔ ๓.๒.๒ แนวคิดในการทำกสิกรรมวิถีพุทธของแพทย์วิถีธรรม PAGEREF _Toc107090876 \h ๙๕ ๓.๒.๓ หลักธรรมอันเป็นองค์ประกอบในการทำกสิกรรมวิถีพุทธ PAGEREF _Toc107090877 \h ๙๙ ๓.๒.๔ ปัจจัยส่งเสริมศักยภาพการทำกสิกรรมวิถีพุทธในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090878 \h ๑๔๒ ๓.๒.๕ ปัจจัยส่งเสริมเชิงสุขภาวะการทำกสิกรรมวิถีพุทธในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090879 \h ๑๔๖ ๓.๓ ปัญหาและอุปสรรคในการทำกสิกรรมวิถีพุทธ PAGEREF _Toc107090880 \h ๑๕๔ ๓.๓.๑ ไฟป่าและหมอกควัน PAGEREF _Toc107090881 \h ๑๕๔ ๓.๓.๒ สภาพดิน PAGEREF _Toc107090882 \h ๑๕๙ ๓.๓.๓ สภาพน้ำ PAGEREF _Toc107090883 \h ๑๖๐ ๓.๓.๔ สภาพอากาศ PAGEREF _Toc107090884 \h ๑๖๓ ๓.๔ แนวทางส่งเสริมการทำกสิกรรมวิถีพุทธอย่างมีประสิทธิภาพ PAGEREF _Toc107090885 \h ๑๖๖ ๓.๕ สรุปท้ายบท PAGEREF _Toc107090886 \h ๑๖๘ บทที่ ๔ วิเคราะห์หลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธในมูลนิธิแพทย์วิถีธรรมแห่งไทย ในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ อ.แม่แตง จ.เชียงใหม่ PAGEREF _Toc107090888 \h ๑๖๙ ๔.๑ วิเคราะห์หลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090889 \h ๑๖๙ ๔.๑.๑ วิเคราะห์แนวคิดในการทำกสิกรรมวิถีพุทธในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090890 \h ๑๖๙ ๔.๑.๒ วิเคราะห์หลักการทำกสิกรรมทางเลือก PAGEREF _Toc107090891 \h ๑๗๖ ๔.๑.๓ วิเคราะห์หลักการทำกสิกรรมวิถีพุทธในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090892 \h ๑๘๕ ๔.๑.๔ วิเคราะห์วิธีการดูแลสุขภาพสมดุลร้อนเย็น PAGEREF _Toc107090893 \h ๒๐๓ ๔.๑.๕ วิเคราะห์วิถีชีวิตเศรษฐกิจพอเพียง PAGEREF _Toc107090894 \h ๒๑๑ ๔.๑.๖ วิเคราะห์วิถีสังคมหมู่มิตรดี PAGEREF _Toc107090895 \h ๒๑๕ ๔.๑.๗ วิเคราะห์วิธีการใช้ธรรมะชำระกิเลส PAGEREF _Toc107090896 \h ๒๒๐ ๔.๒ ผลเชิงสุขภาวะจากการทำกสิกรรมวิถีพุทธในชุมชนภูผาฟ้าน้ำ PAGEREF _Toc107090897 \h ๒๒๔ ๔.๒.๑ ผลทางด้านร่างกาย PAGEREF _Toc107090898 \h ๒๒๖ ๔.๒.๒ ผลทางด้านจิตใจ PAGEREF _Toc107090899 \h ๒๒๗ ๔.๒.๓ ผลทางด้านสังคม มิตรสหายและสิ่งแวดล้อม PAGEREF _Toc107090900 \h ๒๒๘ ๔.๒.๔ ผลทางด้านปัญญา ใจไร้ทุกข์ ใจดีงาม PAGEREF _Toc107090901 \h ๒๒๙ ๔.๓ สรุปท้ายบท PAGEREF _Toc107090902 \h ๒๓๐ บทที่ ๕ สรุปผลการวิจัยและข้อเสนอแนะ PAGEREF _Toc107090904 \h ๒๓๓ ๕.๑ สรุปผลการวิจัย PAGEREF _Toc107090905 \h ๒๓๓ ๕.๒ ข้อเสนอแนะ PAGEREF _Toc107090906 \h ๒๓๗ บรรณานุกรม PAGEREF _Toc107090907 \h ๒๓๙ ภาคผนวก PAGEREF _Toc107090908 \h ๒๕๐ ภาคผนวก ก หนังสือขอเชิญเป็นผู้ทรงคุณวุฒิตรวจสอบเครื่องมือวิจัย PAGEREF _Toc107090910 \h ๒๕๑ ภาคผนวก ข แบบสัมภาษณ์เพื่อการวิจัย PAGEREF _Toc107090912 \h ๒๕๘ ภาคผนวก ค หนังสือขออนุญาตสัมภาษณ์ผู้ทรงคุณวุฒิ PAGEREF _Toc107090914 \h ๒๖๒ ภาคผนวก ง กิจกรรมเฉพาะในฝ่ายงาน PAGEREF _Toc107090916 \h ๒๗๘ ภาคผนวก จ ภาพถ่ายผู้ให้สัมภาษณ์ และหนังสือขออนุญาตเก็บข้อมูลดําเนินการวิจัย PAGEREF _Toc107090918 \h ๒๘๖ ภาคผนวก ฉ ภาพถ่ายภาคสนาม ชุมชนภูผาฟ้าน้ำ และภาพที่เกี่ยวข้อง PAGEREF _Toc107090920 \h ๒๙๕ ประวัติผู้วิจัย PAGEREF _Toc107090921 \h ๓๒๒ คำอธิบายสัญลักษณ์และคำย่อ อักษรย่อในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ใช้อ้างอิงจากพระไตรปิฎกภาษาไทย ฉบับมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ในการอ้างอิง โดยระบุ เล่ม/ข้อ/หน้า หลังคำย่อชื่อคัมภีร์ เช่น ที.สี. (ไทย) ๙/๓/๓๖ หมายถึง สุตฺตน ฺต ปิฎกทีฆนิกาย สีลกฺขน ฺธวคฺค ปาลิ พระไตรปิฎกภาษาไทย เล่มที่ ๙ ข้อที่ ๓ หน้าที่ ๓๖ เป็นต้น ก . คำย่อชื่อคัมภีร์พระไตรปิฎก พระวินัยปิฎก คำย่อ ชื่อคัมภีร์ ภาษา วิ.มหา. (ไทย) = วินัยปิฎก มหาวิภังค์ (ภาษาไทย) วิ.ม. (ไทย) = วินัยปิฎก มหาวรรค (ภาษาไทย) วิ.จู. (ไทย) = วินัยปิฎก จูฬ วรรค (ภาษาไทย) พระ สุตตันต ปิฎก คำย่อ ชื่อคัมภีร์ ภาษา ที.สี. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย สีลขันธวรรค (ภาษาไทย) ที.ม. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย มหาวรรค (ภาษาไทย) ที.ปา. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ทีฆนิกาย ปา ฏิก วรรค (ภาษาไทย) ม.มู. (ไทย) = สุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ (ภาษาไทย) ม.ม. (ไทย) = สุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย มัชฌิมปัณณาสก์ (ภาษาไทย) ม.อุ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก มัชฌิมนิกาย อุปริปัณณาสก์ (ภาษาไทย) สํ .ส. (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สคาถวรรค (ภาษาไทย) สํ .นิ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย นิทานวรรค (ภาษาไทย) สํ . สฬา . (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย สฬาย ตนวรรค (ภาษาไทย) สํ .ม. (ไทย) = สุตตันตปิฎก สังยุตตนิกาย มหาวารวรรค (ภาษาไทย) องฺ.ติก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ติกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ. จตุกฺ ก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย จตุกกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ. ปญฺ จก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ปัญจกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ฉกฺก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ฉั กกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ. อฏฺ ฐฺ ก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย อัฏ ฐก นิบาต (ภาษาไทย) องฺ.ทสก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย ทสกนิบาต (ภาษาไทย) องฺ.เอกาทสก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก อังคุต ตร นิกาย เอกาทสกนิบาต (ภาษาไทย) ขุ . ขุ . (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย ขุ ททกปาฐะ (ภาษาไทย) ขุ .ธ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย ธรรมบท (ภาษาไทย) ขุ .อิติ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย อิติว ุตต กะ (ภาษาไทย) ขุ .สุ. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย สุตตนิบาต (ภาษาไทย) ขุ .เถร. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย เถรคาถา (ภาษาไทย) ขุ .ชา.เอกก. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย เอกกนิบาตชาดก (ภาษาไทย) ขุ .ชา. จตฺตาฬ ีส. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย จัตตารีสนิบาตชาดก (ภาษาไทย) ขุ .ชา.ม. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย มหานิบาตชาดก (ภาษาไทย) ขุ .ม. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย มหานิทเทส (ภาษาไทย) ขุ .ป. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย ปฏิสัมภิทามรรค (ภาษาไทย) ขุ .อป. (ไทย) = สุตตันตปิฎก ขุ ททกนิกาย อปทาน (ภาษาไทย) พระอภิธรรมปิฎก คำย่อ ชื่อคัมภีร์ ภาษา อภิ.ก. (ไทย) = อภิธรรมปิฎก กถาวัตถุ (ภาษาไทย) บทที่ ๑ บทนำ ๑.๑ ความเป็นมาและความสำคัญของปัญหา การทำกสิกรรม ภายใต้แนวคิดการพัฒนา เศรษฐกิจ และสังคมของประเทศต่าง ๆ ทั่วโลกในปัจจุบัน ที่ เน้นพัฒนาในกรอบของระบบ เศรษฐกิจ ทุนนิยม ใช้กลไกในการเร่งสร้างผลผลิตและให้ความสำคัญแก่การผลิต เพื่อเป็นสินค้าที่มุ่งแสวงหากำไรให้ได้มากที่สุด แนวคิดดังกล่าวนี้ส่งผลกระทบต่อวิถีชีวิตผู้คนในสังคมไทยเป็นอย่างมาก จากเดิมที่เคยดำรงชีวิตด้วยการทำกสิกรรมเพื่อการยังชีพ ที่ผลิตเพื่อบริโภคในครอบครัวและเผื่อแผ่เกื้อกูลกันภายในชุมชน มีการทำนาเป็นสำคัญ โดยอาศัยแรงงานคนและสัตว์เป็นปัจจัยหลัก อาศัยน้ำจากแหล่งน้ำธรรมชาติและฝน เป็นการทำกสิกรรมที่พึ่งพิงทรัพยากรธรรมชาติ เป็นแหล่งอาหารและสมุนไพร เป็นการดำรงชีวิตแบบวิถีชาวบ้าน ที่มีความอุดมสมบูรณ์อย่างพอเพียง และลักษณะความสัมพันธ์ของคนในชุมชน มีความผูกพันภายในที่ลึกซึ้ง เป็น“ชุมชนวิถีไทยบุพกาล อันมีรากฐานทางประวัติศาสตร์และ สังคมวัฒนธรรมไทย มาจากพระพุทธศาสนา” ในระยะเวลาหลายสิบปีที่ผ่านมา การพัฒนาด้วยระบบเศรษฐกิจทุนนิยมแบบโลกตะวันตก ทำให้เกิดผลกระทบต่อการดำเนินชีวิตของผู้คนในด้านต่าง ๆ รวมทั้งแนวทางการทำ กสิกรรมแบบดั้งเดิม การยังชีพ ที่พออยู่พอกิน เรียบง่าย พึ่งตนเองเป็นหลัก หันไปสู่แนวทางการทำ กสิกรรมที่มุ่งเน้นเร่งสร้างให้มีผลผลิตจำนวนมาก เพื่อเป็นสินค้าและการส่งออกเป็นสำคัญ แนวทางดังกล่าวนี้ ทำให้สังคมกสิกรรมเพื่อการยังชีพแบบ “ชุมชนวิถีไทยบุพกาล” จากอดีตที่เคยเป็นวิถีชีวิตที่พึ่งพาตนเอง เรียบง่าย และมีน้ำใจแบ่งปัน มีความสงบร่มเย็นมาอย่างยาวนาน ได้เลือนหายไปจากสังคมไทย กสิกรไทยกลายมาเป็นผู้เร่งสร้างผลผลิตทางกสิกรรมเพื่อสนองต่อการบริโภคของสังคม จนเกิด การแก่งแย่งแข่งขัน กัน การ เอารัดเอาเปรีย บเห็นแก่ตัวที่จัดจ้าน เพื่อแสวงหาและกอบโกย กำไร ให้ได้มากที่สุด ดังเห็นได้ว่า “ปัจจุบันการทำกสิกรรมในชนบทไทยส่วนใหญ่แล้ว ไม่ได้ผลิตสิ่งที่ผู้ผลิตเองต้องการบริโภคเป็นหลักอีกต่อไป แต่จะมุ่งเน้นผลิตทั้งในเชิงปริมาณ และเพื่อสนองความต้องการของตลาดผู้บริโภคเป็นสำคัญ ทำให้กสิกรหรือตัวผู้ผลิตเอง จำเป็นต้องพึ่งพาเทคโนโลยีจากภายนอก การจัดซื้อปุ๋ยเคมี สารเคมีกำจัดศัตรูพืช มี ต้นทุนที่สูงขึ้น ” เพื่อเร่งเพิ่มผลผลิตให้ได้มากยิ่งขึ้น รวมไปถึง “นโยบายจากภาครัฐที่สนับสนุนส่งเสริมในการใช้สารเคมีเป็นหลักและอย่างแพร่หลาย การหาซื้อได้ง่าย สะดวก และสามารถเร่งสร้างผลผลิตให้สูงขึ้นอย่างเห็นได้ชัด จึงละเลยความหลากหลายทางชีวภาพให้เกิดประโยชน์ การปลูกพืชพันธุ์หลากหลายชนิด ผสมผสาน ในพื้นที่เดียวกัน ลด น้อยลง เป็นผลให้ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เสื่อมโทรม ลงอย่างรวดเร็ว” เกิดผลกระทบทั้งผู้ผลิตและผู้บริโภค เช่น โรคภัยไข้เจ็บที่เรื้อรัง รุนแรงเพิ่มสูงขึ้น “ตลอดสิบปีที่ผ่านมา แนวโน้มความเสี่ยงและความไม่ปลอดภัยจากพิษร้ายของสารเคมียิ่งสูงขึ้น โรคภัยไข้เจ็บเพิ่มมากขึ้นทั้งโรคมะเร็ง โรคเบาหวาน โรคหัวใจ โรคไขมัน โรคภูมิแพ้ เป็นต้น ซึ่งได้กลายเป็นโรคภัยร้ายแรงอันดับต้นของคนไทยไปแล้ว จากสถานการณ์ดังกล่าวนี้ จึงพยากรณ์ได้ว่าประเทศไทยกำลังสูญเสียสิ่งที่ยิ่งใหญ่ที่สุด คือ ความสามารถพึ่งพาตนเองของคนในชุมชน และการสูญเสียความมั่นคงทาง สังคมวัฒนธรรม ที่ดีงามของ ไทย ” จากข้อมูลเรื่อง “ปัญหาสุขภาพของคนไทย” สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยา ปี ๒๕๖๓ พบว่า “การใช้สารเคมีทางการเกษตรและอาการผิดปกติ ในครัวเรือนที่ยังมีการใช้สารเคมีทางการเกษตร จำนวนทั้งสิ้น ๒ , ๖๓๖ , ๒๖๐ ครัวเรือน พบว่า มีครัวเรือนที่ยังคงใช้สารเคมีทางการเกษตรจำนวน ๖๗๗ , ๕๒๒ ครัวเรือน (ร้อยละ ๒๕.๖๐) พบว่ามีอาการผิดปกติ ได้แก่ มือสั่นร่วมกับเดินเซ (โรคพาร์กินสัน) ๑๒ , ๕๕๔ คน , ชาปลายมือ-ปลายเท้า ๗๙ , ๖๔๕ คน , ผิวหนังอักเสบ ๒๒ , ๕๖๙ คน , เนื้อเน่า ๖๔๑ คน , ไตเสื่อม (ฟอกไตเป็นประจำ) ๒ , ๓๔๙ คน , มะเร็งเม็ดเลือดขาว ๓๗๐ คน , มะเร็งต่อมน้ำเหลือง ๙๒๒ คน , และปัญญาอ่อน ๑ , ๑๓๒ คน” ชี้ให้เห็นได้ว่า สุขภาพของประชาชนที่ได้รับผลกระทบจากพิษภัยของสารเคมี ที่ใช้ในทางการเกษตรมีความรุนแรงเพิ่มมากขึ้น ดังนั้น เมื่อการพัฒนาที่เคยคาดหวังไว้ว่า จะสร้างความเติบโตทางเศรษฐกิจและสังคม ภายใต้กรอบแนวคิดของระบบเศรษฐกิจทุนนิยม เกิดผลประจักษ์แล้วว่า กลับเป็นเหตุให้เกิดปัญหาในด้านต่าง ๆ อย่างมากมาย และรุนแรงเพิ่มมากขึ้น เช่น ปัญหาในการบุกรุกทำลายป่าเพื่อขยายพื้นที่เพาะปลูก การพึ่งพาเทคโนโลยีสมัยใหม่ การใช้เครื่องจักรกล เชื้อเพลิง ปุ๋ยและยาเคมีภัณฑ์ปราบศัตรูพืชและฮอร์โมนพืชสังเคราะห์ สารพิษสะสมปนเปื้อนในผลผลิต ความเสื่อมโทรมทางทรัพยากรธรรมชาติ ดิน น้ำ อากาศ และปัญหาในเรื่องกรรมสิทธิ์ในที่ดิน ปัญหา หนี้สิน และความยากจน ความเลื่อมล้ำในสังคมเรื่องคุณค่าชีวิต สิทธิ ความเสมอภาคและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ตลอดถึงความเจ็บป่วย ความพิการทางร่างกายและความตึงเครียดทางจิตใจ ค่าใช้จ่ายในการดูแลรักษาสุขภาพที่เพิ่มสูงขึ้นทุกปี ดัง