1. ส่วนหน้า หมายขวัญพุทธ น.ส.pdf

วิทยานิพนธเลมนี้เปนไปตามมาตรฐานของมหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี และใหนับเปนสวนหนึ่งของการศึกษาตามหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชายุทธศาสตรการพัฒนาภูมิภาค ................................................................... (ผูชวยศาสตราจารย ดร.จุฑามาส ชมผา) ประธานกรรมการบริหารหลักสูตรบัณฑิตศึกษาประจําสาขาวิชายุทธศาสตรการพัฒนาภูมิภาค วันที่.............เดือน.................................................พ.ศ...................... ................................................................... (รองศาสตราจารยชาญชัย สุกใส) คณบดีบัณฑิตวิทยาลัย วันที่.............เดือน.................................................พ.ศ...................... หมายขวัญพุทธ กลาจน. รูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรม. วิทยานิพนธ ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชายุทธศาสตรการพัฒนาภูมิภาค มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานี, 2564. บทคัดยอ การวิจัยนี้มีวัตถุประสงคเพื่อศึกษารูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรมการวิจัยมี 3 ระยะดังนี้ ระยะที่ 1การศึกษาสภาพการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรม กลุมเปาหมายมี 2 กลุม กลุมที่ 1 เปนกลุมจิตอาสามี 4 ระดับ คือ จิตอาสาคบคุน จิตอาสาเตรียม จิตอาสาจร จิตอาสาประจําจํานวน 16 คนกลุมที่ 2 คือจิตอาสาประจําที่เปนคณะกรรมการมีฐานะเปนหัวหนาและพี่เลี้ยงจํานวน 15 คนระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรม กลุมเปาหมายคือผูทรงคุณวุฒิ ในระดับกําหนดนโยบายขององคการ จํานวน 7 คน และทดลองใชรูปแบบโดยกลุมเปาหมาย คือ ผูบําเพ็ญภาคเหนือยังไมไดเปนจิตอาสาจํานวน 60 คนระยะที่ 3 การประเมินผลรูปแบบกลุมเปาหมายคือ ผูเชี่ยวชาญที่มีความรูและประสบการณ ดานพัฒนาทรัพยากรมนุษยแนวพุทธ การแพทยวิถีธรรมและการพัฒนาสังคม จํานวน 17 คน เครื่องมือที่ใชไดแก แบบสอบถาม แบบสัมภาษณแบบประเมินรูปแบบ สถิติที่ใชไดแก รอยละ คาเฉลี่ยสวนเบี่ยงเบนมาตรฐาน การทดสอบทีและวิเคราะหเนื้อหา ผลการวิจัยพบวา รูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรมมี 6 องคประกอบไดแก 1. หลักการ 2. ปณิธาน 3. วัตถุประสงค 4. ดําเนินการ 5. ประเมินผลและ 6. เงื่อนไขในความสําเร็จ โดย 1. หลักการ คือ การบริหารทรัพยากรมนุษยแนวพุทธดวย 7 พลัง พวธ. เปนพลังพุทธะ เปนศักยภาพพึ่งตนจิตอาสา 2. ปณิธาน คือการพึ่งตนชวยคนทั่วโลก 3. วัตถุประสงคเพื่อสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาเพื่อสืบสานพระพุทธศาสนา 4.การดําเนินการ มี 5 วิธี ไดแก 1) บริหารทรัพยากรมนุษยแนวพุทธโดย สรรหา ธํารงรักษา อบรมพัฒนาและคัดคนออก 2) จัดการความหลากหลายของบุคลากรจิตอาสาดวยการเคารพผูนําและฟงมติหมู 3) พัฒนาบุคลากรใหความรู ไดเรียนรู เรียนรูในพื้นที่ปฏิบัติจริง 4) จิตอาสานักพัฒนาที่ดีมีศีล 5) บริหารสรางพันธมิตรเครือขายเรียนรูรวมกันอยางญาติพี่นอง 5. ประเมินผลความเขาใจประยุกตใชคําสอนในพระไตรปฎกชํานาญทํางานอยางสัมมาทิฎฐิ เชี่ยวชาญขัดเกลากิเลสและปรับสูอุปนิสัยเปนบุคคลวรรณะ 9 6. เงื่อนไขในความสําเร็จ คือการมีอุดมการณรวมกัน ไดแก คนรางกายแข็งแรงมีกําลัง จิตใจดีงามจิตใจเปนสุข พึ่งตนเรียบงายคบเคารพมิตรดีเกื้อกูลแบงปนทํางานฟรีและ ออนนอมถอมตน คําสําคัญ: การบริหารงานเชิงระบบ ศักยภาพพึ่งตน จิตอาสาแพทยวิถีธรรม ……………………………….... (ผูชวยศาสตราจารย ดร. จิตรกร โพธิ์งาม) อาจารยที่ปรึกษาวิทยานิพนธหลัก ……………………………….... (อาจารย ดร. กิติรัตน สีหบัณท) อาจารยที่ปรึกษาวิทยานิพนธรวม จMaikwanphut Klajon. A System-BasedAdministration Model ofthe Self–Reliant Potential Building Project for Dhamma Way Medicine Volunteers. Doctoral Dissertation in Regional Development Strategies, Ubon Ratchathani Rajabhat University, 2021. ABSTRACT This research aimed to study a system–based administration model of the self–reliant potential building project for Dhamma way medicine volunteers. The research was conducted into 3 phases. The first phase was to study the states of the system–based administration of the self–reliant potential building project for Dhamma way medicine volunteers. There were two target groups. The first group consisted of 16 volunteers in 4 levels: familiarity, preparation, casual irregular and regular volunteers. The second group consisted of 15 routine volunteers who were the committees with the positions of the chiefs and mentors of the volunteers’ groups. The second phase was to develop a system-based administration model of the self–reliant potential building project for Dhamma way medicine volunteers. The target group consisted of 7 experts who worked in the organizational policy–setting level and the target group consisted of 60 non–volunteers in the northern region who tried out the model. The third phase was to evaluate the model. The target group consisted of 17 experts who had knowledge and experience in developing human resources in a Buddhist way, Dhamma way medicine and social development. The research instruments were a questionnaire, an interview form, and an evaluation form. The statistics used were percent age, mean, standard deviation, t–test and content analysis. The research findings were found as follow. The system-based administration model of the self–reliant potential building project for Dhamma way medicine volunteers consisted of 6 components: 1. principles, 2. determination, 3. objectives, 4. operation, 5. evaluation and 6. Conditions for success. The first component, the principles, referred to the administration of the Dhamma way human resources with the seven powers of the Dhamma way medicine which were the Buddhist power and the potential of the self-reliant volunteers. The second component, the determination, referred to the self-reliance to help people around the world. The third component, the objectives, was to build self–reliant potential volunteers to continue Buddhism. The fourth component, operation, consisted of 5 methods: 1) administrating human resource based on Buddhist ways by recruiting, maintaining, training and developing and retiring bad employees, 2) managing a diversity of volunteers with respecting the chiefs and listening to public opinions, 3) developing personnel to have knowledge, to learn and to practice in the real situations, 4) being volunteers and good developers with precepts and 5) administrating to build network partnership to learn together like brothers and sisters. The fifth component, evaluation, referred to the evaluation on understanding the fluent use of the doctrines in Tripitaka with the right view, on expertizing to refine passion and on adjusting habits to be the nineth personal class. The sixth component, conditions for success, referred to common ideology, namely, being strong and healthy people, having kind and happy minds, being self-reliant, simple and friendly people, sharing, working for free and being polite people. Keywords: System–Based Administration, Self-Reliant Potential, Dhamma Way Medicine Volunteers .................................... (Asst.Prof.Dr. Jittrakorn Po–ngam) Dissertation Adviser ..................................... (Dr.Kitirat Sihaban) Dissertation Co-Adviser กิตติกรรมประกาศ วิทยานิพนธเรื่อง “การบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทย วิถีธรรม” สําเร็จลุลวงดวยความชวยเหลือจากบุคคลและหนวยงาน องคกรภาครัฐและภาคประชาสังคม และประชาชน ตลอดจนรายนามที่ผูวิจัยจะกลาวถึงตอไปนี้ ขอกราบขอบพระคุณ ผูชวยศาสตราจารย ดร. จิตรกร โพธิ์งาม และ อาจารย ดร. กิตติรัตน สีหปณฑ อาจารยที่ปรึกษาวิทยานิพนธ ผูซึ่งใหความรู ขอคิดเห็น คําปรึกษา คําแนะนํากระบวนการวิจัย และใหกําลังใจแกผูวิจัยตลอดมา ขอกราบขอบพระคุณ รองศาสตราจารย ดร. สัญญา เคณาภูมิ ประธานสอบ และผูชวยศาสตราจารย ดร.นิศานาจ โสภาพล กรรมการสอบ ผูซึ่งกรุณาชี้แนะแนวทางการทําวิจัยใหสําเร็จลุลวงไปดวยดีและใหกําลังใจผูวิจัยตลอดมาเชนกัน ผูวิจัยไดรับความอนุเคราะหเปนอยางดียิ่งจากผูทรงคุณวุฒิและผูเชี่ยวชาญหลายทานในขั้นตอนและกระบวนการวิจัย ผูทรงคุณวุฒิ 7 ทาน ไดเขารวมประชุมกลุม (Focus Group) และผูเชี่ยวชาญ 17 ทาน ที่ไดกรุณาประเมินความเหมาะสมและความเปนไปไดในการปฏิบัติของรูปแบบ ซึ่งผูวิจัยกราบขอขอบพระคุณทุกทานเปนอยางสูง ขอกราบขอบพระคุณคณาจารยประจําหลักสูตรปรัชญาดุษฎีบัณฑิต สาขาวิชายุทธศาสตรการพัฒนาภูมิภาค มหาวิทยาลัยราชภัฏอุบลราชธานีที่เมตตาถายทอดความรู ตลอดจนชี้แนะแนวทาง อันเปนประโยชนและคุณคายิ่งในการทํางานวิจัยนี้ ขอกราบขอบพระคุณ ดร.ใจเพชร กลาจน (อาจารยหมอเขียว) ประธานมูลนิธิแพทย วิถีธรรมแหงประเทศไทย ที่ใหคําปรึกษาและสงเสริมสนับสนุนในทุกดานของการศึกษาวิจัย ขอขอบพระคุณจิตอาสาแพทยวิถีธรรมและผูเขารวมบําเพ็ญใหขอมูลการวิจัย ชวยเหลือเกื้อกูลในทุกดาน ผูวิจัยขอกราบขอบพระคุณทุกทานไว ณ โอกาสนี้ หมายขวัญพุทธ กลาจน ชสารบัญ หนา บทคัดยอภาษาไทย ............................................................................................................... ง ABSTRACT .......................................................................................................................... จ กิตติกรรมประกาศ ................................................................................................................. ฉ สารบัญ ... .............................................................................................................................. ช สารบัญตาราง ....................................................................................................................... ฎ สารบัญภาพ .......................................................................................................................... ฐ บทที่ 1 บทนํา . ................................................................................................................... 1 ความเปนมาและความสําคัญของปญหา ................................................................ ... 1 วัตถุประสงคของการวิจัย ....................................................................................... .. 8 ความสําคัญของการวิจัย ........................................................................................ ... 9 ขอบเขตของการวิจัย ................................................................................................ 9 กรอบแนวคิดในการวิจัย ......................................................................................... 13 นิยามศัพทเฉพาะ .............................................................................................. ....... 14 2 แนวคิด ทฤษฎี และงานวิจัยที่เกี่ยวของ ................................................................. 20 แนวคิดหลักที่ 1 การบริหารเชิงระบบ .................................................................. 20 แนวคิดการบริหาร .......................................................................................... 20 แนวคิดการบริหารทรัพยากรมนุษย ................................................................ 29 แนวคิดดานศักยภาพ ...................................................................................... 41 แนวคิดหลักที่ 2 การบริหารทรัพยากรมนุษยแนวพุทธ ......................................... 46 แนวคิดการพึ่งตน ........................................................................................... 76 แนวคิดจิตอาสา .............................................................................................. 78 องคการแพทยวิถีธรรม ................................................................................... 79 บริบทพื้นที่ศึกษา 4 ศูนย จังหวัดนครศรีธรรมราช จังหวัดแพร จังหวัดมุกดาหาร และจังหวัดสุพรรณบุรี และพื้นที่ทดลองรูปแบบ ที่ “ภูผาฟาน้ํา” จังหวัดเชียงใหม ............................................................................................. 100 ซบทที่ ............................................................................................................................. . หนา งานวิจัยที่เกี่ยวของ .............................................................................................. 115 งานวิจัยในประเทศ ......................................................................................... 115 งานวิจัยตางประเทศ ....................................................................................... 120 3 วิธีดําเนินการวิจัย ................................................................................................ 223 ระยะที่ 1 การศึกษาสภาพการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตน จิตอาสาแพทยวิถีธรรม ................................................................................... 126 ระยะที่ 2 การพัฒนารูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตน จิตอาสาแพทยวิถีธรรมซึ่งดําเนินการ .............................................................. 131 ระยะที่ 3 การประเมินรูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพ พึ่งตนอาสาแพทยวิถีธรรม ............................................................................... 137 สถิติที่ใชในการวิเคราะหขอมูล ............................................................................. 140 การพิทักษสิทธิ์ของผูใหขอมูล .............................................................................. 141 4 ผลการวิเคราะหขอมูล ......................................................................................... 142 สัญลักษณและอักษรยอที่ใชสื่อความหมายในการวิจัย ......................................... 142 ผลการวิเคราะหขอมูล ......................................................................................... 142 ระยะที่ 1 ผลการศึกษาสภาพการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพ พึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรม ..................................................................... 142 ระยะที่ 2 ผลการพัฒนารูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพ พึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรมและผลการทดลองรูปแบบการอบรมของจิตอาสา แพทยวิถีธรรม ........................................................................................... 205 ระยะที่ 3 ผลการประเมินรูปแบบการบริหารงานเชิงระบบโครงการสรางศักยภาพ พึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรม .................................................................... 264 5 สรุป อภิปรายผล และขอเสนอแนะ ...................................................................... 274 สรุปผลการวิจัย .................................................................................................... 274 อภิปรายผลการวิจัย ............................................................................................. 288 ขอเสนอแนะ ........................................................................................................ 299 ฌบทที่ ............................................................................................................................. . หนา บรรณานุกรม ............................................... ....................................................................... 300 ภาคผนวก ........................................................................................................................... 307 ภาคผนวก ก เครื่องมือที่ใชในการวิจัย ............................................................................... 308 ภาคผนวก ข หนังสือราชการที่เกี่ยวของ ........................................................................... 332 ประวัติผูวิจัย ........................................................................................................................ 338 ญสารบัญตาราง ตารางที่ ................................................................................................................................. หนา 2.1 พระธรรมคําสอนที่จิตอาสาแพทยวิถีธรรมนํามาใช ............................................ 51 4.1 สุขภาวะองครวม “การพึ่งตนดานรางกาย” .......................................................... 143 4.2 สุขภาวะองครวม “การพึ่งตนดานจิตใจ” ............................................................ 144 4.3 สุขภาวะองครวม “การพึ่งตนดานสังคม” .......................................................... 145 4.4 สุขภาวะองครวม “การพึ่งตนดานปญญา” ........................................................ 147 4.5 ผลวิเคราะหองคประกอบที่ 2 ปฏิบัติกิจกรรม “ฝกปฏิบัติธรรม” ...................... 184 4.6 ผลวิเคราะหองคประกอบที่ 3 ศึกษาการบริหารทรัพยากรมนุษยแนวพุทธ ........ 194 4.7 จํานวนรอยละของขอมูลทั่วไปของผูตอบแบบสอบถามจําแนกตามเพศ การศึกษา รายได อาชีพ สถานภาพสมรส อายุ (n=60) ............................... 224 4.8 ระดับแรงจูงใจเขาองคการแพทยวิถีธรรม (n=60) ............................................. 226 4.9 ระดับการนําหลักธรรมคําสอนในพระไตรปฎกมาใชใน 7 มิติ ของผูเขารับการอบรม โครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรม (n=60) ....................... 227 4.10 ผลประเมินระดับความเขาใจประยุกตใชคําสอนในพระไตรปฎก ดานชํานาญ ทํางานอยางสัมมาทิฎฐิ ดานเชี่ยวชาญขัดเกลากิเลส ดานปรับอุปนิสัย ทัศนคติ สูบุคคลวรรณะ 9 ผูเขารับการอบรมเปรียบเทียบกอนหลัง (n=60) ............... 231 4.11 การเปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยกอนการอบรมและหลังจากความเขาใจประยุกตใช คําสอนในพระไตรปฎก ............................................................................. 234 4.12 การเปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยกอนการอบรมและหลังการอบรมดานความเขาใจ ชํานาญทํางานอยางสัมมาทิฎฐิ .................................................................. 235 4.13 การเปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยความคิดเห็นกอนการอบรมและหลังการอบรม ดานเชี่ยวชาญในการขัดเกลากิเลส ............................................................ 235 4.14 การเปรียบเทียบคะแนนเฉลี่ยกอนการอบรมและหลังการอบรมดานปรับอุปนิสัย ทัศนคติ สูบุคคลวรรณะ 9 ......................................................................... 236 4.15 ระดับอุดมการณรวมกับองคการแพทยวิถีธรรมรายขอกอนการอบรมและ หลังอบรม (n=60) .................................................................................... 236 ฎตารางที่ ................................................................................................................................. หนา 4.16 การเปรียบเทียบระดับอุดมการณแหงชีวิตจิตอาสาขององคการแพทยวิถีธรรม กอนการอบรมหลังการอบรม .................................................................... 238 4.17 ผลการประเมินความเหมาะสมและความเปนไปไดของรูปแบบการบริหารงาน เชิงระบบโครงการสรางศักยภาพพึ่งตนจิตอาสาแพทยวิถีธรรมโดยรวม (n=17) ...................................................................................................... 264 4.18 ผลการประเมินความเหมาะสมและความเปนไปไดเงื่อนไขของความสําเร็จ จิตอาสาสูบุคคลวรรณะ 9 และมีอุดมการณรวมกับองคการแพทย วิถีธรรม โดยรวม (n=17) .......................................................................... 271 ฏสารบัญภาพ ภาพที่ ........................................................................................................................... หนา 1.1 กรอบแนวคิดในการวิจัย ............................................................................................ 13 2.1 แสดงโมเดลภูเขาน้ําแข็ง (Iceberg Model) ตามแนวคิดของ McClelland ............... 45 2.2 แสดงระดับของการบรรลุธรรม .................................................................................. 65 2.3 แสดงกระบวนการพัฒนาคุณภาพและศักยภาพของชุมชนอโศก “ระบบบุญนิยม” .... 67 2.4 แสดงวิธีการทํา “บารายคัลเจอร ภูเขานอย ประหยัดน้ํา พืชงามดี” .......................... 95 2.5 แสดงหลุมบารายคัลเจอร .......................................................................................... 9